
Niby wiemy, że trening czystości jest procesem wymagającym czasu, spokoju i cierpliwości. Co jednak w sytuacji, gdy za chwilę rozpoczniemy przedszkole, a pożegnanie z pieluszką nie przebiega tak jakbyśmy tego oczekiwali?
Idealny wiek na odpieluchowanie
Od razu odpowiadam, że taki wiek nie istnieje. Niektórzy rodzice twierdzą, że ich dziecko nie korzysta z pieluszek już od pierwszego roku życia, inni nie widzą problemu, aby zakładać je czterolatkowi. Warto podjąć się odpieluchowywania około 18. miesiąca życia dziecka, choć nie jest to absolutnie ściśle określony czas. Trening czystości należy indywidualnie dostosować do malucha, bazując na jego gotowości, choć pójście do przedszkola rzeczywiście jest momentem, gdy warto zabrać się do tego na poważnie.
Należy jednak pamiętać, że osiągniecie powodzenia w tej dziedzinie nie zależy od wytrwałości matki w sadzaniu dziecka na nocnik ani też od „silnej woli” dzieci i chęci współpracy, lecz od stopnia dojrzałości ich systemu nerwowego.
(Ilg F. L., Bates Ames L., Baker S. M.)
Nie jest to kwestia wygody dla pań nauczycielek, ale przede wszystkim poczucia komfortu dla samego dziecka. Przedszkole wiąże się z wieloma nowościami, koniecznością rozstania z rodzicami, nierzadko trudnymi doświadczeniami i jednoczesne odpieluchowywanie może być dodatkowym obciążeniem. Poza tym, cenniejsze będzie zajęcie się przez dziecko kontaktami społecznymi i zabawą z rówieśnikami, a nie tym, co wydarza się w pieluszce.
Czy przedszkole może wymagać pełnego odpieluchowania
Zasłyszane opinie, że dziecko musi pożegnać się z pieluszką, żeby zostało przyjęte do przedszkola, wywołuje duże napięcie, a nawet panikę. Co, jeśli nie zdążymy? Czy pieluszka przekreśli szansę na rozpoczęcie edukacji przedszkolnej? Wszyscy, również panie nauczycielki w przedszkolu, wiemy, że trening czystości jest procesem wymagającym czasu.
Nikt nie oczekuje, że z dnia na dzień dziecko rozpocznie załatwiać potrzeby fizjologiczne w toalecie. Dlatego też tak ważne jest, by podjąć się tego odpowiednio wcześnie. Czy słusznie nauczyciele przedszkola chcą, aby dzieci będą w miarę samodzielne? Jak najbardziej. Mając pod opieka niejednokrotnie liczną grupę dzieci, przeprowadzając ich przez proces adaptacji i wdrażanie w życie przedszkolne, trudno jest być na czas przy każdym dziecku i wspierać w odpieluchowywaniu, które tak naprawdę powinno odbyć się w domu. W przedszkolu często nie ma też warunków i możliwości, żeby zmieniać dzieciom pieluszki, są za to odpowiednio niskie i wygodne toalety, z których korzystanie daje maluchom poczucie komfortu i swobody.
Zasady, które obowiązują w wielu przedszkolach (że nauczycielka nie pomoże w ubieraniu, załatwianiu się czy wycieraniu pupy dziecku, które nie życzy sobie pomocy), nie są odmową wsparcia i zaniedbaniem, ale mają związek z szanowaniem granic dziecka, które nie musi być w stosunku do nauczyciela tak otwarte na pomoc, jak w przypadku mamy czy taty.
(Stein A.)
Oczywiście, pojedyncze wpadki lub „awarie” mogą przydarzyć się każdemu dziecku, co jest absolutnie normalne i dopuszczalne. Dziecko znajduje się przecież w zupełnie nowym dla niego środowisku, przez co pojawia się napięcie i stres czy też zaaferowanie zabawą. Co więcej, szczególnie trudnej adaptacji może towarzyszyć moczenie się, co wymaga czasu i wzmacniania dziecka w byciu przedszkolakiem. Tym samym, korzystanie wyłącznie z pieluszek staje się naprawdę kłopotliwe.
