- Niedobór witaminy D u niemowlaka może objawiać się drażliwością, dużą podatnością na infekcje, nadmierną potliwością główki, opóźnionym zrastaniem ciemiączka.
- Charakterystycznym objawem długotrwałego niedoboru jest krzywica, czyli choroba ogólnoustrojowa, objawiająca się m.in. deformacją kości, opóźnionym ząbkowaniem, opóźnionym rozwojem motorycznym i bólami kostnymi.
- Niemowlęta do 6. miesiąca życia powinny dostawać witaminę D w dawce 400 IU na dobę, niezależnie od sposobu karmienia. Później dawka zależna jest od podaży witaminy D z diety.
Zwiększona potliwość główki
Jednym z charakterystycznych objawów niedoboru witaminy D u niemowlaka jest nadmierna potliwość główki, zwłaszcza podczas snu lub karmienia. Może być to pierwszy objaw krzywicy, czyli choroby kości związanej z nieprawidłowym poziomem wapnia i fosforanów.
Witamina D bierze udział w procesie przyswajania wapnia i jego wykorzystywania do budowy mocnych kości. Niedobór witaminy D sprawia, że wchłanianie wapnia zawartego w diecie spada z 30-40 do 10-15%!
Oczywiście warto pamiętać, że pocenie się główki dziecka może być również spowodowane innymi czynnikami, takimi jak:
- zbyt ciepłe ubranko,
- wysoka temperatura w pomieszczeniu,
- infekcje i gorączka.
Ponadto krzywica jest chorobą ogólnoustrojową i nie można ustalić jej rozpoznania na podstawie tylko jednego objawu. Nie warto więc panikować, gdy główka dziecka jest zbyt wilgotna po drzemce. Należy natomiast skonsultować się z pediatrą i w razie potrzeby sprawdzić poziom witaminy D u maluszka.
Częste infekcje
Przez wiele lat deficyt witaminy D u niemowląt wiązano głównie z rozwojem krzywicy. Aktualne badania mówią jednak o tym, że jej niedobór związany jest również z obniżeniem odporności i większą podatnością na zakażenia dróg oddechowych u maluszków.
Niemowlęta z niedoborem witaminy D częściej „łapią” przeziębienie, zapalenie ucha i inne infekcje, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Dzieje się tak, ponieważ układ odpornościowy staje się mniej skuteczny, gry brakuje mu witaminy D.
Drażliwość, niepokój, nadmierny płacz
Twój maluszek często płacze i jest niespokojny? To również może być objaw niedoboru witaminy D, ponieważ wpływa ona na pracę układu nerwowego.
Niemowlę może:
- stać się nadmiernie płaczliwe,
- rozdrażnione,
- mieć trudności z zasypianiem,
- często wybudzać się ze snu.
Witamina D to nie tylko budulec dla kości, ale także ważny neurosteroid, czyli substancja, która wpływa na dojrzewanie i prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Bierze udział w przekazywaniu sygnałów między komórkami nerwowymi i pomaga utrzymać równowagę w pracy układu nerwowego.
Badania eksperymentalne wykazały, że witamina D może mieć działanie neuroprotekcyjne, czyli chronić komórki nerwowe przed uszkodzeniem. Wspiera też wytwarzanie związków odpowiedzialnych za przekazywanie impulsów w mózgu, m.in. dopaminy, która wpływa na nastrój, motywację i sen.
Choć u niemowląt objawy niedoboru nie są tak wyraźne, jak u dorosłych, jego wpływ na układ nerwowy może objawiać się właśnie rozdrażnieniem, problemami ze snem czy trudnością w uspokojeniu się.
Przyczyną rozdrażnienia i płaczliwości może być również obniżony poziom wapnia we krwi, który prowadzi do nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej, a który – jak wspomniano wcześniej – jest następstwem niedoboru witaminy D.
Zaburzenia wzrostu i przybierania na wadze
Dziecko z niedoborem witaminy D często rośnie wolniej i słabiej przybiera na wadze, mimo prawidłowego apetytu. Wynika to m.in. z zaburzeń wchłaniania wapnia i fosforu, które są budulcem kości.
