TORCH to skrót oznaczający zespół chorób zakaźnych, wywołanych przez patogeny. Zakażenie może być niebezpieczne dla mamy i rozwijającego się dziecka. Akronim TORCH pochodzi od pierwszych liter wybranych infekcji, do których należą:
T – Toksoplazmoza,
O – Others- inne infekcje, np. kiła, parvowirus B19, ospa, listerioza, HIV, WZW typu B,
R – Różyczka,
C – Cytomegalia,
H – Wirus opryszczki.
Dziś na tapet bierzemy literkę “O”, czyli inne infekcje, których jest kilka.
Co oznacza litera „O” w panelu TORCH? Lista groźnych patogenów
Litera “O” w panelu TORCH pochodzi od słowa others, czyli inne. Są to infekcje wywołane przez patogeny, takie jak wirusy czy bakterie. W skład listy chorób wywołanej przez nie wchodzą:
- Parwowirus B19,
- Kiła,
- HIV,
- Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C,
- Listerioza,
- Chlamydioza.
Dlaczego patogeny są groźne? Mogą powodować infekcje wewnątrzmaciczne, które uszkadzają płód, zwłaszcza na wczesnym etapie ciąży. Mogą również prowadzić do poronienia.
W diagnostyce niepłodności należy uwzględnić, czy kobieta nie ma infekcji dróg rodnych, np. chlamydiozy, która mogłaby prowadzić do stanów zapalnych w jajowodach. Patogeny są groźne nie tylko w ciąży, ale i w momencie starań o dziecko!
Medycyna stale dopisuje nowe pozycje do litery “O” w TORCH. W krajach tropikalnych możliwość zakażenia stanowi wirus Zika. Przenosi się przez komary. Dorośli przechodzą infekcję łagodnie. Dziecko w łonie mamy nie ma aż tak łatwo…
Parwowirus B19 – „choroba przedszkolna”, która zagraża ciąży
Parwowirus B19 w ciąży to choroba wirusowa, która może zaatakować przyszłą mamę drogą kropelkową lub krwiopochodną. Większość infekcji przebiega objawowo, więc raczej jej nie przeoczymy. Charakteryzuje się wysypką. Wyglądem przypomina rumień zakaźny. Czasem jest opisywany jako zespół “spoliczkowanego dziecka” przez swoje umiejscowienie głównie na policzkach. Na początku obejmuje twarz, potem resztę ciała. Inne objawy są podobne do przeziębienia, takie jak bóle mięśni czy objawy grypopodobne.
Gdzie najłatwiej go złapać? Poprzez kontakt z chorym dzieckiem. Przedszkolaki łatwo łapią infekcje, a przechodzą ją często bezobjawowo! Wirus jest w stanie długo utrzymać się na zabawkach, które dziecko brało do buzi. Pozostała na nich ślina, więc droga kropelkowa działa. W ciąży należy unikać skupisk dzieci, brania do buzi rzeczy, które mogły mieć kontakt ze śliną dziecka, np. jego smoczek lub jedzenie tą samą łyżeczką.
Jaki wpływ ma parwowirus B19 na płód? Najczęściej prowadzi do ciężkiej niedokrwistości i obrzęku dziecka. W rzadkich przypadkach mamy do czynienia z wadami rozwojowymi. Najbardziej niebezpieczne jest zakażenie w 1. trymestrze ciąży.
Rozpoznanie zakażenia tym wirusem możemy postawić tylko na podstawie wykrycia we krwi przeciwciał lub wyizolowania tego wirusa z DNA. Przeciwciała mogą być kluczem w leczeniu. Pozwolą nam stwierdzić czy mama była w przeszłości zarażona tym wirusem czy infekcja jest pierwotna. Lepiej rokuje sytuacja, gdy przeciwciała IgG wyjdą dodatnie (czyli choroba wystąpiła w przeszłości). Miałam kiedyś ciężarną, która złapała parwowirusa B19 od swojego syna, z przedszkola! Na szczęście przeciwciała IgG były dodatnie, ona była w drugim trymestrze, więc leczenie objawów przyniosło dobre efekty i dziecko urodziło się zdrowe.
Kiła (VDRL) i HIV – dlaczego te badania są obowiązkowe dla każdej ciężarnej?
Standard opieki okołoporodowej uwzględnia badanie VDRL i HIV w ciąży aż dwukrotnie! Pierwsze badanie ma miejsce do 10. tygodnia ciąży, a drugie – w 3. trymestrze.
Kiła to choroba wywołana przez bakterię. Najłatwiej zarazić się nią poprzez kontakty seksualne. Objawia się pojawieniem wykwitów na skórze. Kiła w ciąży wpływa na zwiększenie ryzyka porodu przedwczesnego lub obumarcia płodu w ⅔ trymestrze ciąży, jeżeli nie jest leczona. Lekiem jest penicylina (antybiotyk).
Jeśli u mamy występuje infekcja pierwotna, wtedy występuje największe ryzyko dla dziecka. Kiła wrodzona może mieć różny przebieg. Do zakażenia dochodzi nie wcześniej niż w 4.-5. miesiącu ciąży. Wpływa na wady układu nerwowego, kostnego, a także wady wzroku dziecka. Ważne są oba badania VDRL w ciąży.
