Czym jest nietolerancja histaminy i z czego wynika?
Nietolerancja histaminy to niepożądana reakcja organizmu (nieimmunologiczna nadwrażliwość pokarmowa) na obecność nadmiaru histaminy – związku naturalnie występującego w wielu produktach spożywczych oraz uwalnianego z komórek pod wpływem różnych czynników.
W przeciwieństwie do alergii, nie jest to reakcja immunologiczna, lecz efekt zaburzonej równowagi między ilością histaminy w organizmie a jego zdolnością do jej rozkładu.
Kluczową rolę odgrywa tutaj enzym diaminooksydaza (DAO), który odpowiada za degradację histaminy w jelicie. Gdy jego aktywność spada, to nawet niewielki ilości histaminy w organizmie mogą wywoływać objawy nietolerancji.
Co może osłabiać działanie enzymu DAO?
- Predyspozycje genetyczne.
- Problemy z jelitami (np. zaburzenia mikroflory, stany zapalne, SIBO).
- Niektóre pokarmy i napoje.
- Stres.
- Niektóre leki (np. wybrane antybiotyki, leki przeciwbólowe, na astmę czy na nadciśnienie).
Objawy nietolerancji histaminy u dzieci
Jak może się objawiać nietolerancja histaminy u dzieci? Rozpoznanie bywa trudne, ponieważ objawy są niespecyficzne i łatwo je pomylić z reakcją alergiczną, infekcją lub innym schorzeniem.
Dolegliwości pojawiają się najczęściej po spożyciu pokarmów z dużą zawartością histaminy. U osób wrażliwych objawy mogą wystąpić po spożyciu 5-10 mg histaminy.
Najczęściej nietolerancja histaminy u dzieci objawia się:
- wodnistym katarem,
- zaostrzeniem astmy oskrzelowej,
- zaburzeniami rytmu serca (tachykardia, dodatkowe pobudzenia),
- biegunką,
- bólem brzucha,
- spadkami ciśnienia tętniczego,
- świądem skóry,
- bólem głowy,
- obrzękami powiek.
Na czym polega dieta niskohistaminowa u dzieci?
Dieta niskohistaminowa u dzieci polega na czasowym ograniczeniu lub eliminacji z jadłospisu produktów bogatych w histaminę oraz tych, które mogą pobudzać jej uwalnianie w organizmie lub hamować jej rozkład.
Celem takiej diety jest zmniejszenie podaży histaminy z pożywienia, aby ograniczyć nasilenie objawów.
Zazwyczaj zaleca się wprowadzenie diety na okres 4-8 tygodni. W przypadku, gdy objawy ustąpią, należy przeprowadzić próby prowokacji poprzez spożycie produktów wysokohistaminowych wywołujących nawrót objawów.
Należy pamiętać, że taką dietę, zwłaszcza u dziecka, powinno się prowadzić pod kontrolą specjalisty, aby uniknąć niedoborów.
Etapy diety niskohistaminowej
Dietę niskohistaminową prowadzimy w trzech krokach, które pozwalają najpierw wyciszyć objawy, a potem zbudować zdrową i smaczną dietę na stałe.
Faza 1 – Eliminacja (2-8 tygodni)
- To etap ścisłej diety, w którym wykluczamy wszystkie produkty bogate w histaminę.
- Jemy głównie świeże, jak najmniej przetworzone produkty.
- Celem jest maksymalne złagodzenie objawów.
Faza 2 – Testowanie i rozszerzanie diety
- Gdy objawy ustąpią, zaczynamy powoli i pojedynczo wprowadzać wykluczone produkty.
- Kluczowe jest prowadzenie dzienniczka żywieniowego, w którym zapisujemy, co dziecko zjadło i jak się czuło.
- Dzięki temu odkrywamy indywidualną tolerancję na konkretne produkty.
Faza 3 – Dieta długoterminowa
- Na podstawie obserwacji z fazy 2, tworzymy spersonalizowany jadłospis.
- Dziecko je wszystko, co dobrze toleruje, a unika tylko tych produktów, które mu szkodzą.