Niedostateczna mineralizacja prowadzi do tego, że szkielet rozwija się wolniej, a dziecko może wyglądać drobniej niż rówieśnicy. Pediatrzy często monitorują przyrosty masy i długości ciała właśnie po to, by wychwycić ewentualne nieprawidłowości.
Opóźniony rozwój motoryczny
Niemowlęta z niedoborem witaminy D mogą mieć trudności z unoszeniem główki, przewracaniem się na boki czy siadaniem. Wynika to z osłabienia mięśni oraz nieprawidłowej budowy kości, które stają się mniej odporne na obciążenia.
Maluch może być też bardziej apatyczny, szybciej się męczyć i mniej chętnie podejmować aktywność. W dłuższej perspektywie niedobór witaminy D i wapnia może wpływać na sposób chodzenia i rozwój postawy.
Opóźnione zarastanie ciemiączka
Ciemiączko, czyli miękkie miejsce na główce niemowlaka, jest naturalnym elementem budowy czaszki. Ułatwia przejście główki przez kanał rodny i pozwala czaszce rosnąć wraz z mózgiem. Zazwyczaj zamyka się między 10. a 18. miesiącem życia, choć u niektórych dzieci proces ten może potrwać nawet do drugiego roku życia.
Jeśli jednak ciemiączko pozostaje otwarte zbyt długo, warto sprawdzić poziom witaminy D, ponieważ jej niedobór jest jedną z najczęstszych przyczyn takiego opóźnienia.
Aktywna postać witaminy D działa bezpośrednio na komórki tworzące i przebudowujące kość, czyli osteoblasty i osteoklasty. Ponadto wspiera mineralizację tkanki kostnej oraz reguluje ekspresję genów odpowiedzialnych za produkcję białek uczestniczących we wchłanianiu wapnia w jelitach. Dzięki temu organizm lepiej przyswaja wapń i fosfor, które stanowią podstawowy materiał budulcowy kości.
Ubytki szkliwa i opóźnione ząbkowanie
Kolejny charakterystyczny objaw niedoboru witaminy D u niemowląt to opóźnione ząbkowanie i defekty w budowie szkliwa. Pierwsze zęby mleczne mogą pojawić się dopiero około 10.–12. miesiąca życia lub później, a ich szkliwo bywa cieńsze i bardziej podatne na próchnicę.
To efekt zaburzonego odkładania wapnia i fosforu w tkankach twardych. Co więcej, niedobór witaminy D może wpływać także na kształt łuków zębowych oraz rozwój szczęki.
Ważne: Specjaliści podkreślają, że związek między niedoborem witaminy D a próchnicą jest na tyle wyraźny, że niedobór witaminy D można uznać za czynnik ryzyka próchnicy zębów u dzieci!
Hipokalcemia i drgawki
Hipokalcemia, czyli obniżony poziom wapnia w organizmie, który jest następstwem niedoboru witaminy D, może być przyczyną tężyczki u niemowląt. Tężyczka to zespół objawów, który cechuje nadmierna pobudliwości nerwowo-mięśniowa.
U maluszka mogą wystąpić objawy, takie jak:
- niekontrolowane skurcze mięśni,
- zaburzenia sensoryczne (np. mrowienie, drętwienie),
- drgawki,
- bezdech.
Po pojawieniu się któregokolwiek z tych objawów należy jak najszybciej skonsultować się z pediatrą.
Deformacje kostne
Krzywica, o której wspomniano wcześniej, to najbardziej znana konsekwencja długotrwałego niedoboru witaminy D. U niemowląt objawia się m.in. poprzez zniekształcenie kończyn dolnych – nogi mogą wyginać się w kształt litery „O” (szpotawość) lub „X” (koślawość). Ponadto kości są rozmiękczone, delikatne i podatne na złamania.
Często obserwuje się też poszerzenie nadgarstków i kostek, co jest wynikiem nieprawidłowego wzrostu chrząstek. W cięższych przypadkach może dojść do deformacji klatki piersiowej, kręgosłupa, a nawet czaszki (pojawienie się dwóch guzów czołowych i dwóch rogów potylicznych).
