Kortyzol jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, pomaga mobilizować energię w sytuacji zagrożenia i uczestniczy w regulacji metabolizmu, ciśnienia tętniczego oraz odpowiedzi immunologicznej. Sam wyższy poziom kortyzolu nie oznacza więc, że kobieta doświadcza przewlekłego stresu ani, nieprawidłowości w rozwoju płodu. Problemem może być przede wszystkim długotrwały, silny i nieleczony stres, zwłaszcza gdy towarzyszą mu zaburzenia lękowe, depresja, bezsenność, brak wsparcia lub trudna sytuacja życiowa. Kluczowe znaczenie ma całokształt sytuacji, czas trwania obciążenia oraz możliwość regeneracji i uzyskania pomocy.


PRENASOL - DLA KOBIET W CIĄŻY I KARMIĄCYCH PIERSIĄ:
Laktacyjny onboarding - zobacz jak wspierać karmienie piersią
7 kluczowych składników dla Ciebie i Twojego dziecka zgodnych z najnowszym stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników*
kwas DHA (dokozaheksaenowy), kwas foliowy (foliany)
starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
bezpieczne i innowacyjne składniki wysokiej jakości
Suplement diety
Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156

reklama

Stres w ciąży – co dzieje się w organizmie kobiety?

Stres jest naturalną reakcją organizmu na sytuację ocenianą jako trudna, wymagająca lub zagrażająca. Może być wywołany zarówno realnym zagrożeniem, jak i przewidywaniem przyszłych wydarzeń.  Źródłem napięcia bywają między innymi obawy o zdrowie dziecka, wyniki badań, przebieg porodu, zmiany w relacji z partnerem, sytuacja finansowa, obowiązki zawodowe czy konieczność równoczasowej opieki nad starszymi dziećmi.

W odpowiedzi na stres aktywuje się układ współczulny, odpowiedzialny za szybką reakcję organizmu, oraz oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Jej aktywacja prowadzi między innymi do zwiększenia wydzielania kortyzolu. Hormon ten pomaga organizmowi dostosować się do zwiększonego obciążenia. W krótkiej perspektywie może zwiększać dostępność energii, wpływać na metabolizm glukozy i wspierać reakcję organizmu na wyzwanie.

Po ustąpieniu stresora organizm powinien stopniowo powrócić do stanu równowagi. Problem pojawia się wtedy, gdy układ stresu jest aktywowany przez długi czas i nie ma wystarczającej możliwości regeneracji. Długotrwałe napięcie może wiązać się z trudnościami ze snem, rozdrażnieniem, bólami głowy, napięciem mięśniowym, problemami żołądkowo-jelitowymi, kołataniem serca lub nasileniem objawów lękowych. Nie zawsze oznacza to jednak nieprawidłowy poziom kortyzolu.

Stężenie kortyzolu stopniowo zwiększa się w kolejnych trymestrach. Jest to część prawidłowej adaptacji organizmu do ciąży. Interpretacja wyników badań hormonalnych zawsze powinna uwzględniać wiek ciążowy, porę pobrania próbki, metodę oznaczenia i stan kliniczny pacjentki.

Warto również pamiętać, że stres psychiczny i kortyzol nie są dokładnie tym samym. Można doświadczać silnego napięcia bez jednoznacznie podwyższonego kortyzolu w pojedynczym badaniu. Z kolei fizjologicznie wyższy poziom kortyzolu w ciąży nie oznacza automatycznie chronicznego stresu.

Wysoki kortyzol w ciąży – kiedy poziom stresu może być problemem?

Nie istnieje jedna uniwersalna wartość kortyzolu, która oznaczałaby „niebezpieczny poziom stresu” u każdej ciężarnej. Wzrost stężenia kortyzolu jest zjawiskiem fizjologicznym, a jego wartości zależą między innymi od etapu ciąży i rodzaju badania. Nieprawidłowo wysoki kortyzol może również być spowodowany chorobami układu endokrynnego np. chorobami nadnerczy i wymagać pogłębionej diagnostyki.

Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim nieprzerwany stres, którego kobieta nie jest w stanie opanować, a także objawy sugerujące zaburzenia lękowe lub depresję.

Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których przyszła mama:

  • przez większość dnia odczuwa silny lęk lub napięcie,
  • nie potrafi przestać martwić się o zdrowie swoje lub dziecka,
  • ma powtarzające się napady paniki,
  • cierpi na bezsenność,
  • odczuwa ciągłe rozdrażnienie lub przytłoczenie,
  • ma trudności z wykonywaniem codziennych obowiązków,
  • wycofuje się z kontaktów z bliskimi,
  • doświadcza objawów depresji, poczucia beznadziei lub utraty zainteresowań.

W takiej sytuacji problemem nie jest „słaba odporność psychiczna”, lecz możliwe zaburzenie wymagające wsparcia. Zaburzenia lękowe i depresyjne mogą pojawić się po raz pierwszy w ciąży albo nasilić się u kobiet, które wcześniej miały podobne doświadczenia. Są to problemy zdrowotne, które można i należy leczyć.

Warto też pamiętać, że przewlekły stres może pośrednio wpływać na zdrowie ciężarnej. Osoba silnie obciążona psychicznie może mieć większe trudności z regularnym snem, odżywianiem, aktywnością fizyczną czy przestrzeganiem zaleceń lekarskich. Dlatego poprawa zdrowia psychicznego może wspierać również prawidłowe funkcjonowanie w tym trudnym okresie. Zaburzenia lękowe w ciąży są możliwe do leczenia, a odpowiednia pomoc może przynieść korzyści zarówno kobiecie, jak i jej dziecku.

Jak kortyzol i stres mogą wpływać na rozwój dziecka?

Zależność między stresem w ciąży a rozwojem dziecka jest złożona. Nawracający i silny stres matki może wiązać się z niektórymi niekorzystnymi wynikami położniczymi, między innymi większym ryzykiem porodu przedwczesnego lub niższej masy urodzeniowej. Nie oznacza to jednak, że stres jest bezpośrednią i jedyną przyczyną tych problemów.

Na przebieg ciąży wpływa wiele czynników. Należą do nich między innymi stan zdrowia matki, infekcje, choroby przewlekłe, odżywianie, palenie tytoniu, używanie alkoholu i innych substancji, jakość opieki prenatalnej, sytuacja społeczna oraz czynniki genetyczne. 

W przypadku stresu prenatalnego obserwuje się pewne zależności między przeciążeniem matki a późniejszym funkcjonowaniem dziecka, ale nie można na tej podstawie przewidywać losu konkretnego dziecka.


Laktacyjny onboarding - przewodnik po karmieniu piersią
naturalne wsparcie mamy w okresie karmienia piersią
zawiera codzienną porcję WITAMIN dla mam karmiących
zawiera aktywną formę kwasu foliowego rekomendowaną przez Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników
unikalna kompozycja: ekstrakt ze słodu jęczmiennego i beta-glukanów, DHA z alg, jod, cholina, foliany, witaminy
Suplement diety.
Nie należy przekraczać zalecanej dziennej porcji do spożycia. Preparat nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Należy pamiętać, że istotne znaczenie mają zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia. Nie należy spożywać po upływie daty minimalnej trwałości. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników preparatu. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych w trakcie przyjmowania preparatu należy niezwłocznie przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem. Ze względu na zawartość zbóż zawierających gluten produkt nie jest zalecany dla osób chorujących na celiakię.
reklama

Czy każdy stres w ciąży jest groźny? Co mówi fizjologia?

Nie. To jeden z najważniejszych wniosków, o których warto pamiętać. Bycie przy nadziei nie wymaga życia w całkowitym spokoju. Przyszła mama może mieć gorszy dzień, zdenerwować się, przeżywać konflikt, martwić się przed badaniem lub odczuwać napięcie związane z pracą. Takie sytuacje są częścią życia i nie oznaczają automatycznie zagrożenia dla dziecka.

Krótki stres może być fizjologiczną reakcją mobilizującą organizm. Po ustąpieniu trudnej sytuacji układ nerwowy i hormonalny powinien stopniowo wrócić do równowagi. Nie ma podstaw, aby obwiniać kobietę za pojedynczy epizod silnych emocji i twierdzić, że przez jedną kłótnię, płacz czy stresujący dzień zaszkodziła dziecku.

