Co to jest astma oskrzelowa?

Astma oskrzelowa (dychawica oskrzelowa) jest jedn─ů z najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcych przewlek┼éych chor├│b uk┼éadu oddechowego. Rozwija si─Ö pod wp┼éywem wielu czynnik├│w, tak genetycznych, jak i ┼Ťrodowiskowych. U jej pod┼éo┼╝a le┼╝y przewlek┼ée zapalenie uk┼éadu oddechowego, kt├│re kolejno powoduje:

  • zwi─Ökszenie liczby kom├│rek odporno┼Ťciowych, kt├│re uwalniaj─ů substancje wywo┼éuj─ůce nadmierny skurcz oskrzeli,
  • nadmierny skurcz oskrzeli objawia si─Ö wyst─ůpieniem duszno┼Ťci, ┼Ťwiszcz─ůcego oddechu, kaszlu, ucisku w klatce piersiowej, a z biegiem czasu przerostem i pogrubieniem mi─Ö┼Ťni g┼éadkich,
  • nadreaktywne oskrzela staj─ů si─Ö wra┼╝liwsze na r├│┼╝nego rodzaju bod┼║ce, pod wp┼éywem kt├│rych nasilaj─ů si─Ö objawy astmy.
drzewo oddechowe

Oskrzela s─ů cz─Ö┼Ťci─ů uk┼éadu oddechowego. Znajduj─ů si─Ö mi─Ödzy tchawic─ů i oskrzelikami. Wygl─ůdem przypominaj─ů odwr├│cone drzewo. Sk┼éadaj─ů si─Ö z licznych rozga┼é─Özie┼ä, mi─Ödzy kt├│rymi zachodzi wymiana gazowa. Oskrzela doprowadzaj─ů powietrze do p┼éuc i je stamt─ůd odprowadzaj─ů. Drzewo oskrzelowe wy┼Ťciela b┼éona ┼Ťluzowa z nab┼éonkiem o specjalnej budowie, umo┼╝liwiaj─ůcym przemieszczanie si─Ö ┼Ťluzu. Sk┼éada si─Ö te┼╝ z mi─Ö┼Ťni g┼éadkich, kt├│re obkurczaj─ůc si─Ö, wywo┼éuj─ů odruch kaszlu. U astmatyk├│w mi─Ö┼Ťnie g┼éadkie oskrzeli kurcz─ů si─Ö nadmiernie, s─ů nadreaktywne. To prowadzi do obturacji (zw─Ö┼╝enia oskrzeli) i upo┼Ťledzenia przep┼éywu powietrza przez drogi oddechowe. W rezultacie pojawiaj─ů si─Ö ┼Ťwisty, kaszel, napady duszno┼Ťci i inne dolegliwo┼Ťci.┬á

Przeczytaj tak┼╝e: Kaszel u dzieci – rodzaje, przyczyny, leczenie

Jakie s─ů przyczyny astmy u dzieci?

G┼é├│wn─ů przyczyn─ů astmy jest przewlek┼éy stan zapalny oraz zwi─ůzane z tym zmiany w budowie i funkcjonalno┼Ťci drzewa oskrzelowego. 

Astma u dzieci najcz─Ö┼Ťciej ma pod┼éo┼╝e alergiczne i ujawnia si─Ö we wczesnym dzieci┼ästwie. Jest to jednak choroba, kt├│ra mo┼╝e pojawi─ç si─Ö na ka┼╝dym etapie ┼╝ycia. 

  • Astma o p├│┼║nym pocz─ůtku, kt├│ra dotyczy g┼é├│wnie doros┼éych, raczej nie wi─ů┼╝e si─Ö z alergi─ů. Jej dok┼éadne przyczyny s─ů niejasne, cho─ç uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e mo┼╝e wynika─ç z proces├│w immunologicznych wyzwalanych przez zaka┼╝enia wirusowe i bakteryjne. Cz─Östo wsp├│┼éwyst─Öpuje z oty┼éo┼Ťci─ů, przewlek┼éym zapaleniem zatok czy nadwra┼╝liwo┼Ťci─ů na niesteroidowe leki przeciwzapalne. 
  • Natomiast astma alergiczna (przewa┼╝nie wczesnodzieci─Öca) mo┼╝e przebiega─ç z innymi chorobami alergicznymi, w tym alergicznym nie┼╝ytem nosa i atopowym zapaleniem sk├│ry, kt├│re w wielu przypadkach wyst─Öpuj─ů te┼╝ u rodzic├│w. 
rodzice i dzieci

Czy astma jest dziedziczna?

