Artykuł powstał w ramach kampanii Jesteś potrzebny, Tato! marki Lactimal
Co się dzieje z testosteronem po narodzinach dziecka (i dlaczego to ma sens)
Testosteron wielu mężczyznom kojarzy się wyłącznie z seksem, siłą i „męskim napędem”. W kontekście ojcostwa patrzy się na niego trochę inaczej. Jak na hormon, który pomaga w zachowaniach związanych z szukaniem partnerki i rywalizacją, ale niekoniecznie pomaga w cierpliwej opiece nad niemowlakiem o 3:40 nad ranem.
Dlatego w badaniach podłużnych widać, że u mężczyzn, którzy zostają ojcami i wchodzą w bardziej zaangażowaną rolę, testosteron potrafi spaść zauważalnie (w publikacjach pojawiają się spadki rzędu kilkudziesięciu procent, zależnie od pory dnia i metodologii).
Nie oznacza to utraty męskości. To raczej przestawienie się na funkcje, które zwiększają szanse przeżycia potomstwa. Większa czujność na potrzeby dziecka, mniejsza impulsywność, więcej zachowań opiekuńczych.
Jeśli chcesz to przełożyć na codzienność, to działa tak – w pierwszych miesiącach możesz czuć mniejszą ochotę na ryzyko i akcję, za to większą wrażliwość na płacz i większą potrzebę kontroli bezpieczeństwa. To bywa wkurzające („czemu ja się tak przejmuję?”), ale to jest logiczne z punktu widzenia biologii rodziny.
A jeśli czujesz rozjazd – z jednej strony odpowiedzialność, z drugiej spadek libido i energii – to jest moment, w którym nie diagnozujesz się w Google, tylko robisz rzeczy podstawowe. Dbasz o sen, jedzenie, ruch i rozmowy o obciążeniu. Bo chroniczny brak snu też potrafi mieszać w hormonach i nastroju, niezależnie od ojcostwa.
Oksytocyna u taty: inna „ścieżka”, ten sam efekt
Oksytocyna u mamy mocno wiąże się z karmieniem i tuleniem. U taty często rośnie przy interakcji i zabawie – takiej, która dla dziecka jest stymulująca, ale bezpieczna. To noszenie, kołysanie, „siłowanki”, wygłupy, kontakt wzrokowy i głos.
W praktyce to tłumaczy rzecz, którą wielu facetów intuicyjnie wyczuwa. Kiedy jesteś z dzieckiem sam i naprawdę wchodzisz w kontakt (a nie asystujesz), po pewnym czasie robi się w środku więcej spokoju i przywiązania. To jest sprzężenie zwrotne: działanie → więź → większa chęć działania.
W gabinetowym języku brzmi to prosto. Jeśli chcesz szybciej poczuć ojcostwo, to nie zaczynasz od rozmyślań, tylko od praktyki. Dziecko nie potrzebuje od ciebie kopiowania mamy. Potrzebuje powtarzalnego sygnału. Ten sygnał to – u taty też jestem bezpieczny. Ten sygnał budujesz rękami.
Mózg taty też się zmienia: układ alarmowy i sieci opiekuńcze
Dla wielu mężczyzn zaskoczeniem jest to, że w badaniach neuroobrazowych widać adaptacje mózgu ojców – i to takie, które mają sens w codziennym życiu. Jedna z ważniejszych obserwacji dotyczy „systemu alarmowego” (m.in. ciała migdałowatego) oraz obszarów związanych z rozumieniem sygnałów społecznych i emocjonalnych.
U ojców silniej zaangażowanych w opiekę mózg potrafi reagować na bodźce dziecka w sposób bardziej czujny i jednocześnie bardziej zorganizowany. W praktyce tłumaczy to prostą sytuację. Kiedyś spałeś jak kamień, a teraz budzi cię lekkie kwilenie. I nie dlatego, że nagle stałeś się nerwowy – tylko dlatego, że układ zaczął priorytetyzować bodźce dziecka.
Co ciekawe, prace porównujące ojców mocno zaangażowanych w opiekę z ojcami mniej zaangażowanymi sugerują, że mózg ojca jest wrażliwy na doświadczenie.
Im więcej realnej opieki, tym wyraźniej widać aktywację sieci opiekuńczych i społecznych.
To jest ważne, bo odczarowuje mit „albo masz instynkt, albo nie”. U mężczyzny instynkt bardzo często jest efektem praktyki, nie jej warunkiem wstępnym.
Szara materia i neuroplastyczność: nie jesteś taki sam
Są też badania, które pokazują zmiany strukturalne w mózgu ojców w pierwszych tygodniach i miesiącach po porodzie. W uproszczeniu – sieci odpowiedzialne za motywację rodzicielską, reagowanie na sygnały dziecka i planowanie potrafią się przestawiać w czasie. To nie musi oznaczać, że wszystko rośnie.
