Czym jest niebinarność? Definicja poza schematem
Binarność płciowa jest podziałem na dwie odrębne płcie – żeńską i męską. Tym, samym, zakłada, że istnieją dwie przeciwstawne sobie płcie kulturowo wiążące się z płcią biologiczną, a wraz z męskimi i żeńskimi cechami płciowymi uzyskujemy odpowiadające im cechy przypisywane mężczyznom, bądź kobietom oraz społeczne wzorce zachowań.
Niebinarność wychodzi poza ten podział (binarność), określając tożsamości płciowe ulokowane poza dwoma podstawowymi.
Niebinarność jest rodzajem tożsamości seksualnej, czyli sposobem postrzegania seksualności i płciowości własnej oraz innych ludzi.
Przejawia się brakiem identyfikacji zarówno z płcią żeńską, jak i męską. Trzeba przy tym podkreślić, że niebinarność nie jest rodzajem orientacji czy preferencji płciowych, stanowiąc bardzo niejednorodne zjawisko.
Spektrum niebinarności
W obrębie niebinarności można wyróżnić:
- bigenderyzm – utożsamianie się z obiema płciami jednocześnie, bądź na zmianę,
- agenderyzm – wyrażanie buntu przeciw tradycyjnemu podziałowi na płcie,
- gender fluid (płeć zmienna) – osoby preferujące elastyczność w określaniu tożsamości zamiast stałego identyfikowania się tylko z jedną płcią,
- demigender – identyfikowanie się nie tylko z płcią podstawową, ale również z jedną, bądź kilkoma dodatkowymi. W tego rodzaju tożsamości płciowej osoba ma poczucie częściowego związku z tożsamością.
Niebinarność a transpłciowość – to nie to samo
Niebinarność czasami jest mylona między innymi z transpłciowością, czyli stanem, w którym postrzeganie siebie jest odmienne względem posiadanych cech biologicznych.
Niebinarność jest pojęciem szerszym, oznaczając odrzucenie przyjętego podziału płci, zakładanie braku płci, bądź identyfikację z innymi płciami.
Tak więc, w przypadku transpłciowości odczuwana tożsamość płciowa nie jest zgodna z płcią biologiczną przypisywaną podczas narodzin. W niebinarności osoba może nie czuć się ani kobietą ani mężczyzną, posiadając cechy wielu płci lub identyfikując się jako osoba bezpłciowa.
Fakty i mity: Czy niebinarność to zaburzenie?
Wpisując w wyszukiwarkę„czy niebinarność to choroba psychiczna”, rodzice często szukają uspokojenia lub potwierdzenia swoich obaw. Odpowiedź nauki jest jednoznaczna:
Niebinarność nie jest chorobą ani zaburzeniem. Nie leczy się jej.
To wariant ludzkiej różnorodności. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz towarzystwa seksuologiczne nie uznają tożsamości płciowej (w tym niebinarności) za patologię. Problemem nie jest tożsamość dziecka, ale brak akceptacji otoczenia, który prowadzi do stanów lękowych i depresji.
Trzeba uważać też na internetowe quizy na niebinarność. Większość z nich to zabawa bez wartości diagnostycznej. Jeśli dziecko potrzebuje zrozumieć siebie, jedynym rzetelnym adresem jest gabinet psychologa lub seksuologa zaznajomionego z tematyką LGBT+.
Kiedy kształtuje się tożsamość płciowa u dziecka?
Dzieci dość szybko mają świadomość, jakiej są płci. Już w wieku przedszkolnym (około 4. roku życia) tożsamość płciowa stabilizuje się.
Małemu dziecku w rozpoznawaniu płci pomagają przede wszystkim zewnętrzne atrybuty, jakimi są ubiór czy fryzura, choć już około 6. roku życia nabywa się wiedzy i pewności, że tożsamość płciowa jest niezależna od tego, co widać na zewnątrz.
Ponieważ ludzkość od niepamiętnych czasów dzieliła się na dwie płcie – mężczyzn i kobiety – długo przyjmowano myślenie zero-jedynkowe. (Nieuwdorp M.).
Jednak, szczególnie dużo wątpliwości pojawia się w okresie dojrzewania. Dziecko może wtedy coraz dobitniej wyrażać odczuwaną niezgodność płciową, jednocześnie często bardziej doświadczając niezrozumienia i nieakceptacji zachodzących procesów.
Dojrzewanie jest samo w sobie okresem z wieloma wyzwaniami, a poczucie zagubienia dotyczące własnej tożsamości płciowej, może się jeszcze bardziej potęgować. Młodzież zwykle eksperymentuje wtedy z wyglądem czy z zainteresowaniami, by poznać siebie, poszukać odpowiedzi na nurtujące pytania, bądź zachowań adekwatnych do pojawiających się odczuć.
Tożsamość płciowa to poczucie przynależności do danej płci, czyli najczęściej bycia kobietą lub mężczyzną. Ale w tym określeniu ważna jest nasza płeć psychologiczna, czyli to, co czujemy w głowie, w sercu i na co wskazuje nasza wrażliwość. (…) Świat wiedzy naukowej na temat ludzkiej seksualności wskazuje, że płeć to całe spektrum umieszczone na osiach męskości i kobiecości. (Sobecki H.).
Suplement diety.
Jak wspierać niebinarne dziecko?
Będąc rodzicem, warto zatrzymać się i pomyśleć, z czym tak naprawdę wiąże się każda odmiana tego, co w społeczeństwie jest ogólnie przyjęte.