O rozwoju astmy decyduje wiele gen├│w. Je┼Ťli jedno z rodzic├│w jest astmatykiem, ryzyko ┼╝e b─Ödzie nim tak┼╝e dziecko jest trzykrotnie wi─Öksze ni┼╝ w rodzinie bez astmy. Je┼Ťli jednak zar├│wno matka i ojciec maj─ů astm─Ö, ryzyko ┼╝e odziedziczy j─ů pociecha zwi─Öksza si─Ö sze┼Ťciokrotnie. 

Co wa┼╝ne, dziedziczy si─Ö nie sam─ů chorob─Ö, ale predyspozycje do jej wyst─ůpienia. Przyczyny astmy s─ů wieloczynnikowe i w znacznym stopniu zale┼╝ne od warunk├│w ┼Ťrodowiskowych. 

Mo┼╝e si─Ö wi─Öc okaza─ç, ┼╝e dziecko, kt├│re ma obci─ů┼╝ony wywiad rodzinny, ale urodzi┼éo si─Ö o czasie, drogami natury, by┼éo karmione piersi─ů przynajmniej 6. miesi─Öcy i rozwija┼éo si─Ö w odpowiednich warunkach, uniknie astmy.┬á┬á

Czy smog powoduje rozw├│j astmy?

Smog bez w─ůtpienia przyczynia si─Ö do rozwoju chor├│b uk┼éadu oddechowego, nie tylko astmy, ale te┼╝ przewlek┼éej obturacyjnej choroby p┼éuc, a nawet raka. Wp┼éywa na rozw├│j dziecka ju┼╝ od okresu prenatalnego. Podobnie jak dym tytoniowy zwi─Öksza ryzyko zaburze┼ä rozwoju p┼éuc, serca, problem├│w odporno┼Ťciowych, wcze┼Ťniactwa, jak r├│wnie┼╝ niskiej masy urodzeniowej. 

Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Smog uszkadza uk┼éad oddechowy, odporno┼Ťciowy, nerwowy. Jak si─Ö przed tym chroni─ç?


zdj─Öcie rodziny w ma┼éym zielonym kole
Polecane przez rodzic├│w:
redukuje stany zapalne dr├│g oddechowych
chroni i nawil┼╝a b┼éon─Ö ┼Ťluzow─ů dr├│g oddechowych
rozrzedza g─Östy ┼Ťluz u┼éatwiaj─ůc odkrztuszanie
zapobiega objawom alergii wziewnej
synergiczne działanie ektoiny oraz soli morskiej
Ectodose

Co jeszcze przyczynia si─Ö do rozwoju astmy u dzieci?

Opr├│cz predyspozycji genetycznych i nara┼╝enia na zanieczyszczenia powietrza, do czynnik├│w wyzwalaj─ůcych napady astmy zalicza si─Ö m.in.:

Kiedy mo┼╝na podejrzewa─ç astm─Ö u dziecka?

Astm─Ö podejrzewa si─Ö przede wszystkim u dzieci, kt├│re s─ů atopowcami, alergikami i maj─ů obci─ů┼╝owy wywiad rodzinny. Konsultacja ze specjalist─ů jest wskazana zw┼éaszcza wtedy, gdy zdrowe dziecko podczas zabawy, ┼Ťmiechu, zaczyna kaszle─ç, ┼Ťwiszcze─ç, mie─ç problemy z oddychaniem, a tak┼╝e, gdy podczas infekcji tego typu dolegliwo┼Ťci nie przemijaj─ů przez 10 dni.┬á

Czynniki ryzyka wyst─ůpienia astmy u dzieci do 6. roku ┼╝ycia:

  • epizody obturacji wyst─Öpuj─ů cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ 3 razy w roku, 
  • czas trwania objaw├│w (kaszel, ┼Ťwisty, trudno┼Ťci w oddychaniu) w czasie infekcji jest d┼éu┼╝szy ni┼╝ 10 dni,
  • takie objawy, jak kaszel, ┼Ťwisty, trudno┼Ťci w oddychaniu, pojawiaj─ů si─Ö czasami mi─Ödzy infekcjami, podczas zabawy, ┼Ťmiechu,
  • wyst─Öpuje osobnicze obci─ů┼╝enie alergi─ů (uczulenie, atopowe zapalenie sk├│ry, alergia pokarmowa) lub rodzinne obci─ů┼╝enie astm─ů.

Jakie s─ů pierwsze objawy astmy u dziecka?

