Akronim TORCH pochodzi od pierwszych liter wybranych infekcji, do których należą:
T – Toksoplazmoza,
O – Others- inne infekcje, np. kiła, parvowirus B19, ospa, listerioza, HIV, WZW typu B,
R – Różyczka,
C – Cytomegalia,
H – Wirus opryszczki.
Dziś na tapet bierzemy literkę “T”, czyli toksoplazmozę.
Co to jest toksoplazmoza i jak można się nią zarazić? Drogi zakażenia
Toksoplazmoza jest chorobą odzwierzęcą wywołaną przez pierwotniaka. To pasożyt zwany toxoplasma gondii. Jest stosunkowo powszechną chorobą. U 90% ludzi przebieg jest bezobjawowy. Pierwotne zakażenie (dopiero w ciąży) grozi rozwojem toksoplazmozy wrodzonej u płodu.
Ryzyko zachorowania dziecka w łonie mamy jest zależne od czasu trwania ciąży. Świeża infekcja kobiety w I trymestrze stwarza ryzyko zarażenia płodu na poziomie 17%. W III trymestrze jest to z kolei 65%. Im większy wiek ciąży, tym ryzyko jest większe.
Drogi zakażenia toksoplazmozą to:
- Spożywanie pokarmu, który może być zanieczyszczony kocimi odchodami, np. mięso, warzywa czy woda,
- Przeniesienie pierwotniaka przez brudne ręce,
- Transport na linii matka – dziecko przez łożysko. To przykład toksoplazmozy wrodzonej,
- Przypadkowy kontakt z aktywną formą pasożyta.
Cykl życia toxoplasma gondii
Zakażenie toksoplazmozą u człowieka następuje najczęściej przez spożycie skażonego pokarmu. Koty (lub zwierzęta z rodziny kotowatych) wydalają z kałem oocysty. Są to formy pierwotniaka toxoplasma gondii. Rozwijają się w ich jelicie cienkim. W środowisku zewnętrznym stają się one inwazyjne – stwarzają ryzyko zakażenia. Dojrzewają w ciągu kilku dni w glebie lub wodzie. Do zakażenia dochodzi przez spożycie skażonej wody lub pokarmu.
Żywicielem pośrednim jest człowiek lub inne zwierzę, w którego tkankach pasożyt bytuje, nie osiągając dojrzałości. Kot pełni rolę żywiciela ostatecznego – zaraża się, zjadając zainfekowane mięso (np. myszy), co pozwala pasożytowi na rozmnażanie płciowe i zamknięcie cyklu rozwojowego.
Jak właściwie dochodzi do zakażenia?
Dużo mówi się o skażeniu pokarmu, ale jaki pokarm może być skażony?
Zacznijmy od mięsa. W ciąży nie powinno się spożywać mięsa surowego, takiego jak tatar, niedosmażony kurczak, stek półkrwisty lub krwisty, sushi z surową rybą itp. Dlaczego? Zwierzę mogło zjeść skażone mięso, przez co w jego organizmie rozwinie się toksoplazmoza, która przejdzie na nas. Ryba zakazi się przez skażoną wodę, a zwierzęta lądowe przez spożyte surowe produkty prosto z gleby.
Gleba jest kolejnym miejscem, gdzie pierwotniak może bytować. Zakażone, wolno żyjące koty mają swoją kuwetę wszędzie. Załatwić się mogą także w naszym ogródku, w którym pięknie rosną warzywa i owoce. Ogrodnictwo stwarza więc potencjalne ryzyko zakażenia się toksoplazmozą. Idąc tym tropem, niemyte przed spożyciem warzywa i owoce – też.
Czy można opiekować się kotem w ciąży?