Osoby niebinarne często doświadczają krytyki, nieprzychylnych komentarzy, poczucia osamotnienia czy wręcz odrzucenia, zarówno wśród osób najbliższych, ale też rówieśników i szkoły.
Próby skrywania i nieokazywania odmiennej tożsamości seksualnej, przynoszą smutek, frustrację i poczucie zmęczenia udawaniem. Kluczowe jest wtedy, by znaleźć wsparcie dla siebie i nie zamykać się w sobie. Dużo zależy od rodziców i opiekunów.
Będąc osobami dorosłymi, mamy świadomość, jak bardzo dzieci i młodzież potrzebują akceptacji najbliższych. Trzeba jednak otwarcie przyznać, że zachowanie spokoju i okazanie zrozumienia stają się często sporym wyzwaniem.
Nie są one możliwe bez otwartego umysłu i gotowości przyjęcia nowych, nierzadko sprzecznych z własnymi, idei i poglądów.
Edukacja zamiast paniki
Na niewiele zda się wzajemne oskarżanie, poczucie winy, łzy, strach czy gniew. Trzeba zwrócić uwagę na wypowiadane słowa. Pomocne może być chwilowe odczekanie i podjęcie tematu po wyciszeniu emocji. Ważne, by podejmować próbę otwartej komunikacji o uczuciach, najlepiej we własnym tempie, w okazaniu pełnego szacunku, wolnego od dyskryminacji.
Warto dowiedzieć się więcej o niebinarności, sprawdzić co wynika z badań naukowych, poszukać pomocnych informacji – jeszcze całkiem niedawno niebinarność pozostawała tematem tabu. Choć zagadnienie jest już coraz częściej podejmowane, wciąż brakuje podstawowej wiedzy czy umiejętności rozróżniania zjawisk ze sfery seksualnej.
Akceptacja i wsparcie
Akceptacja i wsparcie jest kluczowe w miłości i wzmacnianiu poczucia bezpieczeństwa. Trzeba przyjąć to, co mówi dziecko, bez zbędnego komentowania czy myślenia o odczuciach dziecka jako o czymś, co minie, jako o etapie przejściowym. Nie można narzucać stereotypowego sposobu ubierania i czesania.
Dziecko naprawdę nie potrzebuje moralizowania czy słów zawodu ze strony najbliższych. Wystarczająco mocno czuje się osamotnione i niedopasowane do reszty rodziny oraz społeczeństwa. Trzeba by niezwykle dużej siły i odporności psychicznej, by móc przejść przez złośliwe komentarze i reakcje otoczenia.
Kiedy jako rodzice usłyszymy z ust dziecka o jego niebinarności, możemy przede wszystkim poszukać w sobie wdzięczności, że mimo tak wielu obaw nam zaufało i powiedziało.
Chodzi o to, żeby dać dziecku otwartość. I wsparcie. Jesteś moim dzieckiem bez względu na to, jaką masz płeć. Bez względu na to, jak ją odczuwasz. I bez względu na to, że to odczuwanie może ci się zmienić. Chodzi o sygnał, że dziecko nie będzie zakładnikiem swojej deklaracji. (Jacoń P.).
Zaimki mają znaczenie
Należy zwracać się do niebinarnego dziecka w sposób, jakiego sobie życzy. Nastolatkowie mogą już mieć bardziej sprecyzowane oczekiwania. Niektóre osoby niebinarne preferują rodzaj nijaki (np. poszedłom, zrobiłom), inne stosują formy ze znakiem zastępczym (np. jex/onx), lub neozaimki (np. ono/eno).
Wsparcie specjalisty
Jeśli mówimy, że akceptujemy niebinarność dziecka, ale nie chcemy brać w tym udziału, niestety pozostajemy daleko od autentycznej akceptacji.
Gdy niebinarność dziecka przytłacza rodzinę, dobrze jest dać sobie czas, ale też poszukać wsparcia.
Warto skorzystać z pomocy specjalisty, jeśli dziecko potrzebuje zrozumieć, bądź zaklasyfikować własną tożsamość płciową (należy uważać w szczególności na testy online na niebinarność, które nie posiadają norm i pozostają niezbyt rzetelne). Można poszukać wsparcia psychologa zajmującego się tematyką LGBT. Jeśli dziecko odczuwa silny lęk lub doświadcza stanów depresyjnych, konieczne będzie zaopiekowanie się nimi wraz ze wsparciem specjalistycznym.
Z dugiej strony istotne jest również wsparcie dorosłych. Rodzice również mogą zwrócić się do specjalisty, poszukać wsparcie w różnego rodzaju grupach. Potrzeba własnej odwagi, pozbycia się uprzedzeń i budowania na nowo relacji między sobą.
Pamiętajmy, że bez względu na wybory podejmowane przez dziecko, pozostaje nadal naszym dzieckiem, mimo poczucia zawiedzenia czy wielu negatywnych emocji pojawiających się w związku z jego niebinarnością. Najgorszym działaniem będzie odwrócenie się od dziecka, założenie, że jest jego problemem lub „wymysłem” czy też udawanie, że temat nie istnieje.
Bibliografia:
- Nieuwdorp M., Hormony rządzą. Jak hormony kształtują twoje życie od narodzin do śmierci.
- Sobecki H., Tylko ja wiem, kim jestem, w: #SEXEDPL. Rozmowy Anji Rubik o dojrzewaniu, miłości i seksie.
- Jacoń P., My, trans.