Wi─Ökszo┼Ť─ç przypadk├│w astmy u dzieci ujawnia si─Ö w przeci─ůgu 6. lat ┼╝ycia. Pierwszym objawem astmy mo┼╝e by─ç wy┼é─ůcznie suchy, m─Öcz─ůcy kaszel, pojawiaj─ůcy si─Ö przewa┼╝nie rano i w nocy, a tak┼╝e w trakcie aktywnej zabawy. Zdarza si─Ö te┼╝, ┼╝e o chorobie ┼Ťwiadczy kilka wsp├│┼éistniej─ůcych, nawracaj─ůcych objaw├│w: ┼Ťwiszcz─ůcy oddech, napady duszno┼Ťci, g┼é├│wnie wydechowej, kt├│r─ů dziecko mo┼╝e odczuwa─ç, jako b├│l w klatce piersiowej. 

Rodzice powinni zwr├│ci─ç uwag─Ö, czy te dolegliwo┼Ťci pojawiaj─ů si─Ö w okre┼Ťlonych sytuacjach, co wskazywa┼éoby na reakcje alergiczne. Cz─Östo astma alergiczna przebiega razem z objawami alergicznego nie┼╝ytu nosa, spoj├│wek czy nasileniem atopowego zapalenia sk├│ry. Warto te┼╝ skonsultowa─ç si─Ö z lekarzem, je┼Ťli maluch podczas p┼éaczu robi pauzy z powodu duszno┼Ťci, jakby nie m├│g┼é z┼éapa─ç tchu.

W przebiegu astmy, pod wp┼éywem pewnych czynnik├│w, dochodzi do zaostrze┼ä objaw├│w. Wy┼╝ej opisane dolegliwo┼Ťci mog─ů rozwija─ç si─Ö gwa┼étownie, w przeci─ůgu kilku minut lub godzin, albo stopniowo, nawet przez kilka dni. 

Jak rozpoznaje si─Ö astm─Ö u dzieci?

badanie osłuchowe dziecka

Je┼Ťli rodzic podejrzewa astm─Ö u dziecka, powinien zasi─Ögn─ů─ç porady pediatry. Lekarz mo┼╝e postawi─ç diagnoz─Ö na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego. Na astm─Ö wskazuj─ů objawy, kt├│re maj─ů r├│┼╝ne nasilenie i czas wyst─Öpowania, nasilaj─ů si─Ö w nocy lub po przebudzeniu, s─ů powodowane przez alergeny, wysi┼éek fizyczny, ┼Ťmiech, zimne powietrze lub inne czynniki.

W├│wczas zleca okre┼Ťlone, wst─Öpne leczenie, a nast─Öpnie:

  • przy braku poprawy kieruje si─Ö dziecko do szpitala, gdzie przeprowadza si─Ö rozszerzon─ů diagnostyk─Ö,
  • przy poprawie przyjmuje si─Ö postaw─Ö wyczekuj─ůc─ů, a po trzecim epizodzie obturacji oskrzeli, stwierdza si─Ö astm─Ö, wdra┼╝a leczenie i na tej podstawie ostatecznie potwierdza si─Ö lub wyklucza chorob─Ö. 

Jakie badania zleca si─Ö na astm─Ö u dzieci?

Trzy najwa┼╝niejsze badania w rozpoznawaniu astmy to spirometria oraz pomiary PEF i FeNo. Dodatkowo niekiedy zleca si─Ö RTG p┼éuc, pulsoksymetri─Ö i gazometri─Ö krwi t─Ötniczej, testy na alergi─Ö IgE-zale┼╝n─ů, a niekiedy tak┼╝e badanie plwociny indukowanej w kierunki eozynofilii.

Spirometria

Spirometria to badanie czynno┼Ťciowe uk┼éadu oddechowego, kt├│re mierzy obj─Öto┼Ť─ç i pojemno┼Ť─ç p┼éuc, a tak┼╝e ocenia szybko┼Ť─ç przep┼éywu powietrza. 

Spirometri─Ö wykonuje si─Ö u dzieci od 5. roku ┼╝ycia. Rozpoznawanie astmy u m┼éodszych pacjent├│w opiera si─Ö na:

  • wywiadzie, 
  • wyst─Öpowaniu wi─Öcej ni┼╝ trzech epizod├│w obturacji oskrzeli w ci─ůgu roku,
  • zaobserwowanej poprawie po wdro┼╝eniu lek├│w rozszerzaj─ůcych oskrzela. 

Mimo ┼╝e spirometria nie jest miarodajna u ma┼éych dzieci, nale┼╝y j─ů u nich wykona─ç, gdy sko┼äcz─ů 6. rok ┼╝ycia. 

