*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Objawy zaparć w ciąży i po porodzie
Trudności w prawidłowym funkcjonowaniu jelit w ciąży zdarzają się dosyć często, gdyż nawet 39% ciężarnych boryka się z problemem zaparć. Zazwyczaj zaparcia wynikają z przyczyn czynnościowych, czyli tego, jak zmienia się kobiece ciało w czasie ciąży i jak wraca do formy w połogu.
Zaparcia diagnozuje się na podstawie wywiadu i badania per rectum, czyli przez odbyt. Diagnostykę można dodatkowo poszerzyć o badania krwi, jak morfologia czy poziom elektrolitów.
Jakie są typowe objawy zaparć w ciąży i po porodzie?
- Wypróżnienia mniej niż 3x w tygodniu,
- Konsystencja stolca jest twarda i zbita,
- Kobieta odczuwa nasilone parcie na odbyt,
- Wypróżnienie wydaje się niecałkowite,
- Masa stolca nie przekracza 35g/ dobę,
- Pasaż jelitowy jest wydłużony.
Warto wspomnieć, że stwierdzenie zaparć może nastąpić dopiero po wykluczeniu innych chorób, jak np. zespół jelita drażliwego.
Co to oznacza w praktyce? Najprościej mówiąc, trudności w prawidłowym wypróżnieniu – wizyty w toalecie są rzadkie, bywają bardzo męczące i bolesne, często bez efektu, mimo uczucia parcia na stolec. Czasem pojawia się krew, gdy już dochodzi do defekacji, a okolica odbytu bywa podrażniona i tkliwa.
Warto wspomnieć, że zaparcia nieodłącznie związane są z występowaniem hemoroidów w ciąży i w połogu. Czym one są?
Hemoroidy w ciąży i po porodzie
Hemoroidy, czyli inaczej guzki krwawnicze wyglądają z zewnątrz jak zgrubienia wokół odbytu, ale mogą znajdować się także wewnątrz odbytnicy. Najczęściej wywołują ból, swędzenie i pieczenie, ale również trudne wypróżnienia. Zdarza się, że są źródłem krwawienia.
Ciąża to czas, który sprzyja powstawaniu hemoroidów. Powiększająca się macica, wywołująca ucisk na odbytnicę, poszerzenie naczyń krwionośnych, obrzęk oraz ciążowe zaparcia, to główne mechanizmy, które powodują, że hemoroidy to powszechna przypadłość przyszłych mam.
Najczęstsze przyczyny zaparć po porodzie
Zaparcia spowodowane są zaburzeniem funkcjonowania przewodu pokarmowego, czyli np. zbyt leniwą pracą jelit i wydłużonym pasażem jelitowym. Tuż po porodzie pojawienie się zaparć wynika często z oczywistej zmiany w jamie brzusznej, czyli znacznego zmniejszenia macicy, która przez ciążę przesuwała narządy wewnętrzne. Po narodzinach dziecka jelita nie są już ściśnięte, ale potrzebują czasu, żeby wrócić do funkcjonowania sprzed ciąży.
Kolejna przyczyna zaparć to dieta i nieodpowiednie nawodnienie. Nadal pokutuje przekonanie, że kobieta w połogu powinna stosować dietę matki karmiącej, by jej mleko nie szkodziło dziecku. To często oznacza restrykcyjne ograniczenia, które nie wpływają pozytywnie na prawidłową pracę jelit. Zbilansowana dieta, bogata w błonnik i pokarmy bogatoresztkowe, a także wystarczająca ilość wody to jedne z najważniejszych rzeczy, które mogą zapobiegać zaparciom w ciąży i połogu.
Inaczej kwestia zaparć wygląda po cięciu cesarskim. Znieczulenie i samo wykonanie operacji brzusznej, a także stosowane leki mogą być przyczyną nawet niedrożności porażennej jelit, czyli czasowego zatrzymania perystaltyki jelit. To niebezpieczne powikłanie zabiegów operacyjnych, stąd jelita po cięciu cesarskim muszą być pod wzmożonym nadzorem. Lekkostrawna dieta to podstawa po operacji, ale czasem i tak pojawiają się zaparcia.
Mniejsza aktywność fizyczna oraz suplementacja żelaza, także potrafią spowodować, że kobiety w połogu borykają się z problemem zaparć. Dodatkowo sprawę często utrudniają hemoroidy, które zazwyczaj pojawiają się w III trymestrze ciąży.
Niedocenianą przyczyną powstawania zaparć po porodzie jest brak czasu. Mamy w połogu, szczególnie w pierwszych tygodniach macierzyństwa, nie mają czasu na spokojne korzystanie z toalety. Wstrzymywanie defekacji, powoduje zaleganie treści kałowych w jelicie grubym i odbytnicy. To z kolei sprawia, że stolec jest bardzo odwodniony, staje się suchy i zbity, co mocno utrudnia swobodne wypróżnienie.
Sposoby na zaparcia (domowe i farmakologiczne)
Pierwszym i najważniejszym sposobem na zaparcia w ciąży i połogu jest dieta i ruch. Dieta, która ułatwia pracę jelit, odpowiednie nawodnienie, dzięki czemu stolec jest luźniejszy, a także aktywność fizyczna, która mobilizuje jelita do pracy, przez działanie mięśni brzucha i nie tylko.
