Czym jest dyskopatia kręgosłupa?
Dyskopatia kręgosłupa oznacza uszkodzenie krążka międzykręgowego (pospolicie zwanego dyskiem), który znajduje się między sąsiadującymi ze sobą kręgami kręgosłupa. Pod wpływem różnych obciążeń może się spłaszczyć, przesunąć lub uwypuklić w kierunku rdzenia kręgowego, co prowadzi do ucisku na nerwy przebiegające w pobliżu.
Od rosnącego brzucha do bólu pleców – tak może (ale nie musi) zaczynać się dyskopatia po ciąży
Ciąża sama w sobie nie jest bezpośrednią przyczyną dyskopatii. Jednakże zmiany w ciele, które zachodzą w ciągu 9 miesięcy, mogą stwarzać warunki sprzyjające ujawnieniu się schorzenia.
Z miesiąca na miesiąc Twoje ciało zmienia się, żeby zrobić miejsce dla dziecka. To oznacza, że przesuwa się środek ciężkości, czyli punkt, w którym najłatwiej utrzymać równowagę. Kręgosłup stopniowo zaczyna się wyginać coraz mocniej w odcinku lędźwiowym, żebyś nie przewróciła się do przodu. Mięśnie pleców są przez to stale napięte, a krążki międzykręgowe pracują ciężej niż zwykle.
Dodatkowo, pod wpływem relaksyny i innych hormonów ciążowych, więzadła stają się bardziej rozciągliwe, a stabilność stawów – mniejsza. To naturalne przygotowanie do porodu, ale jednocześnie oznacza większą podatność na mikrourazy i przeciążenia krążków międzykręgowych.
Objawy typowej przepukliny krążka międzykręgowego w ciąży należą jednak do rzadkości. Szacuje się, że dotyczą około 1 na 10 000 kobiet.
Na rozwój dyskopatii po porodzie może również wpływać liczba ciąż. Badanie opublikowane w 2024 roku na łamach czasopisma naukowego Journal of Orthopaedic Surgery and Research [1]wykazało, że kobiety z większą liczbą porodów (zwłaszcza z ponad pięcioma historiami ciąż), mają wyższe ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej krążka międzykręgowego.
Dyskopatia a poród, czyli co się dzieje podczas parcia
Poród naturalny jest jednym z najbardziej obciążających dla kręgosłupa momentów w życiu kobiety. Wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródbrzusznego, mobilizacją tłoczni brzusznej oraz silną pracą mięśni dna miednicy, mięśni głębokich brzucha i całego tułowia. To wszystko przekłada się bezpośrednio na zwiększone siły działające na kręgosłup i może powodować ból kręgosłupa przy porodzie.
Poród może być również jednym z czynników inicjujących lub zaostrzających zmiany przeciążeniowe w obrębie krążków międzykręgowych, zwłaszcza jeśli ich struktura była już wcześniej osłabiona przez zmiany ciążowe.
W takich warunkach w perspektywie czasu może dojść do przemieszczenia jądra miażdżystego, ucisku na korzenie nerwowe i wystąpienia objawów dyskopatii. Co istotne, nie musi to nastąpić natychmiast, ponieważ u części kobiet pierwsze dolegliwości pojawiają się po kilku dniach lub tygodniach od porodu, kiedy codzienna opieka nad dzieckiem dodatkowo obciąża kręgosłup.
Dyskopatia lędźwiowa a poród naturalny – jak przebieg porodu wpływa na dolny odcinek kręgosłupa?
W ostatniej fazie porodu mięśnie głębokie i powierzchowne brzucha oraz dno miednicy intensywnie pracują, by wypchnąć dziecko. Ten wysiłek przekłada się bezpośrednio na odcinek lędźwiowy, który musi utrzymać stabilność sylwetki, ale też przejąć duże siły generowane w jamie brzusznej. Jeśli krążki międzykręgowe w dolnej części pleców były już wcześniej przeciążone w ciąży, wysiłek porodowy może w jakimś stopniu prowadzić do pogłębienia tych zmian.
Czy dyskopatia po ciąży ma związek z cesarskim cięciem?
Cesarskie cięcie (choć pozbawione parcia) nie jest obojętne dla kręgosłupa. Może mieć pewien związek z dyskopatią, pośrednio przyczyniając się do jej ujawnienia lub nasilenia.
Cięcie powłok brzusznych i przejście przez głębokie warstwy mięśni powoduje osłabienie stabilizacji centralnej, tzw. core. Jest to zespół mięśni, które otaczają tułów jak naturalny gorset. Należą do nich m.in. mięsień poprzeczny brzucha, mięśnie dna miednicy, przepona i mięśnie przykręgosłupowe. Ich zadaniem jest utrzymywanie stabilnej, bezpiecznej pozycji tułowia przy każdym ruchu – zarówno dużym, jak podnoszenie dziecka, jak i drobnym, jak wstawanie z łóżka.