Spirometri─Ö wykonuje si─Ö na pocz─ůtku leczenia, po 3-6 miesi─ůcach, a nast─Öpnie 6-12 miesi─ůcach. Zaleca si─Ö, aby dzieci z rozpoznan─ů astm─ů mia┼éy wykonywane to badanie przynajmniej raz w roku. 

Pomiary PEF

PEF to badanie szczytowego przep┼éywu wydechowego, kt├│re pomaga rozpozna─ç astm─Ö, a tak┼╝e monitorowa─ç jej przebieg i znale┼║─ç czynniki zaostrzaj─ůce. Pomiar PEF rekomendowany jest g┼é├│wnie u chorych z ci─Ö┼╝k─ů astm─ů. 

Pomiar FeNo

Pomiar FeNo okre┼Ťla poziom tlenku azotu w wydychanym powietrzu. To badanie zalecane dzieciom, u kt├│rych wyniki spirometrii s─ů prawid┼éowe. 

Jakie choroby uwzgl─Ödnia diagnostyka r├│┼╝nicowa astmy?

Objawy astmy przypominaj─ů objawy przewlek┼éej obturacyjnej choroby p┼éuc, ale nie jest to choroba wieku dzieci─Öcego. U ma┼éych pacjent├│w z podejrzeniem astmy wyklucza si─Ö m.in.  mukowiscydoz─Ö i zaka┼╝enia uk┼éadu oddechowego. Przewlek┼éy napadowy kaszel mo┼╝e wskazywa─ç te┼╝ na niedokrwisto┼Ť─ç, zaburzenia pracy serca, a tak┼╝e choroby nowotworowe i obecno┼Ť─ç cia┼éa obcego. 

Kto leczy astm─Ö pulmonolog czy alergolog?

Je┼Ťli objawy astmy wyst─Öpuj─ů sporadycznie i nie s─ů nasilone, leczenie mo┼╝e prowadzi─ç pediatra z POZ. Je┼Ťli jednak choroba jest uci─ů┼╝liwa, trudna do rozpoznania i leczenia, konieczne jest wsparcie specjalisty – pulmonologa. Poniewa┼╝ jednak astma u dzieci w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w ma pod┼éo┼╝e alergiczne, wskazana jest te┼╝ opieka alergologa. 

Na czym polega leczenie astmy u dzieci?

Astma jest chorob─ů przewlek┼é─ů, z kt├│r─ů trzeba nauczy─ç si─Ö ┼╝y─ç. Do kontrolowania choroby stosuje si─Ö metody farmakologiczne i niefarmakologiczne. Dob├│r lek├│w na astm─Ö dla dzieci zale┼╝y od wieku pacjenta, stopnia nasilenia choroby i dotychczasowej terapii. 

Leki pozwalaj─ůce kontrolowa─ç przebieg astmy:

  • glikokortykosteroidy wziewne (GSKw),
  • leki przeciwleukotrienowe,
  • d┼éugo dzia┼éaj─ůce beta2-mimetyki wziewne (LABA). 

Dora┼║nie stosuje si─Ö te┼╝ leki objawowe:

  • szybko dzia┼éaj─ůce beta2-mimetyki wziewne (SABA),
  • kr├│tko dzia┼éaj─ůce wziewne leki przeciwcholinergiczne, 
  • leki przeciwleukotrienowe.

Leki na astm─Ö podaje si─Ö metod─ů aerozoloterapii. Dzieciom do 5. roku ┼╝ycia zaleca si─Ö inhalacj─Ö z zastosowaniem:

  • inhalatora suchego proszku (DPI),
  • inhalatora ci┼Ťnieniowego z dozownikiem (pMDI) i komor─ů inhalacyjn─ů (KI).

Alternatywn─ů metod─ů jest nebulizacja, kt├│rej jednak nie zaleca si─Ö przy ci─Ö┼╝kim zaostrzeniu astmy. 

inhalatory do astmy

W leczeniu astmy u dzieci bardzo wa┼╝na jest edukacja. Rodzice ma┼éego astmatyka, powinni chroni─ç dziecko przed czynnikami zaostrzaj─ůcymi przebieg choroby: 

  • nie nara┼╝a─ç go na bierne palenie, 
  • zmniejsza─ç nara┼╝enie na alergeny,
  • dba─ç o komfort psychiczny pociechy (stres emocjonalny utrudnia leczenie astmy).

Wa┼╝ne jest r├│wnie┼╝, aby dziecko z astm─ů mia┼éo zapewnion─ů odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç ruchu i zdrowo si─Ö od┼╝ywia┼éo. Sport i dieta mog─ů wspom├│c leczenie astmy.

