Dlaczego tata jest tak ważny w okresie laktacji?
Wiemy już naprawdę sporo o tym, co pomaga mamie utrzymać karmienie piersią.
WHO i UNICEF rekomendują, żeby dziecko:
- było przystawione do piersi w pierwszej godzinie po porodzie,
- wyłącznie karmione piersią przez pierwsze 6 miesięcy,
- a potem nadal karmione, przy jednoczesnym rozszerzaniu diety, do co najmniej 2. roku życia lub dłużej.
Ale sama wiedza to za mało.
Badania pokazują, że postawa partnera ma duży wpływ na to, czy ta rekomendacja staje się rzeczywistością. Przegląd badań z 2024 r. wskazuje, że programy, które włączają ojców – uczą ich, jak wspierać mamę i dziecko – poprawiają zarówno rozpoczęcie karmienia piersią, jak i utrzymanie laktacji.
Inne prace pokazują, że im bardziej wspierająca jest postawa partnera, tym dłużej trwa wyłączne karmienie piersią – działa to m.in. przez większą pewność siebie mamy (tzw. self-efficacy) i mniejszy poziom stresu.
W skrócie:
To, co robi tata – jak mówi, jak reaguje, jak organizuje rzeczywistość wokół mamy – ma znaczenie mierzalne w tygodniach i miesiącach karmienia.
Jak wygląda wsparcie taty – nie z teorii, tylko z życia?
1. Wsparcie fizyczne – jestem Twoimi rękami, kiedy są zajęte
Pierwsze tygodnie po porodzie to maraton. Mama często karmi co 2–3 godziny, w dzień i w nocy. To nie jest moment na bohaterskie „poradzi sobie sama”. Przecież to dziecko nie jest tylko matki. Rodzicielstwo to wspólna droga.
Co realnie robi tata?
- podaje wodę, jedzenie, gdy mama karmi,
- pomaga ułożyć poduszki i znaleźć wygodną pozycję (serio, to czasem robi ogromną różnicę przy bólu brodawek czy zastojach),
- przejmuje odbijanie dziecka, zmianę pieluchy po karmieniu,
- ogarnia rzeczy „w tle” – pranie, zmywarkę, zakupy.
Badania jakościowe nad doświadczeniami par karmiących piersią jasno mówią – kobiety wysoko cenią partnera, który dzieli obowiązki w domu, dba o nią i nie naciska na przejście na mieszankę przy pierwszym kryzysie.
Przykład z życia: tata 30 lat, pierwsze dziecko. Ustalili, że przy każdym nocnym karmieniu to on wstaje pierwszy – sprawdza pieluchę, przynosi dziecko do łóżka, pomaga je ułożyć. Mama „dokłada” mleko, on przejmuje odkładanie i uspokajanie. Niby drobiazg, a w praktyce – kilka dodatkowych minut snu dla mamy przy każdym cyklu, mniej napięcia, łagodniejszy start dnia.
U mnie podzieliliśmy się wstawaniem – co drugą noc ja wstaję niezależnie od pory, przewijam, podgrzewam i podaję mleko w butelce, czekam aż syn zaśnie. Czasami wstawałem częściej. Cieszę się, że mogłem w tym uczestniczyć i budować więź z dzieckiem od pierwszego dnia.
2. Wsparcie emocjonalne – widzę cię, nie jesteś w tym sama
Laktacja to nie tylko fizjologia. To też emocje. Czasami pojawia się poczucie winy, że „mleko jeszcze nie przyszło”, lęk, że dziecko się nie najada, wstyd, że „innym wychodzi, a mnie nie”.
Wiemy, że wysokie obciążenie stresem wiąże się z krótszym czasem wyłącznego karmienia piersią.Rolą taty jest bycie regulatorem, czyli tym, który pomaga obniżyć napięcie, zamiast go dokładać.
Co może pomóc?
- mówienie: „To normalne, że start jest trudny. Robisz wszystko, co możesz”;
- chronienie mamy przed „dobrymi radami” typu: „Po co się męczysz, daj butlę”;
- proponowanie kontaktu z doradcą laktacyjnym zamiast oceniania jej ciała i mleka.
Badania nad rolą partnerów w karmieniu piersią podkreślają, że pozytywne nastawienie i brak nacisku na mieszankę są kluczowe dla utrzymania wyłącznego karmienia piersią do 6. miesiąca. U mnie to się sprawdziło. Nie czytałem wtedy tych badań, robiłem to sam z siebie.
3. Skóra do skóry – tata też ma swoje miejsce
Przez lata dużo mówiło się o kontakcie „skóra do skóry” u mamy. Dziś wiemy, że tata także może i powinien kangurować dziecko– szczególnie po cięciu cesarskim, kiedy mama jest zajęta powrotem do zdrowia po zabiegu.
Badania pokazują, że kontakt „skóra do skóry” z ojcem:
- pomaga stabilizować tętno i oddech dziecka,
- zmniejsza płacz,
- wspiera wczesne zachowania związane z karmieniem,
- obniża poziom stresu u ojca, mierzonego m.in. poprzez stężenie kortyzolu i ciśnienie krwi.