Trening czystości dobrze jest rozpocząć odpowiednio wcześnie, nie zostawiając jego na ostatni moment. Pozwoli to uniknąć niepotrzebnego pośpiechu i frustracji. Natomiast tworzenie wokół pieluch atmosfery stresu i wymagań pod hasłem: „Jesteś już taki duży i będziesz chodzić do przedszkola, więc nie możesz już sikać w pieluchę” jest raczej czynnikiem ryzyka różnych trudności z wydaleniem niż metodą na odpieluchowanie dziecka. (Stein A.).
Warto zadbać, by w czasie rozpoczynania treningu czystości, w rodzinie nie następowały jednocześnie inne ważne, bądź trudne emocjonalnie wydarzenia. Marzeniem rodziców jest szybko przebiegające pożegnanie z pieluszką, jednak nie zawsze proces odbywa się bez kłopotów, oporu i łez. Ważne jest, aby podejść do tego ze spokojem i cierpliwością. Jeżeli dziecko rozpocznie edukację przedszkolną, najpóźniej w okresie letnim poprzedzającym ten moment, trzeba podjąć próby działania (tym bardziej, że maluch chodzi wtedy lekko ubrany, co sprzyja szybkiemu siadaniu na nocnik lub toaletę).
Jak odpieluchować dziecko przed przedszkolem
Do treningu czystości dobrze jest odpowiednio się przygotować, by dziecko czuło się komfortowo i nabrało ochoty na wejście w proces. Warto więc zadbać o:
- Gadżety ułatwiające i uprzyjemniające pożegnanie z pieluszką. Podstawowym wyposażeniem jest wygodny, stabilny nocnik oraz specjalna nakładka na toaletę. Ważne jest, aby mówić o nocniku w jak najbardziej pozytywny sposób, wskazując, że rodzice też nie korzystają z pieluszek. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, jak mówimy o tym dziecku (bez zbędnej presji, na przykład że gdy dziecko tego nie opanuje, nie pójdzie do przedszkola i będzie wstyd).
- Wygodne, łatwe do zdejmowania ubrania, spodnie najlepiej na gumce.
Książeczki o przygodach bohaterów, którzy uczą się korzystania z nocnika, zarówno siusiania, jak i wypróżniania. Wybór takich książeczek jest bardzo duży:
- „Pucio chce siku, czyli pożegnanie pieluszki, Galewska-Kustra M.
- „Mądra Mysz. Zuzia korzysta z nocnika” Schneider L., Görrissen J.
- „Nocnik nad nocnikami” Frankel A.
- „Jadzia Pętelka robi siku”, Supeł B.
- „Tosia i Julek robią siku”, Boćko-Mysiorska M.
- „Nocnik Maksa”, Lindgren B., Eriksson E.
- „Max i Królik. Na nocnik, start!”, Desbordes A., Martin P.
- „Kupa, siku, bąk: łazienkowy poradnik”, Isern S., Ferrero M.
- „Co się dzieje z moją kupą?” Utnik M.
- „Dokąd płynie moja kupa” Zawilska-Rospędek M.
- „Wielki Konkurs Kup” van Genechten G.
- „Chce mi się kupę” van Genechten G.
- „Kupa w zoo” Smallmann S.

Aby dziecko przestało korzystać z pieluszek, ważne jest, aby w ogóle miało możliwość, by poczuć mokro. Rodzice i opiekunowie muszą dać przyzwolenie, że nie zawsze dziecko zdąży oraz że konieczne będzie częstsze sprzątanie i pranie. Jednak, jest to etap niezbędny. Najcenniejszy staje się wtedy nie najwyżej klasy nocnik, a spokój i cierpliwość dorosłych. Wtedy można zadziałać małymi krokami:
- Zachęcać dziecko do siadania na nocnik w stałych porach, na przykład przed wyjściem z domu lub po wstaniu z łóżka, a także kilkukrotnie w ciągu dnia.