Rozmiękanie potylicy
Nadmierna elastyczność i miękkość kości potylicznych (tzw. craniotabes), czyli tylnej części czaszki niemowlęcia, to kolejny charakterystyczny objaw długotrwałego niedoboru witaminy D i zaburzeń mineralizacji kości. Jest też jednym z objawów krzywicy.
Kości potyliczne są wówczas miękkie i elastyczne. Przy delikatnym ucisku palcami można czasem poczuć, jakby struktura czaszki „się zapadała”.
Związane jest to – podobnie jak większość wymienionych objawów – z zaburzonym wchłanianiem wapnia i fosforanów oraz nieprawidłową mineralizacją kości.
Jak dbać o odpowiedni poziom witaminy D u niemowlaka?
O prawidłowy poziom witaminy D należy dbać już od pierwszych dni życia dziecka. Ze względu na to, że pokarm matki nie dostarcza odpowiedniej ilości witaminy D, konieczna jest suplementacja. Dzieci karmione mlekiem modyfikowanym również powinny otrzymywać dodatkowo witaminę D, ponieważ takie mleka zwykle nie pokrywają całego zapotrzebowania.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi:
- niemowlęta do 6. miesiąca życia powinny dostawać 400 IU witaminy D na dobę (niezależnie od diety);
- niemowlęta od 6. do 12. miesiąca życia powinny dostawać 400-600 IU witaminy D na dobę (w zależności od podaży z diety);
- dzieci powyżej 1. roku życia powinny dostawać 600–1000 IU witaminy D na dobę (w zależności od masy ciała, trybu życia i podaży witaminy D z diety).
Przy leczeniu niedoborów stosuje się większe dawki witaminy D, jednak decyzję podejmuje lekarz, na podstawie odpowiednich badań. Pamiętaj, aby z niepokojącymi objawami jak najszybciej udać się do pediatry. Wczesne wykrycie niedoboru witaminy D pozwoli zapobiec poważnym konsekwencjom dla rozwoju dziecka, takim jak krzywica, problemy z mineralizacją kości czy zaburzenia motoryczne.
Kontrolowanie poziomu witaminy D polega najczęściej na prostym badaniu krwi. Pediatra może zlecić oznaczenie stężenia metabolitu 25(OH)D, który najlepiej odzwierciedla stan witaminy D w organizmie. Dzięki temu możliwe jest szybkie wykrycie niedoboru i dostosowanie suplementacji do potrzeb maluszka.
Podawanie witaminy D niemowlętom jest dziś bardzo wygodne. Najczęściej stosuje się preparaty w formie kropli, które można łatwo odmierzyć i podać bezpośrednio do buzi dziecka lub wymieszać z mlekiem. Co ważne, na rynku dostępne są suplementy odpowiednie nawet dla noworodków od pierwszych dni życia, a ich dawkowanie można precyzyjnie dopasować do wieku i masy ciała dziecka. Takie rozwiązanie ułatwia rodzicom dbanie o prawidłowy rozwój kości i ogólny stan zdrowia maluszka.
Warto pamiętać, że nadmiar witaminy może być równie szkodliwy, jak jej niedobór. Dlatego suplementację najlepiej omówić z pediatrą.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Nawilża śluzówkę nosową.
Udrażnia i oczyszcza nos z gęstego kataru, łagodzi objawy przeziębienia przebiegającego z mokrym kas...
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Nowosad, K. (2021). Niedobór witaminy D w wybranych jednostkach chorobowych. Nauki Przyrodnicze i Medyczne, 32(2), 3-12.
Gadomski, A. (2017). Skutki niedoboru witaminy D w organizmie człowieka. Nowa Pediatr, 1, 34-37.
Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F. Dental caries in children and vitamin D deficiency: a narrative review. Eur J Pediatr. 2024 Feb;183(2):523-528. doi: 10.1007/s00431-023-05331-3. Epub 2023 Nov 15. PMID: 37966493; PMCID: PMC10912272.