Tak, można. Skąd więc głośne zakazy posiadania kotów w ciąży? To kontakt z odchodami jest groźny, a nie samo przebywanie z kotem w domu. Warto też zwrócić uwagę na to, że aktualnie nasze koty w większości przypadków są niewychodzące. Nie mają kontaktu z myszami, szczurami czy ptakami, których mięso mogłyby spożyć. Szansa, że same się zarażą jest bardzo mała. Dla bezpieczeństwa (także psychicznego) warto sprzątać kuwetę w rękawiczkach lub powierzyć to zadanie innemu domownikowi. Aktualne badania mówią, że łatwiej o zakażenie z niemytych owoców i warzyw niż od kota!
Interpretacja wyników toksoplazmozy – co oznaczają przeciwciała IgG i IgM?
W ciąży (w pierwszym trymestrze) każda kobieta ciężarna powinna mieć wykonane badanie w kierunku przeciwciał świeżych (IgM) i dawnych (IgG). Pokazują one czy kobieta ma lub kiedykolwiek miała styczność z pierwotniakiem. Możliwe są 4 scenariusze wyników:
- IgG (-) IgM (-) – Brak odporności (największa czujność). Kobieta nigdy nie była chora na toksoplazmozę. Eliminujemy czynniki ryzyka przed potencjalnym zakażeniem,
- IgG (+) IgM (-) – Odporność (bezpieczeństwo). Kobieta w przeszłości przechorowała toksoplazmozę. Ma odporność w razie ewentualnego zakażenia,
- IgG (-) IgM (+) – Świeża infekcja (zagrożenie). Infekcja, która pojawiła się dopiero niedawno. Wymaga monitorowania i leczenia,
- IgG (+) IgM (+) – Podejrzenie niedawnego zakażenia. Wymagana konsultacja z lekarzem i oszacowanie czasu zakażenia.
Wyniki badania na toksoplazmozę w ciąży należy skonsultować z lekarzem. Interpretacja badań TORCH jest niezwykle ważna w tym okresie. Zagrożona jest nie tylko mama, ale i dziecko.
W drugim trymestrze ciąży wykonuje się badanie w kierunku toksoplazmozy (IgG, IgM) u kobiet z ujemnym wynikiem w I trymestrze. Z każdym trymestrem ryzyko zachorowania dziecka jest podwyższone. Jednak to w pierwszym trymestrze ryzyko wystąpienia wad jest najpoważniejsze.
Istnieje także pojęcie serokonwersji, które oznacza pojawienie się przeciwciał we krwi po raz pierwszy. Najczęściej są to dodatnie IgG, oznaczające przebyte zakażenie. Pamiętajmy jednak, że nie każde zakażenie mamy musi wskazywać na zakażenie dziecka.
Niska i wysoka awidność przeciwciał IgG – kiedy badanie należy powtórzyć?
Badanie awidności toksoplazmozy w ciąży wykonuje się aby oszacować czas zakażenia. Wysoka awidność przed 20. Tygodniem ciąży to praktycznie w 100% pewna informacja, że do zakażenia doszło przed ciążą. Niska awidność nie oznacza, że zakażenie było świeże. Taka sytuacja może utrzymywać się jeszcze jakiś czas. Wtedy najczęściej powtarza się badania.
Objawy toksoplazmozy u ciężarnych i możliwe skutki dla rozwoju płodu
Większość infekcji przebiega bezobjawowo. Są jednak przypadki, gdy widać różnicę w stanie zdrowia. Objawy toksoplazmozy kobiety ciężarnej przypominają grypę.Są to:
- Złe samopoczucie,
- Powiększenie węzłów chłonnych (głównie szyjnych),
- Zmęczenie,
- Bóle głowy,
- Gorączka,
- Wysypka.
Jeśli dojdzie do zakażenia, to występują także objawy u płodu, sugerujące nieprawidłowości lub wady wrodzone wywołane przez toksoplazmozę. Obserwuje się je dzięki USG. Są to:
- Poszerzenie komór mózgu,
- Małogłowie,
- Zwapnienia wewnątrz czaszki lub wątroby,
- Wodobrzusze,
- Obrzęk płodu,
- Hiperplacentoza (powiększenie łożyska).
