zdjęcie rodziny w małym zielonym kole
Polecane przez rodziców:
redukuje stany zapalne dróg oddechowych
chroni i nawilża błonę śluzową dróg oddechowych
rozrzedza gęsty śluz ułatwiając odkrztuszanie
zapobiega objawom alergii wziewnej
synergiczne działanie ektoiny oraz soli morskiej
Ectodose

Co to jest atopowe zapalenie skóry (AZS)?

Atopowe zapalenie skóry, w skrócie AZS, to przewlekła i nawrotowa choroba skórna o podłożu genetycznym. Objawia się miejscową suchością skóry i silnym świądem. Najczęściej z tym problemem borykają się dzieci w 1. roku życia. Choroba może ustąpić lub złagodnieć pomiędzy 2. a 4. rokiem życia, ale u niektórych utrzymuje się przez całe życie.

AZS charakteryzuje się tym, że stany zaostrzeń objawów chorobowych przeplatają się z czasem remisji. Najczęściej zmiany zlokalizowane są na twarzy (czoło, policzki) oraz w zgięciach kolanowych i łokciowych. U maluchów pojawiają się również na tułowiu.

W związku z tym, że spora część przypadków atopowego zapalenia skóry u dzieci towarzyszy alergiom pokarmowym, ustalono, jakie alergeny w największym stopniu wpływają na zaostrzenie AZS:

  • mleko krowie,
  • jajka kurze,
  • mąka pszenna,
  • kosmetyki.

Jeśli zostanie ustalona substancja odpowiedzialna za pojawienie się atopowego zapalenia skóry, powinno się odstawić ją na około 3-4 miesiące, a następnie ponownie stopniowo wprowadzić. Lekarz może zalecić ponowne odstawienie aż do momentu, gdy organizm przestanie na niego tak mocno reagować, w sytuacji pojawiania się nowych zmian skórnych.

Określa się, że w Europie atopowe zapalenie skóry u dzieci rozpoznaje się u około 12-24% populacji pediatrycznej.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry u dzieci

Atopowe zapalenie skóry jest dermatozą o podłożu genetycznym. Jeśli jedno z rodziców jest obciążone AZS, prawdopodobieństwo pojawienia się tej choroby u dziecka wynosi około 30%. Natomiast, gdy atopowe zapalenie skóry ma ojciec i matka, ryzyko, że przekażą chorobę potomstwu wzrasta do 50-70%. Uważa się, że AZS ma związek zarówno z zaburzeniami układu odpornościowego, jak i niewłaściwą budową naskórka, co może być dziedziczne.

atopowe zapalenie skóry u niemowlaka

Poza czynnikami genowymi, na rozwój atopowego zapalenia skóry u dzieci wpływają również czynniki środowiskowe, określane jako „wyzwalające”. To m.in.:

  • alergeny wziewne (roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, zarodniki pleśni itp.),
  • alergeny pokarmowe (mleko, jaja, ryby itp.),
  • zanieczyszczenia środowiska,
  • warunki klimatyczne (w tym stopień wilgotności powietrza, temperatura, nasłonecznienie),
  • czynniki psychosomatyczne (stres),

Jak przebiega atopowe zapalenie skóry?

Występowanie AZS jest rodzinne. Występowanie atopowego zapalenia skóry u dzieci zwiększa ryzyko rozwoju takich chorób jak astma, nieżyt nosa i alergiczne zapalenie spojówek.

Nawet u 40% chorych atopia utrzymuje się w dorosłym życiu. Stres jest czynnikiem, który zaostrza przebieg choroby. Po wdrożonym leczeniu i właściwej pielęgnacji skóra odzyskuje dobrą kondycję, lecz po pewnym czasie znów mogą pojawić się na niej znamiona atopii.

AZS ujawnia się zwykle w pierwszym roku życia. Atopowe zapalenie skóry u niemowląt najczęściej przybiera postać drobnoplamistych zmian o charakterze rumieniowatym, na których powierzchni może pojawić się wysięk. Dodatkowo pojawiają się wykwity grudkowe. W pierwszej kolejności choroba atakuje twarz, czyli czoło, brwi, policzki, miejsca przy uszach, w drugiej przynosi zmiany w obrębie tułowia.

Zmiany z czasem powiększają się, zajmując coraz większą powierzchnię skóry. Swędzenie, uczucie suchości i szorstkości stają się bardzo uciążliwe. Oprócz twarzy zmiany pojawiają się na nadgarstkach, dłoniach, oraz w dołach podkolanowych i łokciowych.