W neuroplastyczności czasem jest tak, że jedne obszary zyskują objętość lub aktywność, inne porządkują się i redukują zbędne połączenia. Ważniejszy od hasła „rośnie mózg” jest wniosek praktyczny. Przejście do ojcostwa jest okresem, w którym mózg jest podatny na trening opiekuńczy. Czyli to, co robisz w domu, nie tylko buduje relację – to buduje twoje kompetencje na poziomie biologicznym.
Jeśli chcesz z tego wyciągnąć jedną rzecz na jutro – włącz stały rytuał kontaktu, który należy do ciebie. Nie gdy mama poprosi, tylko z definicji. Zadbaj o kąpiel, kangurowanie, usypianie, spacer, poranne przewijanie. Układ nerwowy lubi stałe bodźce. Z rytuału rodzi się automatyzm. Z automatyzmu rodzi się spokój.
„Syndrom kuwady” i męskie objawy po porodzie – kiedy to normalne, a kiedy warto się zatrzymać
Część mężczyzn doświadcza po porodzie czegoś, co potocznie nazywa się „kuwadą” – zmęczenie, bóle, rozdrażnienie, zmiany apetytu, czasem objawy psychosomatyczne. To zwykle jest mieszanka stresu, niedosypiania, zmiany roli i napięcia emocjonalnego. Sam w sobie ten stan nie jest dowodem słabości. Jest sygnałem, że system jest obciążony.
Są jednak sytuacje, w których warto podejść do siebie jak do pacjenta. Jeśli od tygodni jedziesz na stałym napięciu, uciekasz w pracę albo używki, masz wyraźny spadek nastroju, drażliwość i odcięcie od domu – to nie jest po prostu „taki zły okres”. To jest moment na rozmowę i wsparcie, czasem także profesjonalne. W rodzinie po porodzie wygrywa ten, kto potrafi wcześnie zauważyć przeciążenie i je rozładować.
Co robić, żeby biologia zadziałała na twoją korzyść
Jeśli miałbym to rozpisać jak plan terapii, to wygląda tak:
- Dzienny kontakt 1:1 z dzieckiem (minimum 20–30 minut). Bez telefonu, bez „pomagam mamie”. Ty jesteś główną osobą.
- Rytuał stały (jedna rzecz, zawsze twoja). Kąpiel, spacer, usypianie – cokolwiek, co da się powtarzać.
- Zadania po karmieniu. Odbijanie, uspokojenie, odłożenie do snu. To jest twoje wejście w system nocny bez przepychania się o „kto ważniejszy”.
- Higiena twojego układu nerwowego. Minimum ruchu w tygodniu, sensowne jedzenie, ograniczenie alkoholu, realna regeneracja. Bo ojcostwo „biologicznie” nie rozwija się dobrze na permanentnym zajechaniu.
Na koniec najprostsza myśl, którą warto zostawić sobie w głowie. Ojcostwo nie przychodzi do ciebie w paczce instynktu. Ojcostwo w dużej mierze buduje się przez serię powtarzalnych działań. A biologia – hormony i mózg – bardzo często nadąża za tym szybciej, niż się spodziewasz.
Suplementy dla mężczyzn
Starannie dobrany zestaw składników odżywczych dla mężczyzn, przyczyniających się do regulacji aktyw...
Suplement diety wspomagający funkcjonowanie układu nerwowego.
Wspomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.
Dostarcza substancje wspomagające procesy odbudowy uszkodzonych nerwów.
Polecany osobom narażonym na przeciążenia stawów.
Źródła
- Gettler, L. T., McDade, T. W., Feranil, A. B., & Kuzawa, C. W. (2011). Longitudinal evidence that fatherhood decreases testosterone in human males. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(39), 16194–16199. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21911391/
- Abraham, E., Hendler, T., Shapira-Lichter, I., Kanat-Maymon, Y., Zagoory-Sharon, O., & Feldman, R. (2014). Father’s brain is sensitive to childcare experiences. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(27), 9792–9797. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1402569111
- Kim, P., Leckman, J. F., Mayes, L. C., Newman, M. A., Feldman, R., & Swain, J. E. (2014). Neural plasticity in fathers of human infants. Social Neuroscience, 9(5), 522–535. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4144350/
- Paternina-Die, M., Martínez-García, M., León, I., et al. (2020). The paternal transition entails neuroanatomic adaptations that are associated with fathers’ brain response to infant cues. Cerebral Cortex. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8152902/
- Saxbe, D. E., Edelstein, R. S., Lyden, H. M., et al. (2017). Fathers’ decline in testosterone and synchrony with partner testosterone during pregnancy predicts greater paternal investment. Hormones and Behavior. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27469070/
- CORDIS (EU). (2022). How fatherhood changes men biologically. https://cordis.europa.eu/article/id/435729-how-fatherhood-changes-men-biologically