Dobrym pomysłem, gdy praca jelit szwankuje i bardzo zwalnia, jest włączenie probiotyków, które wspierają pracę układu pokarmowego. Wspomagają i usprawniają trawienie oraz utrzymują jelita w dobrej formie. Probiotyki to bakterie, które dobroczynnie działają nie tylko na układ pokarmowy, ale również wspierają układ odpornościowy. Są niezbędne przy antybiotykoterapii, a prawidłowa flora bakteryjna pomaga i reguluje pracę jelit nie tylko przy zaparciach, ale także przy biegunkach czy uporczywych wzdęciach.
Domowe sposoby na zaparcia, jak szklanka ciepłej wody na czczo czy kiszonki na pewno nie zaszkodzą, gdyż na niektórych mają działanie lekko przeczyszczające. Masaż brzucha może pomóc, jednak w połogu należy uważać, żeby nie był wykonywany zbyt mocno, a najlepiej, gdyby zajął się tym fizjoterapeuta.
Często rano, zaraz po pierwszym posiłku, odczuwamy naturalną potrzebę skorzystania z toalety. Warto wykorzystać ten moment na pierwsze wypróżnienie, gdyż wstrzymywanie tej potrzeby fizjologicznej to prosta droga do zaparć.
O czym jeszcze należy pamiętać? O prawidłowej pozycji w czasie wypróżnienia, co jest szczególnie ważne w przypadku kobiet. Warto zainwestować w niewielki stołek toaletowy, na którym stawiany stopy, gdy siedzimy na sedesie. Dzięki podwyższeniu kolan rozluźniają się mięśnie dna miednicy, odbytnica jest wyprostowana, co ułatwia pozbycie się treści kałowych. To również dodatkowe to wsparcie, gdy mamy trudności z hemoroidami.
Dieta i nawodnienie przy zaparciach
Dieta to podstawa, kiedy mamy problemy w połogu z zaparciami. Warto wiedzieć, że nie ma diety matki karmiącej, przez co kobieta może jeść wszystko, na co ma ochotę. To ułatwia komponowanie zdrowych posiłków, które powinny zawierać wysoką dawkę błonnika pokarmowego. Dlaczego błonnik jest tak ważny dla zdrowia jelit? Błonnik reguluje pracę jelit, chociaż sam nie jest trawiony przez organizm. Sprawia, że perystaltyka jelit jest bardziej wydajna, objętość treści jelitowej zwiększa się, co ułatwia wypróżnienie. Duże ilości błonnika w diecie wraz z wysokim nawodnieniem są w stanie zminimalizować, a nawet zupełnie zlikwidować problem zaparć w połogu.
Największe ilości błonnika występują m.in. w otrębach, nasionach chia, siemieniu lnianym, ale również strączkach.
Nawodnienie to kolejna ważna rzecz, kiedy zaparcia są codziennym problemem. Dieta bogata w błonnik wymaga koniecznie dużej ilości płynów. Błonnik bez wody może jedynie spotęgować problem trudnych wypróżnień, stąd należy mocno przemyśleć zmianę diety. Nie zawsze jesteśmy w stanie zwiększyć ilość wypijanych płynów do 2,5-3 l dziennie. Zawsze można rozpocząć od mniejszych zmian, np. dwie szklanki wody więcej w ciągu dnia, zamiast zakładać od razu 1 litr płynów. Do tego czasu można wesprzeć się preparatami, które łagodnie wspomogą nasz organizm z radzeniem sobie z zaparciami w połogu.
Najbardziej popularne produkty farmakologiczne, które są bezpieczne dla mam po porodzie, bazują na dwóch substancjach: laktulozie oraz makrogolu. Ich działanie wynika z mechanizmów osmotycznych, czyli ściągają wodę do światła jelita, same pęcznieją i zwiększają objętość stolca oraz sprawiają, że nie jest on twardy i zbity, przez co jest łatwiejszy do usunięcia. Co warto podkreślić, działają one miejscowo, nie wchłaniają się do organizmu, a stosowane nawet długotrwale nie powodują rozleniwienia pracy jelit czy innych zaburzeń czynnościowych.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Specjalista, który zajmuje się chorobami układu pokarmowego to gastroenterolog. Zgłoszenie się do lekarza jest konieczne, gdy nie można poradzić sobie z zaparciami domowymi sposobami, a preparaty dostępne w aptekach bez recepty nie przynoszą spodziewanego efektu.
Jakie objawy powinny nas zaalarmować?
- długotrwałe zaparcia,
- pojawianie się świeżej krwi w stolcu,
- smoliste stolce (świadczą o krwawieniu z przewodu pokarmowego),
- hemoroidy,
- nagły spadek masy ciała,
- zmiana rytmu wypróżnień bez uchwytnej przyczyny,
- anemia,
- osłabienie,
- bóle brzucha.
Do gastroenterologa wymagane jest skierowanie od lekarza rodzinnego. Diagnostyka chorób przewodu pokarmowego często wiąże się wykonaniem np. kolonoskopii.
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
1. Tylec-Osóbka E. i in.: Podstawowe zasady postępowania w przebiegu chorób układu pokarmowego u kobiet w ciąży. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2012, 8(4), 315-323.
2. Lasota B.: Problem zaparć – jak pomóc pacjentom? Szczególna rola preparatów błonnika. Świat Medycyny i Farmacji, 2011, sierpień, 36-45.
3. Waluga M. i in.: Rozpoznawanie i leczenie chorób gastroenterologicznych u kobiet w ciąży. Przegląd Gastroenterologiczny, 2009, 4(2), 61-70.