Objawy atopowego zapalenia skóry u niemowląt i dzieci

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt i dzieci objawia się w dość typowy sposób. W przebiegu tej dermatozy charakterystyczny jest uporczywy świąd i zmiany rumieniowe zlokalizowane w określonych miejscach na ciele. Suche i szorstkie, swędzące plamy mocno odróżniają się od zdrowej skóry. Występują w różnych lokalizacjach, w zależności od wieku – niemowlęcego, dziecięcego i powyżej 12. roku życia.

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt może dać o sobie znać już w pierwszych miesiącach życia dziecka. Głównym objawem jest tu ostry stan zapalny skóry oraz zmiany grudkowo-pęcherzykowe o podłożu rumieniowym, które po pewnym czasie zmieniają się w nadżerki, a następnie strupki. Zmiany atopowe u niemowlaków lokalizują się przede wszystkim na twarzy i owłosionej skórze głowy, a także na tułowiu i wyprostnych częściach kończyn.

Objawy atopowego zapalenia skóry u dzieci powyżej 1. roku życia mogą występować de novo, do czego w głównej mierze przyczyniają się czynniki powietrznopochodne. Znacznie częściej jednak są to zmiany skórne o zmienionej postaci – AZS w drugiej fazie przejawia się nieodgraniczonymi wyraźnie od zdrowej skóry zmianami rumieniowymi. To drobne grudki lub nadżerki, czasem strupy, którym towarzyszy bardzo silny świąd. Występują głównie w zgięciach łokci i kolan, na nadgarstkach, karku, grzbietach dłoni i stóp. W przebiegu atopowego zapalenia skóry u dzieci w wieku przedszkolnym skóra staje się pobrubiona, a fałdy pogłebione (tzw. lichenifikacja).

Atopowe zapalenie skóry u nastolatków i osób dorosłych przybiera nieco inny obraz – objawy atopii pojawiają się symetrycznie i najczęściej obejmują górne części ciała oraz dłonie. Tak, jak w poprzedzających fazach, tak i w fazie młodzieńczej, AZS wywołuje swędzące zmiany skórne o podłożu rumieniowym, które z suchych plam zmieniają się w nadżerki lub pęcherzyki, a następnie strupy, które samoistnie odpadają.

Rozpoznawanie atopowego zapalenia skóry u dzieci

Pierwszym objawem, po którym rodzice rozpoznają atopowe zapalenie skóry u swoich dzieci nie zawsze są zmiany skórne, lecz drapanie. To odruch, który pojawia się już w 1. roku życia, jest bezwarunkowy i trudno nad nim zapanować. Najczęściej diagnoza AZS pada w okolicach 2. roku życia dziecka. Rozpoznanie tej dermatozy u małych pacjentów nie jest całkiem proste. Wymaga różnicowania z innymi chorobami skóry, w tym przede wszystkim z łuszczycowym zapaleniem skóry (ŁZS). W diagnostyce atopowego zapalenia skóry u dzieci i dorosłych stosuje się kryteria opracowane przez Hanifina i Rajkę.

Występowanie 3 z 4 kryteriów większych oraz przynajmniej 3 kryteriów mniejszych (nie zawsze jest to konieczne) pozwala rozpoznać atopowe zapalenie skóry u dzieci i dorosłych.

Leczenie i pielęgnacja atopowego zapalenia skóry

Leczenie AZS opiera się głównie na wykryciu i eliminacji alergenu prowokującego powstawanie zmian, oraz natłuszczaniu i nawilżaniu skóry.

Pielęgnacja skóry to czynność, od której w dużej mierze zależy komfort dziecka – ogranicza swędzenie, co z kolei zmniejsza przymus drapania się przez malucha i powstawania uszkodzeń skóry. Dziecko, które odczuwa wzmożone swędzenie, jest również rozdrażnione, niespokojne, ma problemy ze snem.

Natłuszczanie skóry powinno być przeprowadzane kilka razy dziennie, kąpiel najlepiej z dodatkiem emolientu. Po kąpieli, w ciągu kilku minut od wyjęcia dziecka z wody, trzeba nałożyć preparat natłuszczający, który zatrzyma wilgoć w skórze. Jeśli świąd przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu dziecka – lekarz może zalecić leki przeciwhistaminowe lub uspokajające.

Warto używać dermokosmetyków, które są dopuszczone w leczeniu dermatoz o przebiegu zapalnym i są bezpieczne dla dzieci. Substancje, które są szczególnie pomocne w łagodzeniu uporczywych objawów AZS to np. alantoina, mocznik czy ektoina. Przykładem produktu, którego można używać już od pierwszego miesiąca życia malucha jest Ektokrem – krem z ektoiną, wzbogacony dodatkowo o olej z owoców oliwki europejskiej, masło shea oraz ekstrakt z kardiospermum zielonego.


zdjęcie rodziny w małym zielonym kole
Polecane przez ekspertów:
krem z ektoiną dla dzieci od pierwszych dni życia
nie zawiera sterydów, substancji zapachowych, barwników, środków konserwujących, olejów mineralnych, emulgatorów
tworzy na skórze barierę stabilizującą i ochronną
Ectokrem

Skrupulatną pielęgnację należy prowadzić nawet w momencie remisji i braku zmian na skórze. Dobrze nawilżona skóra jest odporniejsza na alergeny, np. kurz. Warto pamiętać, że AZS ma podłoże genetyczne – działanie układu odpornościowego jest zaburzone, a naskórek ma wadliwą budowę.