- Celem jest zróżnicowana i pełnowartościowa dieta, która zapewnia dobre samopoczucie na co dzień.
Naturalna pomoc w alergicznym zapaleniu spojówek.
Redukuje stany zapalne dróg oddechowych, chroni i nawilża błonę śluzową dróg oddechowych.
Intensywne nawilżenie suchych i podrażnionych oczu.
Lekko hipertoniczny spray do nosa z ektoiną na alergię
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Produkty o niskiej zawartości histaminy
Do produktów dobrze tolerowanych z niską zawartością histaminy zalicza się np.:
- Zboża: ryż, kukurydza, orkisz, komosa ryżowa (quinoa), płatki owsiane, amarantus.
- Mięso i ryby: świeży drób, wieprzowina, wołowina; świeże lub mrożone białe ryby (np. dorsz, sandacz, sola).
- Nabiał: świeże mleko, twaróg, serek wiejski, mozzarella, masło, śmietana.
- Jaja: gotowane lub smażone żółtko (surowe białko może uwalniać histaminę).
- Owoce: jabłka, jagody, porzeczki, wiśnie, morele, brzoskwinie, mango, melon.
- Warzywa: marchew, cukinia, brokuły, kalafior, kapusta, buraki, cebula, ogórek, por, czosnek, szparagi, papryka, sałaty.
- Nasiona i orzechy: migdały, mak, kokos.
Produkty o wysokiej zawartości histaminy
Pokarmy, które czasami mogą powodować objawy, w zależności od różnych czynników to:
- jogurt – zależy od szczepu bakterii,
- białko jajka – uwalnia histaminę tylko w postaci surowej.
Natomiast do produktów o wysokiej zawartości histaminy, które będą niewskazane w diecie, zalicza się:
- Warzywa i owoce: pomidory (i przetwory jak ketchup), szpinak, awokado, bakłażan, kiszonki; owoce cytrusowe (pomarańcze, grejpfruty), banany, truskawki, maliny, kiwi, ananas.
- Sery: wszystkie sery dojrzewające (żółte, pleśniowe jak camembert, parmezan).
- Ryby i owoce morza: ryby wędzone, w konserwach (tuńczyk, makrela, sardynki, śledzie), skorupiaki.
- Przetwory mięsne: wędliny długo dojrzewające (salami, surowa szynka), kiełbasy, produkty wędzone i peklowane.
- Produkty fermentowane: kiszona kapusta, ogórki, soja (tofu), jogurty (zależnie od szczepu bakterii – do testowania).
- Orzechy: włoskie, nerkowce, ziemne.
- Słodycze i dodatki: czekolada, kakao, ocet, produkty drożdżowe, niektóre dodatki do żywności (glutaminian, benzoesany, siarczyny).
Przykładowe dania z niską ilością histaminy: jednodniowy jadłospis
Poniżej przedstawiamy przykładowe dania dla diety niskohistaminowej.
Śniadanie – jaglanka na mleku kokosowym z jabłkiem
Składniki:
- 40 g kaszy jaglanej
- 200 ml mleka kokosowego niesłodzonego
- 1 małe jabłko
- 1 łyżka wiórków kokosowych
- 1 łyżeczka miodu (opcjonalnie)
Sposób przygotowania:
Kaszę jaglaną przepłucz wrzątkiem, aby pozbyć się goryczki. Ugotuj ją w mleku kokosowym przez ok. 15 minut, aż zmięknie. W międzyczasie jabłko zetrzyj na tarce lub pokrój w kostkę i podduś chwilę z 1–2 łyżkami wody. Dodaj jabłko, wiórki i ewentualnie miód.
II śniadanie – koktajl jabłkowo-morelowy z płatkami owsianymi
Składniki:
- 1 jabłko
- 2 świeże morele
- 1,5 łyżki płatków owsianych górskich
- 150 ml wody
- 1 łyżeczka oleju lnianego
Sposób przygotowania:
Jabłko i morele obierz (jeśli trzeba), pokrój i wrzuć do blendera. Dodaj płatki, wodę i olej. Zmiksuj do uzyskania gładkiego koktajlu. Podawaj od razu po przygotowaniu.