HIV jest zakażeniem wirusowym, szerzącym się głównie przez kontakty seksualne, skażoną krew czy kontakt mama-dziecko w okresie okołoporodowym. Leczenie mamy obejmuje podanie leku o nazwie zydowudyna. Trwa ono do czasu porodu.
Do zakażenia dziecka może dojść w ciąży, podczas porodu i podczas karmienia piersią. Jakie są sposoby, aby temu zapobiec? W ciąży – brać wskazane leki. Co do porodu – rodzić przez cięcie cesarskie. Po porodzie – nie karmić piersią. Dzięki współczesnej medycynie urodzenie zdrowego dziecka jest możliwe w zdecydowanej większości przypadków.
Ważne jest wczesne wykrycie tych chorób. Wdrożenie leczenia i odpowiedniej drogi porodu pozwala na urodzenie zdrowego dziecka! Dwukrotne badania w czasie ciąży, wykonywane z krwi umożliwiają monitorowanie wystąpienia aktualnego zakażenia.
W swojej praktyce miałam dwa przypadki- jeden kobiety z HIV, drugi kobiety z kiłą. Obie stosowały się do zaleceń, miały wyznaczone odpowiednie drogi porodu. Dzieci urodziły się zdrowe. Nie wiem jak sytuacja wygląda po czasie, ale na wizytach poporodowych było wszystko dobrze!
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C (HBV, HCV)
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C to powikłania, które zdarzają się aktualnie dość rzadko, to nadal istnieją. WZW B często jest bezobjawowe, dlatego tak ważne jest badanie w ciąży, refundowane dla każdej kobiety. Jeśli jednak występują objawy, to głównie polegają na zażółceniu skóry i gałek ocznych, a także ból brzucha czy objawach grypopodobnych.
Jeśli ciężarna otrzyma wynik dodatni antygenu HBs, musi go skonsultować z lekarzem prowadzącym,a nawet lekarzem chorób zakaźnych. Sprawdzamy jak choroba się rozwija, badając tzw. wiremię wirusa. Jeśli jest ona wysoka – często wdrażane jest leczenie.
Wirusowe zapalenie wątroby a ciąża i noworodek? Choroba nie jest tak groźna jak poprzednie, ale też musimy być ostrożni. Wirus nie powoduje wad rozwojowych. Jednak aby zabezpieczyć noworodka przed zakażeniem, zaraz po porodzie podajemy mu immunoglobulinę anty-HBs. W pierwszej dobie wykonuje się standardowo szczepienie przeciw HBV. To kluczowy element w ochronie dziecka w przypadku dodatniego wyniku u mamy. Przy zakażeniu HBV po wykonaniu tych procedur można karmić piersią.
Szczepienia przeciw HBV podawane od 30-stu lat w Polsce noworodkom sprawiły, że występowanie tej choroby stało się rzadkie. Zalecane jest badanie przeciwciał przed ciążą. Jeśli są niskie, można powtórzyć szczepienie, aby poprawić sobie odporność.
Zakażenie HCV zazwyczaj jest bezobjawowe. Jak jednak wystąpią objawy – są to zmęczenie czy ból wątroby. W ciąży badanie anty-HCV wykonujemy dwa razy- do 10. tygodnia ciąży i w 3. trymestrze. Jeśli zakażenie się potwierdzi, sprawdzamy wiremię wirusa. Rutynowe leczenie nie jest zaleceniem.
Ryzyko przeniesienia zakażenia z matki na dziecko jest niskie. Zakażenie HCV nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Ważne, aby w miarę możliwości unikać kontaktu dziecka z krwią mamy (np. w przypadku, gdy brodawki sutkowe mamy są popękane). Karmić można normalnie.
Nie ma szczepionki na HCV. Profilaktyką w przypadku HCV i HBV jest unikanie kontaktu z materiałami skażonymi krwią. To najłatwiejsza droga zakażenia.
Listerioza i Chlamydioza – bakterie, które mogą wywołać poród przedwczesny
Bakterie groźne dla płodu – Listeriosis i Chlamydia wywołują choroby takie jak listerioza czy chlamydioza.
Listerioza jest chorobą rzadką, ale ciąża sprzyja zachorowaniu na nią. Powodem jest często dieta. Objawia się dość pospolicie, bowiem objawami grypopodobnymi. Zakażenie może prowadzić do groźnych sytuacji, takich jak poronienie, poród przedwczesny czy obumarcie dziecka lub jego chorobę. W razie zakażenia dziecka, po porodzie dostaje ono antybiotyk.
Na co zwrócić uwagę? Unikamy niepasteryzowanych produktów, takich jak mleko i jego pochodne, niedogotowanego mięsa (ogólnie produktów odzwierzęcych, które mogą być surowe), myjemy warzywa i owoce przed spożyciem. Unikamy gotowców w stylu sałatek w plastikowych pojemnikach. Często ich składniki nie są dokładnie umyte. Przy tym wilgotne, niedosuszone, od razu zapakowane do pojemnika. Takie warunki stwarzają idealne środowisko do namnażania bakterii.