Skutki toksoplazmozy dla dziecka po urodzeniu obejmują:
- Wysypkę,
- Gorączkę,
- Wodogłowie,
- Powiększenie wątroby i śledziony,
- Żółtaczkę,
- Wodobrzusze,
- Zapalenie siatkówki i naczyniówki oka,
- Napady drgawkowe,
- Opóźnienia w rozwoju psychoruchowym.
Objawy toksoplazmozy wrodzonej mogą być widoczne po urodzeniu lub ujawniać się w późniejszych etapach rozwoju.
Jak zapobiegać toksoplazmozie? Profilaktyka dla kobiet w ciąży
Zasady higieny są ważnym aspektem w profilaktyce zakażenia toksoplazmozą w ciąży. A co oprócz mycia rąk? Czego nie wolno jeść w ciąży? Najważniejsze elementy profilaktyki to:
- Używanie osobnych desek do krojenia mięsa i warzyw,
- Mycie rąk po każdym kontakcie z surowym mięsem lub ziemią,
- Picie wyłącznie przefiltrowanej, butelkowanej lub przegotowanej wody,
- Praca w ogrodzie tylko w rękawiczkach,
- Codzienne sprzątanie kuwety przez innego domownika (pasożyt staje się zakaźny w kale dopiero po 24h). Ewentualne sprzątanie kuwety w rękawicach ochronnych,
- Unikanie surowego mięsa, produktów niepasteryzowanych,
- Dokładne mycie warzyw i owoców przed spożyciem,
- Ograniczenie kontaktów z osobami zakażonymi.
Leczenie toksoplazmozy w ciąży – czy antybiotyk jest bezpieczny dla dziecka?
Leczenie toksoplazmozy w ciąży może być skuteczne, kiedy nie doszło do zakażenia płodu. Jeśli jest zakażony – leczenie nie działa na dziecko. Leczone powinny być kobiety z potwierdzonym pierwotnym zakażeniem w czasie ciąży.
Wszystkie zakażone noworodki powinny być poddane leczeniu. Nie ma znaczenia czy mają objawy, czy nie. Pozwala to zminimalizować późniejsze ryzyko ewentualnych powikłań toksoplazmozy wrodzonej. Dotyczą najczęściej układu nerwowego oraz chorób oczu.
Lekiem stosowanym do leczenia toksoplazmozy jest antybiotyk – spiramycyna. Jest to najczęstszy i przede wszystkim bezpieczny wybór. Lek zapobiega przejściu pasożyta przez łożysko do rozwijającego się płodu w pierwszym trymestrze ciąży. To profilaktyka toksoplazmozy wrodzonej. Wczesne wykrycie choroby daje ogromne szanse na urodzenie zdrowego dziecka.
Po potwierdzeniu zakażenia (najczęściej dzięki pobraniu płynu owodniowego przy amniopunkcji) stosowany jest zestaw leków wraz z regularną kontrolą lekarską i badaniami.
Czy toksoplazmozę można wyleczyć? Leki podawane przyszłej mamie zwalczają aktywną formę pasożyta. Cysty w tkankach mogą pozostać uśpione. Czyli da się ją wyleczyć, ale w organizmie pozostanie ślad. Najważniejsze jest to, aby nie dopuścić do zakażenia płodu. Dlatego tak ważna jest profilaktyka oraz szybkie wdrożenie leczenia w przypadku wykrycia choroby. Nawet jak toksoplazmoza przejdzie na dziecko – nie ma 100% pewności, że będzie chore. Występuje wówczas większe ryzyko, ale nie pewność.
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Bibliografia:
Bień, A. M. (red.). (2009). Opieka nad kobietą ciężarną. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Iwanowicz-Palus, G., & Bień, A. (2020). Edukacja przedporodowa. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.