Mięśnie brzucha, szczególnie poprzeczny brzucha i skośne wewnętrzne, pełnią funkcję mięśni posturalnych. To znaczy, że odpowiadają za utrzymanie pionowej sylwetki, równowagi i za ochronę kręgosłupa. Po operacji ich aktywność zostaje zaburzona, bo okolica brzucha jest bolesna, napięta i unika się jej używania.
W konsekwencji inne grupy mięśniowe (najczęściej dolna część pleców) zaczynają „wyręczać” osłabiony core. To z pozoru niewielkie zaburzenie równowagi mięśniowej może prowadzić do nadmiernego obciążenia krążków międzykręgowych w odcinku lędźwiowym, a tym samym do nasilenia bólu i objawów dyskopatii.
Po cesarskim cięciu wielce prawdopodobne jest również to, że będziesz unikała zginania i prostowania tułowia z powodu bólu pooperacyjnego. To z kolei może sprawić, że dolna część pleców zacznie pracować za osłabione mięśnie brzucha. W efekcie odcinek lędźwiowy stanie się przeciążony i bardziej narażony na ból oraz nasilenie objawów dyskopatii.
*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Ból kręgosłupa po ciąży jako jeden z objawów dyskopatii. Co jeszcze?
Dyskopatia po ciąży objawia się w różny sposób i nie zawsze wyłącznie bólem w dolnej części pleców. Wiele młodych mam przez długi czas ignoruje sygnały, które mogą świadczyć o przeciążeniu krążków międzykręgowych. Poniżej znajdziesz najczęstsze objawy, na które warto zwrócić uwagę:
- ból kręgosłupa lędźwiowego po porodzie, nasilający się przy pochylaniu, podnoszeniu dziecka, długim staniu lub siedzeniu,
- ból promieniujący do pośladka, biodra, uda lub łydki – często jednostronny (może wskazywać na ucisk na korzeń nerwowy),
- drętwienie, mrowienie lub uczucie osłabienia w nodze,
- ograniczenie ruchomości odcinka lędźwiowego (trudność w wyproście lub skłonie tułowia),
- ból kręgosłupa piersiowego po porodzie, szczególnie między łopatkami lub przy dłuższym karmieniu w nieergonomicznej pozycji,
- uczucie sztywności pleców po nocy lub po dłuższym odpoczynku,
- ból nasilający się przy kaszlu, kichaniu lub napięciu brzucha.
Droga Mamo, pamiętaj jednak, że te objawy nie muszą wcale oznaczać dyskopatii. Nie diagnozuj się sama ani na podstawie opisu w Internecie, ani własnych przypuszczeń. Jeśli ból się utrzymuje, nasila lub zaczyna ograniczać Twoje codzienne funkcjonowanie, skonsultuj się z fizjoterapeutą lub lekarzem. Tylko badanie kliniczne (i w razie potrzeby obrazowe) pozwolą dokładnie ustalić przyczynę dolegliwości.
Ból kręgosłupa po porodzie – leczenie
Przy dolegliwościach bólowych kręgosłupa po porodzie, w tym spowodowanych dyskopatią po ciąży, podstawą leczenia zachowawczego jest indywidualnie dobrana fizjoterapia.
W praktyce warto wdrożyć:
- ćwiczenia izometryczne mięśnia poprzecznego brzucha,
- ćwiczenia mięśni głębokich tułowia,
- aktywację mięśni dna miednicy,
- poprawę mobilności miednicy i dolnego odcinka kręgosłupa.
Najlepiej jednak pod okiem fizjoterapeuty, który ma doświadczenie w pracy z kobietami po porodzie i z pacjentami z dyskopatią. Szczególnie cenne może być również wsparcie fizjoterapeutki uroginekologicznej, która oceni stan mięśni dna miednicy oraz funkcję głębokich struktur stabilizujących tułów.
Niektóre badania wspominają o dodatkowych metodach leczenia, takich jak ultradźwięki, laseroterapia, masaż czy mobilizacje manualne. Na przykład badanie Effect of Pulsed Ultrasound Therapy Compared with Low Level Laser Therapy on Postpartum Sciatica [4] wykazało, że ultradźwięki mogły być skuteczniejsze niż laser w przypadku pooperacyjnego bólu nerwu kulszowego u kobiet po porodzie. Należy stosować je jednak jako uzupełnienie, a nie podstawę leczenia.
Ból kręgosłupa po ciąży – co możesz robić na co dzień, by go zmniejszyć?
Sposób, w jaki nosisz dziecko, karmisz, wstajesz czy siedzisz, ma ogromne znaczenie dla kondycji kręgosłupa. Jak więc możesz zadbać o kręgosłup w powtarzalnych codziennych czynnościach?
Jak nosić dziecko, by nie pogłębiać bólu kręgosłupa po porodzie?
