Czym jest inozytol?
Inozytole to związki należące do szeroko pojętej grupy witamin z rodziny B, choć właściwie nie są klasycznymi witaminami, ponieważ organizm ludzki potrafi je samodzielnie syntetyzować.
Inozytole występują powszechnie w komórkach roślinnych i zwierzęcych, a ich najbardziej znanymi formami są:
- myo-inozytol (MYO)
- D-chiro-inozytol (DCI).
Oba pełnią ważną rolę w wielu procesach komórkowych, m.in. jako składniki błon komórkowych oraz elementy szlaków sygnałowych.
Inozytole są obecne zarówno w osoczu krwi, jak i w płynie pęcherzykowym, gdzie ich wzajemne proporcje u osób zdrowych pozostają stosunkowo stałe.
Ze względu na swoje właściwości strukturalne i biologiczne inozytole odgrywają ważną rolę w utrzymaniu prawidłowej funkcji wielu tkanek i narządów, a ich potencjał zastosowania klinicznego jest przedmiotem rosnącego zainteresowania naukowców.
Gdzie występuje inozytol?
Inozytol, może być syntetyzowany w organizmie: głównie w nerkach w ilości ok. 2 g dziennie, w mniejszych ilościach także w wątrobie i mózgu).
Jest ponadto dostarczany z pożywieniem. Jego zawartość w diecie przeciętnej dorosłej osoby wynosi od 250 do 1650 mg dziennie, w zależności od jakości i rodzaju spożywanych produktów.
Najbogatszym źródłem inozytolu są:
- otręby zbóż,
- fasola,
- groszek,
- migdały,
- orzechy włoskie i brazylijskie,
- owies,
- kantalupa (melon),
- owoce cytrusowe – zwłaszcza grejpfruty (np. 120 ml soku grejpfrutowego zawiera ok. 470 mg mio-inozytolu).
Inozytol a płodność
Myo-inozytol i D-chiro-inozytol to dwa główne izomery inozytolu, które pełnią różne funkcje biologiczne istotne dla płodności kobiet.
- Myo-inozytol odpowiada za prawidłowy wzrost pęcherzyków jajnikowych, dojrzewanie komórek jajowych oraz regulację odpowiedzi jajnika na hormon FSH.
- D-chiro-inozytol bierze udział przede wszystkim w procesach metabolicznych, takich jak synteza androgenów.
W jajnikach kobiet zdrowych dominuje myo-inozytol, a jego stosunek do D-chiro-inozytolu wynosi około 40:1. W przypadku kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS) proporcja ta ulega zaburzeniu – wzrasta lokalne stężenie D-chiro-inozytolu, co może prowadzić do pogorszenia jakości oocytów, zaburzeń owulacji oraz problemów z zajściem w ciążę.
Zastosowanie suplementacji, która odtwarza fizjologiczną proporcję izomerów 40:1 (MYO:DCI), ma na celu przywrócenie prawidłowego środowiska w obrębie jajnika. Taka forma wsparcia może poprawiać jakość komórek jajowych, zwiększać częstość owulacji i tym samym poprawiać płodność, zarówno u kobiet z PCOS, jak i u pacjentek z idiopatyczną niepłodnością.
Dane wskazują także, że odpowiednio dobrana suplementacja inozytolu może korzystnie wpływać na odpowiedź jajników podczas stymulacji hormonalnej w procedurach in vitro. Inozytol uznawany jest za bezpieczny i dobrze tolerowany, co czyni go obiecującym wsparciem w leczeniu zaburzeń płodności.
Kiedy rozważyć suplementację inozytolu?
Suplementacja mio-inozytolu może być szczególnie wskazana u osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i hormonalnej. Warto ją rozważyć u osób z:
- insulinoopornością,
- zespołem metabolicznym,
- cukrzycą typu 1 i typu 2,
- a także u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS)
- oraz tych, u których występuje cukrzyca ciążowa lub istnieje zwiększone ryzyko jej rozwoju.
Podwyższony poziom glukozy we krwi prowadzi do zmniejszenia stężenia mio-inozytolu w tkankach oraz przyspiesza jego usuwanie przez nerki, co może zaburzać funkcjonowanie komórek, w tym komórek rozrodczych. W takich sytuacjach zapotrzebowanie organizmu na ten związek może być większe.
Istnieje również szereg czynników, które dodatkowo zwiększają zapotrzebowanie na inozytol lub przyczyniają się do jego niedoboru.
Należą do nich m.in.:
- insulinooporność,
- hiperglikemia,
- niskie spożycie sodu,
- nadmierne spożycie kofeiny (np. z kawy czy herbaty),
- uszkodzenie nerek lub jelit,
- stosowanie litu i kwasu walproinowego,
- a także niedobór magnezu.
Co istotne, mio-inozytol był stosowany w licznych badaniach klinicznych u kobiet z PCOS i osób z insulinoopornością, gdzie wykazywał wysoki poziom bezpieczeństwa i dobrą tolerancję, nawet przy długotrwałym stosowaniu.
Jak stosować inozytol w celu poprawy płodności?
Choć dotychczas za standard w leczeniu PCOS uznawano stosunek MYO do DCI wynoszący 40:1, pojawiają się doniesienia sugerujące, że w określonych sytuacjach klinicznych u kobiet z PCOS (np. procedury in vitro) proporcja 3,6:1 może przynosić obiecujące efekty.
Najlepsze efekty terapeutyczne osiągano przy stosowaniu dawki mio-inozytolu od 1 do 4 g, a w przypadku wyższych dawek zalecano podział na 2 porcję. Nie wykazano także, aby przyjmowanie większych dawek zwiększało skuteczność terapii – wyższe dawki >4 g powiązano natomiast z niepożądanymi skutkami ubocznymi.
Jak przyjmować inozytol?
Najlepiej przyjmować w trakcie lub po posiłku. W przypadku stosowania dwóch porcji, drugą dawkę warto przyjąć przed snem, pomaga ustabilizować poziom glukozy w nocy. Warto jednak pamiętać, że nawet przyjmowanie inozytolu po jedzeniu będzie lepszym wyborem, niż zrezygnowanie z suplementacji.
Wiele preparatów z inozytolem zawiera dodatkowo witaminę D, kwas foliowy, cynk, selen lub witaminy z grupy B, czyli składniki, które również mogą korzystnie wpływać na płodność i równowagę hormonalną. Takie kompleksowe formuły stanowią praktyczne rozwiązanie dla kobiet planujących ciążę i poszukujących wieloskładnikowego wsparcia.
Bibliografia:
- Szpunar-Radkowska, H. (Red.). (2025). Żywienie w PCOS. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
- DiNicolantonio JJ, H O’Keefe J. Myo-inositol for insulin resistance, metabolic syndrome, polycystic ovary syndrome and gestational diabetes. Open Heart. 2022 Mar;9(1).