➡️ Jedną z możliwych przyczyn takich objawów jest nietolerancja laktozy – zaburzenie, które może pojawić się nawet u najmłodszych dzieci, karmionych mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym.
➡️ W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nietolerancja laktozy i jak ją rozpoznać u niemowlaka.
Czym jest nietolerancja laktozy?
Nietolerancja laktozy to zespół objawów, które pojawiają się, gdy organizm nie radzi sobie z trawieniem cukru mlecznego – laktozy. Laktoza naturalnie występuje w mleku ssaków i składa się z dwóch cukrów prostych: glukozy i galaktozy. Aby mogła zostać przyswojona, musi zostać rozłożona przez enzym o nazwie laktaza, który działa w jelicie cienkim. Jeśli z różnych przyczyn np. uszkodzenia komórek jelitowych lub ich niedojrzałości, ilość laktazy jest zbyt mała, laktoza nie zostaje prawidłowo strawiona.
Szacuje się, że nietolerancja laktozy dotyczy nawet 75% światowej populacji, a jej częstość zależy od pochodzenia etnicznego. W Polsce może dotykać od 17 do nawet 37% populacji [1].
Rodzaje nietolerancji laktozy – co warto wiedzieć?
Nietolerancja laktozy może mieć różne przyczyny, zarówno wrodzone (pierwotne), jak i nabyte (wtórne). Wyróżnia się cztery główne typy tej dolegliwości:
🔷 Wrodzony niedobór laktazy – to bardzo rzadkie, genetyczne zaburzenie, w którym organizm dziecka nie produkuje w ogóle enzymu laktazy. Schorzenie ujawnia się już w okresie noworodkowym, często bezpośrednio po urodzeniu i objawia się silnymi biegunkami oraz niedożywieniem. Nieleczony stan ten może zagrażać życiu, dlatego konieczne jest całkowite wyeliminowanie laktozy z diety dziecka na stałe.
🔷 Rozwojowy niedobór laktazy – występuje u wcześniaków, czyli dzieci urodzonych przed 34. tygodniem ciąży. Jest to przejściowy brak enzymu związany z niedojrzałością układu pokarmowego i zwykle nie wymaga leczenia. Rozwojowy niedobór laktazy ustępuje wraz z dojrzewaniem układu pokarmowego dziecka.
🔷 Pierwotny niedobór laktazy – (nazywany również „typu dorosłych”) to najczęstsza forma nietolerancji laktozy na świecie. Wynika z genetycznie uwarunkowanego spadku aktywności enzymu laktazy. U osób predysponowanych genetycznie produkcja laktazy zaczyna się jednak obniżać już około 2. roku życia, a objawy nietolerancji pojawiają się zwykle między 5. a 6. rokiem życia. Z czasem organizm coraz słabiej radzi sobie z trawieniem laktozy, co może prowadzić do wzdęć, bólu brzucha czy biegunek po spożyciu mleka i jego przetworów.
🔷 Wtórny niedobór laktazy – pojawia się na skutek uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego, np. w przebiegu infekcji, alergii pokarmowych, biegunek czy leczenia onkologicznego. W przeciwieństwie do innych typów nietolerancji, ten rodzaj często jest odwracalny, a objawy ustępują po wyleczeniu choroby podstawowej i odbudowie błony śluzowej jelit.
W diagnostyce różnicowej nietolerancji laktozy należy wziąć pod uwagę także inne schorzenia takie jak: nietolerancja cukrów prostych (fruktozy), celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, alergię na białko mleka krowiego, zespół jelita drażliwego, nieswoiste zapalenia.
Objawy nietolerancji laktozy u dzieci i niemowląt
Kiedy laktoza nie zostaje odpowiednio strawiona, zaczyna gromadzić się w jelicie cienkim, zwiększając stężenie osmotyczne treści pokarmowej. To prowadzi do napływu wody i elektrolitów do światła jelita, co może skutkować biegunkami. Niestrawiona laktoza trafia również do jelita grubego, gdzie zostaje rozłożona przez bakterie jelitowe, a w efekcie powstają gazy (m.in. wodór i dwutlenek węgla) oraz kwas mlekowy. W rezultacie u dziecka mogą pojawić się wzdęcia, uczucie przelewania w jelitach, nadmierne gazy i dyskomfort trawienny.
Zielona kupka u niemowlęcia – czy to powód do niepokoju?
U niemowląt zmiany koloru stolca są naturalnym zjawiskiem i często odzwierciedlają dojrzewanie przewodu pokarmowego. Po oddaniu smółki, czyli pierwszego stolca, który ma ciemnozielony, niemal czarny kolor, niemowlęta zaczynają wydalać tzw. stolce przejściowe o zielonkawej barwie i luźniejszej konsystencji. Jest to fizjologiczny etap, który nie powinien budzić niepokoju. Również u noworodków karmionych piersią mogą występować zielone stolce, a ich konsystencja bywa półpłynna, czasem ziarenkowata. Jeśli jednak zielonym wypróżnieniom towarzyszą biegunki, silne gazy, niepokój dziecka lub inne objawy ze strony przewodu pokarmowego, warto skonsultować się z pediatrą [2].
Bibliografia:
- Żywienie w gastroenterologii dziecięcej. Red. Banaszkiewicz, Aleksandra; Pituch-Zdanowska, Aleksandra. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2025,
- Pniewska M, Janiec A. Niedojrzałość układu pokarmowego niemowlęcia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2017. (Seria edukacyjna Akademii Zdrowego Jelita; nr 3).