Obiad – filet z indyka duszony z warzywami i ryżem
Składniki:
- 100 g filetu z indyka
- 1 marchewka
- 1/2 cukinii
- 50 g brokuła
- 50 g suchego ryżu białego
- 1 łyżka oleju rzepakowego
- natka pietruszki, sól
Sposób przygotowania:
Ugotuj ryż według instrukcji na opakowaniu. Mięso pokrój w kostkę i podsmaż delikatnie na połowie oleju. Dodaj pokrojoną marchew, cukinię i brokuły. Podlej odrobiną wody i duś pod przykryciem 15-20 minut. Dodaj sól i natkę. Podawaj z ryżem.
Podwieczorek – kanapka z twarożkiem i ogórkiem
Składniki:
- 1 kromka chleba orkiszowego bez drożdży (ok. 40 g)
- 50 g twarożku ziarnistego
- kilka plasterków świeżego ogórka
Sposób przygotowania:
Posmaruj chleb twarożkiem i dodaj plasterki ogórka.
Kolacja – placki ziemniaczano-cukiniowe z jogurtem naturalnym i gotowanymi warzywami
Składniki:
- 150 g ziemniaków
- 50 g cukinii
- 1 łyżka mąki orkiszowej lub ryżowej
- 1 żółtko jajka
- 1 łyżeczka oleju rzepakowego
- 2 łyżki jogurtu naturalnego
- po 1 łyżce marchewki, brokuła i kalafiora (gotowanych na parze)
Sposób przygotowania:
Ziemniaki i cukinię zetrzyj na tarce, lekko odciśnij. Dodaj żółtko i mąkę, wymieszaj. Smaż na niewielkiej ilości tłuszczu lub piecz 15-20 min w piekarniku (180°C) na papierze. Podaj z kleksem jogurtu i porcją warzyw gotowanych na parze.
Inne, ukryte źródła histaminy
Histamina w organizmie może pochodzić nie tylko z pożywienia, ale również z endogennego uwalniania pod wpływem różnych czynników zewnętrznych.
Do tzw. „liberatorów histaminy”, czyli substancji, które stymulują uwalnianie histaminy z komórek tucznych zalicza się niektóre pokarmy, dodatki do żywności i leki.
Do najważniejszych liberatorów należą m.in.:
- Niektóre owoce (truskawki, cytrusy, ananas).
- Pomidory.
- Czekolada i kakao.
- Surowe białko jaja.
- Niektóre dodatki do żywności (np. benzoesany).
- Niektóre leki (zawsze konsultuj przyjmowanie leków z lekarzem, informując o podejrzeniu nietolerancji histaminy).
Dlatego ważne jest, aby przy podejrzeniu nietolerancji histaminy wziąć pod uwagę nie tylko sam sposób żywienia, ale również inne czynniki środowiskowe i farmakologiczne, które również mogą wpływać na jej poziom w organizmie.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Hipertoniczny spray do nosa z ektoiną.
Redukuje stany zapalne dróg oddechowych, chroni i nawilża błonę śluzową dróg oddechowych.
Pastylki na gardło z ektoiną przeznaczone do stosowania podczas objawów przeziębienia.
Spray do gardła z ektoiną, wspomaga leczenie stanów zapalnych gardła wywołanych przez infekcje bakte...
Nawilżająco – łagodzący żel do nosa.
Intensywne nawilżenie suchych i podrażnionych oczu.
Naturalna pomoc w alergicznym zapaleniu spojówek.
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Zmniejsza lepkość i sprężystość wydzieliny śluzowej, intensywnie nawilża i łagodzi stany zapalne dró...
Woda morska z ektoiną. Ochrona przed wnikaniem wirusów.
Bibliografia:
- Bartuzi M, Ukleja-Sokołowska N. Nietolerancja histaminy, a dieta współczesnego człowieka. Alergia Astma Immunologia. 2021;26(4):82–88.
- Buczyłko K, i wsp. Wytyczne diagnostyki i postępowania w nietolerancji histaminy. Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology. 2023;10(3):141–151.
- Grzymisławski M, red.Dietetyka kliniczna. 2. wyd. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2020.