Większe znaczenie może mieć stres przewlekły, szczególnie jeśli trwa tygodniami lub miesiącami i jest połączony z poczuciem braku kontroli, brakiem odpoczynku oraz niewystarczającym wsparciem. Pewien poziom stresu jest naturalną częścią życia, natomiast nadmierny i długotrwały stres może negatywnie wpływać na zdrowie fizyczne i psychiczne.

Dlatego celem nie powinno być całkowite wyeliminowanie stresu. Jest to nierealne i mogłoby paradoksalnie zwiększać lęk. Celem jest raczej zwiększenie zdolności organizmu do regeneracji, ograniczenie stresorów i uzyskanie pomocy wtedy, gdy własne sposoby radzenia sobie nie wystarczają.

Jak obniżyć stres i kortyzol w ciąży? Naturalne i bezpieczne sposoby

W stanie błogosławionym szczególnie ważne jest unikanie samodzielnego stosowania suplementów, ziół i preparatów hormonalnych bez konsultacji z lekarzem. Największe znaczenie mają proste, regularne działania wspierające układ nerwowy.

Sen i odpoczynek

Niedobór snu może zwiększać podatność na napięcie i pogarszać zdolność radzenia sobie z emocjami. Warto w miarę możliwości utrzymywać regularne godziny snu, ograniczyć korzystanie z ekranów bezpośrednio przed położeniem się do łóżka i zadbać o spokojne warunki w sypialni. W ciąży jakość snu może pogarszać się z powodu dolegliwości fizycznych. Jeśli bezsenność utrzymuje się długo, warto porozmawiać o niej z lekarzem zamiast próbować samodzielnie stosować leki lub preparaty uspokajające.

Umiarkowana aktywność fizyczna

Jeśli nie ma przeciwwskazań położniczych, regularna aktywność fizyczna może wspierać samopoczucie i pomagać w redukcji napięcia. Może to być spacer, odpowiednio dostosowane ćwiczenia , pływanie lub inna aktywność zalecona przez lekarza. Nie chodzi o intensywny trening ani „wypocenie stresu”. Najważniejsza jest regularność i dostosowanie wysiłku do stanu zdrowia oraz możliwości kobiety.

Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne

Powolne oddychanie, relaksacja mięśni, joga prenatalna czy ćwiczenia uważności, mogą pomagać w obniżaniu napięcia. Ich celem jest zmniejszenie pobudzenia układu nerwowego i poprawa poczucia kontroli. Pomocne może być nawet kilka minut spokojnego, wydłużonego wydechu. Warto jednak traktować techniki relaksacyjne jako element wsparcia, a nie zamiennik profesjonalnej pomocy w przypadku nasilonego lęku lub depresji.

Kontakt z bliskimi

Rozmowa z partnerem, rodziną lub zaufaną osobą może realnie zmniejszać poczucie osamotnienia. Wsparcie społeczne jest szczególnie ważne wtedy, gdy źródłem stresu są obowiązki, problemy finansowe, trudności w związku lub obawy dotyczące porodu. Czasami najważniejszą formą pomocy nie jest rada, lecz odciążenie kobiety z części obowiązków i umożliwienie jej odpoczynku.

Psychoterapia

Jeśli stres, lęk lub obniżony nastrój utrudniają codzienne funkcjonowanie, psychoterapia może być skuteczną i bezpieczną formą pomocy. W zależności od problemu stosuje się między innymi terapię poznawczo-behawioralną i inne metody psychoterapeutyczne. W przypadku niektórych zaburzeń konieczne może być również leczenie farmakologiczne. O jego rozpoczęciu lub modyfikacji powinien decydować lekarz, który oceni korzyści i potencjalne ryzyko w konkretnej sytuacji klinicznej.

Styl życia w ciąży a poziom kortyzolu – co realnie ma znaczenie?

Na poziom stresu i zdolność organizmu do regeneracji wpływa wiele codziennych czynników. Nie istnieje jednak jeden „idealny styl życia”, który gwarantowałby prawidłowy kortyzol.

Największe znaczenie ma zwykle całościowy obraz zdrowia:

  • regularny sen i możliwość odpoczynku,
  • odpowiednio zbilansowana dieta,
  • regularna aktywność fizyczna, jeśli nie ma przeciwwskazań,
  • ograniczenie używek,
  • przestrzeganie zaleceń dotyczących opieki prenatalnej,
  • leczenie chorób przewlekłych,
  • utrzymywanie kontaktu z bliskimi,
  • ograniczanie przewlekłych i możliwych do usunięcia źródeł stresu.