Atopowe zapalenie skóry to choroba cywilizacyjna. Ciągle obserwuje się wzrost zachorowań na ten typ egzemy skórnej wśród najmłodszych dzieci. Ich organizmy zwyczajne substancje z najbliższego otoczenia, tj. kurz czy pyłki roślin, odczytują jako potencjalne zagrożenie. Jedynie nawilżanie i natłuszczanie naturalnej bariery ochronnej maluchów, jaką jest skóra, może zminimalizować odczuwanie przykrych dolegliwości.

Atopowe zapalenie skóry u dzieci – leki do aplikacji miejscowej

W leczeniu atopowego zapalenia skóry u dzieci stosuje się środki o działaniu przeciwzapalnym, a jednocześnie wzmacniającym naruszoną barierę naskórkową. Dobór odpowiednich leków zależy od wieku pacjenta oraz stopnia nasilenia objawów.

Jednymi z najczęściej stosowanych w terapii AZS są preparaty z glikokortykosteroidami do aplikacji miejscowej. Tego typu maści ograniczają stan zapalny, hamują reakcje immunologiczne i działają antyproliferacyjnie, przynosząc wyraźną poprawę. W wielu przypadkach zaleca się ich stosowanie naprzemiennie z emolientami.

Glikokortykosteroidów nie stosuje się jednak u najmłodszych. Niekiedy dzieciom powyżej 2. roku życia zaleca się leki z inhibitorami kalcyneuryny, które można stosować profilaktycznie, także po ustąpieniu objawów. Zdarza się, że świąd w przebiegu AZS u dziecka jest na tyle duży, że wymaga podania leków przeciwhistaminowych. W cięższych przypadkach pomoc niesie fototerapia. Niekiedy rozważa się również tzw. odczulanie.

AZS u dzieci

Atopowe zapalenie skóry u dzieci – emolienty do codziennej pielęgnacji

Podstawą w pielęgnacji skóry obciążonej atopią są emolienty, czyli specjalistyczne dermokosmetyki o wielukierunkowym działaniu:

  • przeciwzapalnym,
  • nawilżającym,
  • natłuszczającym,
  • łagodzącym podrażnienia,
  • minimalizującym świąd,
  • naprawczym,
  • regulującym mikroflorę bakteryjną skóry,
  • profilaktycznym.

Uważa się, że stosowanie emolientów od 1. roku życia u dzieci, których rodzice mają atopowe zapalenie skóry, zmniejsza ryzyko wystąpienia AZS o połowę.

Eksperci Polskiego Towarzystwa Chorób Atopowych zalecają stosowanie emolientów przynajmniej 2-3 razy dziennie. Przy atopowym zapaleniu skóry u niemowląt i małych dzieci należy aplikować tego typu preparaty w ilości minimum 200 g. Trzeba je stosować od razu po wyjęciu maluszka z krótkiej kąpieli. Warto też wiedzieć, że emolientów nie stosujemy przy aktywnym stanie zapalnym. W takim wypadku należy najpierw wyciszyć ogniska zapalne, a dopiero następnie włączyć pielęgnację emolientową. Nawet najlepszej jakości dermokosmetyki z tej grupy mogą zadziałać drażniąco na zmienioną zapalnie skórę. Mimo iż wykazują pewne działanie przeciwzapalne, zawierają składniki, mogące wywołać taki efekt.

Czy atopowe zapalenie skóry u dzieci mija z wiekiem?

Atopowe zapalenie skóry u dzieci może złagodnieć około 2.-4. roku życia, ale nie zdarza się to często. AZS jest chorobą nawrotową i przewlekłą, z którą w wielu przypadkach trzeba mierzyć się przez wiele lat, jeśli nie przez całe życie. Najlepiej, jeśli uda się na tyle kontrolować AZS, aby utrzymywać objawy w stanie wyciszenia. W tym celu należy dostosować do wymagań, jakie stawia choroba, nie tylko codzienną pielęgnację, lecz również dietę i wszelką aktywność. Profilaktyka jest ważną częścią leczenia atopowego zapalenia skóry, warto o tym pamiętać!

Przeczytaj także: Alergia u niemowlaków – jak do tego podejść?