Czy dziecko z astm─ů mo┼╝e uprawia─ç sport?

Tak. Chocia┼╝ wysi┼éek fizyczny mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do wyst─ůpienia objaw├│w astmy, wszystkim, kt├│rzy si─Ö z ni─ů zmagaj─ů, zaleca si─Ö aktywno┼Ť─ç ruchow─ů. Uprawianie sportu niesie szereg korzy┼Ťci:

  • podnosi pr├│g reakcji astmatycznej, 
  • poprawia wydolno┼Ť─ç oddechow─ů, 
  • wzmacnia odporno┼Ť─ç organizmu. 

Dzieciom z astm─ů zaleca si─Ö przede wszystkim zaj─Öcia o umiarkowanej intensywno┼Ťci, w tym p┼éywanie, jazd─Ö na rowerze, gr─Ö w tenisa, gimnastyk─Ö artystyczn─ů i taniec. Niewskazane s─ů natomiast sporty typowo zimowe: ┼éy┼╝wiarstwo i biegi narciarskie, a tak┼╝e ekstremalne, jak wspinaczka g├│rska czy nurkowanie. 

Jaka dieta przy astmie oskrzelowej b─Ödzie najlepsza dla dziecka?

W diecie dziecka z astm─ů wa┼╝ne miejsce zajmuj─ů produkty bogate w kwasy omega-3 i magnez. To przede wszystkim ┼Ťwie┼╝e owoce i warzywa, t┼éuste ryby morskie, kasze, orzechy. Polecane s─ů r├│wnie┼╝ fermentowane produkty mleczne, zawieraj─ůce cenne dla odporno┼Ťci bakterie probiotyczne oraz tzw. naturalne antybiotyki (cebula, czosnek, mi├│d). 

Najlepsza dieta przy astmie opiera si─Ö na ┼Ťwie┼╝ych, sezonowych produktach, co wa┼╝ne niskoprzetworzonych. Pozwala utrzyma─ç prawid┼éow─ů mas─Ö cia┼éa i dobre samopoczucie. Dania typu instant, fast foody, s┼éodycze, a tak┼╝e czerwone mi─Öso najlepiej ograniczy─ç do minimum. Je┼Ťli dziecko jest uczulone na jakie┼Ť pokarmy, z nich tak┼╝e nale┼╝y zrezygnowa─ç. Niejadkom, kt├│re nie przepadaj─ů za rybami, zaleca si─Ö suplementacj─Ö kwas├│w omega-3.

Czy astma u dzieci jest wyleczalna?

Wielu rodzic├│w zastanawia si─Ö, czy z astmy si─Ö wyrasta. Niestety to choroba przewlek┼éa, wi─Öc astmatykiem jest si─Ö przez ca┼ée ┼╝ycie. Mimo to, dzi─Öki odpowiedniemu leczeniu i profilaktyce, astm─Ö mo┼╝na skutecznie kontrolowa─ç i wyd┼éu┼╝y─ç okresy jej remisji. Zdarza si─Ö, ┼╝e choroba wycisza si─Ö na wiele lat. Przewa┼╝nie wyst─Öpuje to przy astmie wczesnodzieci─Öcej, kt├│ra zanika, gdy dziecko osi─ůga wiek szkolny. 

Mo┼╝e zainteresowa─ç Ci─Ö r├│wnie┼╝: Alergia wziewna u dzieci – co uczula najm┼éodszych i jak temu zaradzi─ç?


Uwolnij si─Ö od uci─ů┼╝liwych objaw├│w alergii


Standardy rozpoznawania i leczenia astmy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Chor├│b P┼éuc i Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej (STAN3T), Alergologia Polska ÔÇô Polish Journal of Allergology 2023; 10, 1: 1ÔÇô14

A. Ksi─ů┼╝kiewicz i wsp., Astma oskrzelowa ÔÇô zasady rozpoznawania i leczenia choroby u pacjent├│w doros┼éych i ma┼éych dzieci w oparciu o najnowsze wytyczne, Postepy Hig Med Dosw (online), 2020; 74: 283-300, publ. 31.05.2019

Zalecenia dietetyczne w leczeniu astmy i przewlek┼éej obturacyjnej choroby p┼éuc (POChP) – Narodowe Centrum Edukacji ┼╗ywieniowej (pzh.gov.pl)

Astma a ruch. Czy dziecko z astm─ů mo┼╝e uprawia─ç sport? – Narodowe Centrum Edukacji ┼╗ywieniowej (pzh.gov.pl)

Astma [w:] Interna Szczeklika. Mały podręcznik 2019/2020, Medycyna praktyczna, Kraków 2019