- Uczyć dziecko samodzielności, aby potrafiło ściągać i zakładać ubranka.
- Tworzyć atmosferę zabawy, sadzając na nocniku również ulubione pluszaki dziecka.
- Podczas wyjść rozważyć korzystanie z tak zwanych „majtek treningowych”, dających dodatkową ochronę przed przeciekaniem.
- Nie porównywać dziecka z innymi.
- Pozwolić na samodzielność – posługiwanie się przyborami toaletowymi, rozwijanie i zrywanie papieru, podnoszenie deski i spłukiwanie wody.
- Chwalić postępy, ale też podejmowane próby – nawet przy pustym nocniku, mówić: „świetnie, że próbujesz”.
- Stosować kolorowe kostki toaletowe i środki barwiące wodę, by uprzyjemnić dziecku czas w toalecie i zafascynować je tym, co się w niej dzieje.
- Wspólnie z dzieckiem kupić majteczki z ulubionymi postaciami bajkowymi.
W procesie odpieluchowywania ważne jest, aby nie zakładać pieluszek również podczas spacerów czy na placu zabaw, ograniczając trening tylko do samego domu. Wtedy nauka przebiegnie szybciej. Na pewno warto jest wtedy mieć ze sobą ubranie na przebranie. Koniecznie trzeba też pamiętać o konsekwentnym wdrażaniu od samego początku zasad higieny (mycie rąk, nie wkładanie ich do nocnika lub do muszli klozetowej, samodzielne dokładne wycieranie pupy, spłukiwanie wody po skorzystaniu z toalety).
Dziecko w przedszkolu bez pełnego odpieluchowania
W sytuacji, gdy nie uda się całkowicie odpieluchować dziecka w momencie rozpoczynania przedszkola, nie można załamywać rąk, tylko w dalszym ciągu kontynuować trening. Placówki zwykle mają własne regulaminy czy przedszkolak musi być odpieluchowany. Warto otwarcie rozmawiać o tym z pracownikami. Przedszkola, zgodnie z prawem oświatowym, nie mogą odmówić przyjęcia dziecka z powodu używania pieluch.
Współpraca rodziców z przedszkolem, podejmowanie dialogu i szukanie rozwiązań pozwalają zwykle szybko dokończyć trening czystości. Dla dzieci szczególnie wzmacniające jest przebywanie z rówieśnikami, którzy już pożegnali pieluszki.
Trzeba też przy tym uważać, by nie przedłużać momentu rozpoczęcia treningu czystości, czekając na najlepszy czas lub na samodzielne komunikowanie przez dziecko, że nie chce już nosić pieluszki. Zbyt późno podejmowane odpieluchowywanie może skutkować wieloma konsekwencjami. Kilkulatkowi z wyrobionym nawykiem załatwiania się w pieluszkę znacznie trudniej będzie wypróbować i ćwiczyć nowy sposób. Nierzadko wywołuje to duży strach i opór, nawet przed załatwianiem się na siedząco. W rezultacie dość często pojawiają się zaparcia, gdyż dziecko do wypróżnienia będzie chciało mieć założoną pieluchę. Dodatkowe trudności pojawiają się również w nocy, a niektóre dzieci latami nie kontrolują w nocy pęcherza. Trening czystości nie jest więc zadaniem, które można odwlekać w czasie, czekając na samoistne minięcie.
Problem z kupką?
Bibliografia:
1. Ilg F. L., Bates Ames L., Baker S. M., Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy.
2. Stein A., Akcja adaptacja. Jak pomóc sobie i dziecku w zaprzyjaźnieniu się z przedszkolem.