Noszenie dziecka to jedna z najczęstszych czynności w pierwszych miesiącach macierzyństwa i jedna z głównych przyczyn przeciążenia kręgosłupa. Jeśli ból kręgosłupa po porodzie naturalnym już się pojawił, zwróć szczególną uwagę na to, jak podnosisz i trzymasz malucha.
Podstawowa zasada brzmi: utrzymuj dziecko jak najbliżej osi ciała, najlepiej centralnie, nie na jednym biodrze. Trzymanie dziecka asymetrycznie powoduje boczne zgięcie kręgosłupa i rotację miednicy, co znacząco obciąża odcinek lędźwiowy. W sytuacji, gdy występuje dyskopatia po ciąży, taka pozycja może pogłębiać ucisk na krążki międzykręgowe.
Rozważ również ergonomiczne nosidełko, które równomiernie rozkłada ciężar dziecka na barkach i biodrach matki (pod warunkiem, że jego konstrukcja umożliwia zachowanie fizjologicznej pozycji dziecka i wspiera postawę dorosłego).
Jak karmić, by nie nasilać bólu kręgosłupa po porodzie?
Długotrwałe karmienie piersią w nieprawidłowej pozycji to częsta przyczyna przeciążenia kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego. Gdy dochodzi do zgarbienia, wysunięcia głowy w przód i zapadnięcia klatki piersiowej, mięśnie posturalne pracują w niekorzystnych warunkach.
Jako fizjoterapeutka rekomendowałabym Ci pozycję siedzącą z podparciem całych pleców oraz łokci i z nogami opartymi stabilnie na podłożu lub podnóżku. Skorzystaj również z poduszki do karmienia, która unosi dziecko do poziomu piersi, eliminując potrzebę pochylania się.
Dobrą alternatywą, zwłaszcza w pierwszych tygodniach, jest pozycja na leżąca na boku, która odciąża kręgosłup i pozwala ciału odpocząć.
Dyskopatia po ciąży a bezpieczne podnoszenie dziecka
Zasada podstawowa to: zginaj kolana, nie kręgosłup. Ruch powinien rozpoczynać się z bioder, z zachowaniem prostych pleców i napiętego mięśnia poprzecznego brzucha (delikatne „wciągnięcie pępka” do kręgosłupa). Przyciągnij maluszka do siebie, zanim je podniesiesz. W ten sposób skraca się ramię dźwigni, a kręgosłup lędźwiowy nie pracuje pod niepotrzebnym obciążeniem.
Podsumowanie: dyskopatia po porodzie – co warto zapamiętać?
Ból kręgosłupa po ciąży nie zawsze oznacza dyskopatię. Z kolei dyskopatia po porodzie również nie musi dawać typowych objawów. W wielu przypadkach nie dochodzi bowiem do ucisku struktur nerwowych, a zmiany degeneracyjne w obrębie krążków międzykręgowych pozostają bezobjawowe przez długi czas.
Napięcie w lędźwiach, ból przy podnoszeniu dziecka czy trudność z dłuższym siedzeniem, które odczuwają młode mamy – mogą wynikać jedynie z przeciążeń tkanek miękkich, osłabienia mięśni stabilizujących tułów oraz braku regeneracji po ciąży i porodzie. Nie oznacza to jednak, że takie objawy można bagatelizować.
Jeśli po kilku tygodniach od porodu dolegliwości nie ustępują albo się nasilają, odwiedź ortopedę, który zleci odpowiednią diagnostykę obrazową. W przypadku potwierdzenia zmian zwyrodnieniowych – lub gdy podejrzewa się ich udział – kluczową rolę odgrywa odpowiednio zaplanowana fizjoterapia, najlepiej we współpracy z fizjoterapeutą specjalizującym się w terapii poporodowej i uroginekologicznej.
Dla mamy po porodzie
Naturalne wsparcie laktacji i rozwoju niemowląt.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Silikonowy żel na rany i blizny
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Bibliografia:
- Güngör E., Güngör Z., Obstetric-related lower back pain: the effect of number of pregnancy on development of chronic lower back pain, worsening of lumbar disc degeneration and alteration of lumbar sagittal balance, Journal of Orthopaedic Surgery and Research 2024, 19 (174).
- Hussein A., Quiceno E., Pacheco-Barrios N. i in., Lumbar Disc Herniation and Cauda Equina Syndrome During Pregnancy: A Systematic Review, Acta Neurochirurgica 2024, 166(479).
- Majchrzycki M., Mrozikiewicz P., Kocur P. i in., Dolegliwości bólowe dolnego odcinka kręgosłupa u kobiet w ciąży, Ginekol. Pol. 2010, 81, s. 851–855.
- Sedek S., El Kosery S., Darwish A. i in., Effect of Pulsed Ultrasound Therapy Compared with Low Level Laser Therapy on Postpartum Sciatica: A Randomized Controlled Clinical Trail, The Egyptian Journal of Hospital Medicine 2022, 89, s. 4410– 4415.