Ważne jest również ograniczenie palenia tytoniu i alkoholu. Są to czynniki, które mogą mieć znacznie poważniejsze i lepiej udokumentowane konsekwencje dla ciąży niż typowe, krótkotrwałe sytuacje stresowe. Jeśli kobiecie trudno jest zrezygnować z używek, powinna otrzymać profesjonalne wsparcie, a nie być obwiniana.

Dobrą zasadą jest podejście „wystarczająco dobrze”, a nie perfekcjonizm. Nie trzeba codziennie medytować, ćwiczyć, idealnie się odżywiać i pozostawać w dobrym nastroju, aby zadbać o zdrowie dziecka. Długotrwałe poczucie winy związane z każdą negatywną emocją może być bardziej obciążające niż sam krótkotrwały stres.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem lub specjalistą?

Do lekarza lub położnej warto zgłosić się wtedy, gdy stres staje się trudny do opanowania lub zaczyna wpływać na codzienne życie. Nie trzeba czekać na skrajne nasilenie objawów.

Konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy:

  • lęk utrzymuje się przez większość dni,
  • pojawiają się napady paniki,
  • problemy ze snem trwają długo,
  • kobieta nie jest w stanie odpocząć mimo zmęczenia,
  • ciągłe zamartwianie się utrudnia funkcjonowanie,
  • pojawia się obniżony nastrój, poczucie beznadziei lub utrata zainteresowań,
  • stres wiąże się z przemocą, brakiem bezpieczeństwa lub inną trudną sytuacją,
  • wcześniejsze zaburzenia psychiczne zaczynają się nasilać.

W pierwszej kolejności można porozmawiać z ginekologiem-położnikiem, lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej lub położną. W zależności od sytuacji pomoc może obejmować psychologa, psychoterapeutę lub psychiatrę.

Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, poczucie, że nie można zapewnić sobie bezpieczeństwa, albo objawy ciężkiego kryzysu psychicznego, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Kortyzol w ciąży – najważniejsze informacje

Kortyzol jest ważnym hormonem, którego stężenie fizjologicznie zwiększa się w ciąży. Sam podwyższony wynik nie oznacza przewlekłego stresu ani zagrożenia dla dziecka. Znacznie większe znaczenie ma długotrwały, silny stres i związane z nim zaburzenia lękowe, depresja, bezsenność oraz pogorszenie codziennego funkcjonowania.

Pojedynczy stresujący dzień, płacz, kłótnia czy chwilowy niepokój nie powinny być powodem do poczucia winy. Organizm ciężarnej ma naturalne mechanizmy adaptacyjne, a rozwój dziecka zależy od wielu czynników.

Najlepszą strategią jest dbanie o swoje zdrowie przez sen, odpoczynek, aktywność dostosowaną do możliwości, prawidłowe odżywianie, relacje i odpowiednią opiekę medyczną. Jeśli stres staje się przewlekły lub uniemożliwia normalne funkcjonowanie, warto szukać pomocy. Leczenie problemów ze zdrowiem psychicznym w ciąży jest ważnym elementem dbania zarówno o matkę, jak i o dziecko.


Dla Ciebie i Twojego dziecka
Reklama


Bibliografia: 

  1. Brodowska, Elwira, and Monika Bąk-Sosnowska. „Wpływ ciąży na zdrowie i samopoczucie psychiczne kobiet.” ZDROWIE CZŁOWIEKA W ONTOGENEZIE–ASPEKTY BIOMEDYCZNE I PSYCHOSPOŁECZNE (2021): 15.
  2. Mikolajkow, Agata, and Krzysztof Małyszczak. „Czynniki biologiczne i skutki zaburzeń lękowych specyficznych dla ciąży–aktualny stan wiedzy.” Psychiatria Polska 56.6 (2022): 1289-1314.
  3. Musiała, Nikola, Iga Hołyńska-Iwan, and Dorota Olszewska-Słonina. „Kortyzol–nadzór nad ustrojem w fizjologii i stresie.” Diagnostyka Laboratoryjna 54.1 (2018): 29-36.