Chlamydioza jest kolejną infekcją bakteryjną w ciąży, która często może nie dawać objawów. Gdy jednak się pojawią, mogą to być:
- wydzielina z pochwy, inna niż ta fizjologiczna,
- dolegliwości od strony układu moczowego: pieczenie, ból podczas oddawania moczu, a także jego częstsze oddawanie,
- ból podbrzusza, np. po współżyciu lub występujący po prostu, bez ustalonej wcześniej przyczyny.
Nieleczone zakażenie może wywołać szereg nieprawidłowości. Bakteria, powodując stan zapalny sprawia, że błony płodowe ochraniające dziecko są osłabione. Przez to mogą pęknąć i sprawić, że nagle przyszłej mamie zaczną odchodzić wody. I to o wiele za wcześnie. Taka sytuacja to przedwczesne pękniecie pęcherza płodowego. Skutkiem jest m.in. poród przedwczesny czy wcześniactwo dziecka.
Aby zapobiec takiemu obrotowi sprawy, dobrym rozwiązaniem są dedykowane wymazy w kierunku Chlamydii. Zalecenia zagraniczne mówią o rutynowych badaniach w kierunku tej bakterii w ciąży (w wybranych przypadkach związanych z czynnikami ryzyka). W Polsce takie postępowanie nie jest jednak na porządku dziennym. NFZ nie refunduje tego badania rutynowo.
Ospa wietrzna i wirus grypy – profilaktyka i szczepienia
Ospa wietrzna jest rzadką chorobą towarzyszącą ciąży. Wynika to z tego, że większość przyszłych mam przechorowała ospę w dzieciństwie (pamiętne krostki na całym ciele…). Tak samo szczepienia. Za dzieciaka mieliśmy w większości wykonany pakiet szczepień, m.in. na ospę wietrzną. W dorosłym życiu może się reaktywować jako półpasiec.
W przypadku kontaktu z osobą chorą na ospę należy zgłosić ten fakt lekarzowi. Jeśli choroba nigdy nie wystąpiła lub nie było szczepienia w przeszłości, sytuacja jest poważniejsza. Powikłania dla dziecka w pierwszym i drugim trymestrze to możliwe wady wrodzone. Pod koniec ciąży zakażenie może skutkować ospą wrodzoną u dziecka po urodzeniu (noworodkową).
Grypa w ciąży. Wiele faktów, wiele mitów – nadal budzi kontrowersje. Zagrożenia jakie wynikają z grypy w ciąży to jej ciężki przebieg, który może skutkować takimi powikłaniami jak:
- hospitalizacja,
- zapalenie płuc,
- problemy z oddychaniem.
Grypa może, ale nie musi wpływać negatywnie na dziecko i poród. Ewentualne powikłania dotyczą najczęściej porodu przedwczesnego, problemów z niską masą urodzeniową dziecka i zaburzonym wzrastaniem.
Kobiety ciężarne są narażone na powikłania bardziej niż reszta społeczeństwa, dlatego tak głośno jest o szczepieniach. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje szczepienie niezależnie od trymestru ciąży. Korzyści zdecydowanie górują nad tą decyzją, są bezpieczne. Chronią nie tylko mamę, ale i noworodka.
Jak możemy zauważyć, ilość potencjalnych zakażeń w ciąży jest dość spora. Aby się chronić pamiętajmy o higienie osobistej, unikaniu skupisk ludzi, zwłaszcza w sezonie infekcyjnym. Należy też pamiętać o myciu warzyw i owoców, o nie spożywaniu produktów niepasteryzowanych, a także o szczepieniach i rutynowych kontrolach lekarskich wraz z badaniami.
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Bibliografia:
Iwanowicz-Palus, G., & Bień, A. (2020). Edukacja przedporodowa. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Pawlak-Zalewska WE, Moniuszko AM, Matras J, Pakosz N, Grygorczuk S, Czupryna P, Trojan G. TORCH: Current state of knowledge as of 2025. Przegl Epidemiol. 2026 Mar 3;79(4):493-522. English, Polish. doi: 10.32394/pe/216177. Epub 2025 Dec 31. PMID: 41979577.
Silva MJ, Florêncio GLD, Gabiatti JRE, Amaral RL, Eleutério J Jr, Gonçalves AK. Pregnancy and fertility-related adverse outcomes associated with Chlamydia trachomatis infection: a global systematic review and meta-analysis. Sex Transm Infect. 2021;97(5):322–329.
Charlier C, Disson O, Lecuit M. Maternal-neonatal listeriosis. Virulence. 2020 Dec;11(1):391-397. doi: 10.1080/21505594.2020.1759287. PMID: 32363991; PMCID: PMC7199740.
How to implement influenza vaccination of pregnant women An introduction manual for national immunization programme managers and policy makers. 1 January 2016 | Publication
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Warszawa, dnia 6 listopada 2025 r. Poz. 1525