To nie jest gorszy kontakt niż ten z mamą. To inny, ale równie ważny sposób budowania więzi. Dla dziecka oznacza poczucie bezpieczeństwa przy obu rodzicach, dla taty – bardzo konkretne doświadczenie: „jestem komuś potrzebny od pierwszego dnia”.
Wcześniej tylko słyszałem od świeżo upieczonych ojców, że ich życie się zmieniło o 180 stopni. Gdy sam zostałem ojcem, zrozumiałem to w pełni. Tego trzeba doświadczyć. To jak z byciem zakochanym – nie da się tego konkretnie i precyzyjnie opisać, ale gdy tego doświadczasz, to wiesz jak to jest.
Trudniejsze momenty laktacji – rola taty w praktyce
Kryzysy laktacyjne (np. około 2–3 tygodnia, 6 tygodnia, 3. miesiąca) czy nawał pokarmu to naturalne etapy. To, jak przejdzie przez nie rodzina, w dużej mierze zależy od atmosfery. Możesz – jako tata – zadbać o to, by była jak najlepsza.
Co może zrobić tata, gdy:
Pomóc jej ułożyć się wygodnie, przypominać o zmianie piersi, przynieść ciepły lub chłodny kompres (zależy od sytuacji), delikatnie masować plecy, przejąć całą resztę domu, żeby mogła skupić się na karmieniu i odpoczynku.
Mama mówi: „Nie dam rady, chyba przejdziemy na butlę”
Zamiast: „Rób, jak uważasz”, warto powiedzieć: „zależy mi na karmieniu piersią, ale najważniejsze jest twoje zdrowie i nasze wspólne dobre funkcjonowanie. Może porozmawiamy z lekarzem i razem podejmiemy decyzję?”. To podejście spójne z zaleceniami organizacji promujących karmienie piersią – zachęcają one do wspólnego szukania rozwiązań, a nie szybkiego rezygnowania z prób. Nie uważam, że podanie mleka w butelce to coś złego, czasami to dobre wyjście. Po prostu na pewnym etapie nie powinno być normą.
Nocne karmienia wykańczają was oboje
Badania i doświadczenie kliniczne pokazują, że nie tylko ilość snu mamy, ale też jakość wsparcia partnera wpływa na to, czy laktacja się utrzyma. Dlatego realne wsparcie taty to np.: gdy wstajesz pierwszy, sprawdzasz dziecko, przynosisz do karmienia, po karmieniu je odbijasz i usypiasz. Dzięki Tobie mama ma te kilka kluczowych minut więcej na sen.
Tato, ta droga naprawdę jest „nasza”
Jako ojcowie nie karmimy piersią – to fakt. Ale to od nas zależy, czy laktacja stanie się dla mamy samotną walką, czy wspólnym projektem rodzinnym.
Badania z ostatnich lat są tu zaskakująco zgodne:
- pozytywne nastawienie ojca i jego realne zaangażowanie zwiększa szanse na rozpoczęcie i utrzymanie karmienia piersią,
- wsparcie partnera pomaga mamie radzić sobie ze stresem, a ograniczanie stresu sprzyja dłuższemu, wyłącznemu karmieniu,
- kontakt skóra do skóry z tatą wspiera regulację dziecka i pośrednio ułatwia start karmienia.
To wszystko nie jest teorią oderwaną od życia. To konkretne rzeczy, które możesz zrobić dziś wieczorem: podać szklankę wody, ustawić poduszki, powiedzieć „jestem tu”, przytulić dziecko do swojej klatki piersiowej.
Jeśli miałbym zostawić Ci jedną myśl z naszej mlecznej drogi, byłaby taka: nie musisz być perfekcyjny – musisz być obecny. „Jesteś potrzebny, tato!” to nie jest tylko hasło. To medycznie i życiowo uzasadniony fakt.
Źródła
- Umrana, Siti & Abadi, Ellyani & Waluyo, Darmayanti & Nasution, Ade. (2023). Father’s involvement in the success of exclusive breastfeeding. AcTion: Aceh Nutrition Journal. 8. 358. Dostęp: DOI: 10.30867/action.v8i3.1038
- Loke, Alice Yuen & Chan, Lai-Kwai. (2013). Maternal Breastfeeding Self-Efficacy and the Breastfeeding Behaviors of Newborns in the Practice of Exclusive Breastfeeding. Journal of obstetric, gynecologic, and neonatal nursing : JOGNN / NAACOG. Dostęp: DOI: 42. 10.1111/1552-6909.12250
- Shorey, Shefaly & He, Hong-Gu & Mörelius, Evalotte. (2016). Skin-to-skin contact by fathers and the impact on infant and paternal outcomes: an integrative review. Midwifery. 40. Dostęp: DOI: 10.1016/j.midw.2016.07.007
- World Health Organization. (2023). Breastfeeding fact sheet. https://www.who.int/health-topics/breastfeeding