*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Czego nie wolno jeść w ciąży?
W czasie ciąży szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo mikrobiologiczne żywności oraz ograniczenie spożycia produktów, które mogą zawierać szkodliwe substancje lub zwiększać ryzyko zakażeń. Dlatego z codziennej diety należy wyeliminować poniższe produkty:
- Niepasteryzowane mleko i produkty z niego wytwarzane – np. mleko prosto od krowy, kozy lub owcy oraz sery przygotowane z niepasteryzowanego mleka.
- Miękkie sery pleśniowe z niepasteryzowanego mleka – np. brie, camembert, queso fresco czy sery z niepewnego źródła.
- Surowe i niedopieczone mięso – np. tatar, krwisty befsztyk, carpaccio.
- Surowe wędliny dojrzewające – np. szynka parmeńska, salami, chorizo – ale można je spożywać po obróbce termicznej.
- Surowe ryby i owoce morza – np. sushi z surową rybą, sashimi, ostrygi, małże.
- Ryby kumulujące duże ilości metali ciężkich – nie zaleca się spożywania: miecznika, rekina, marlina, makreli królewskiej, tuńczyka, węgorza amerykańskiego, płytecznika, szczupaka, pangi, tilapii, gardłosza atlantyckiego oraz wędzonego łososia bałtyckiego i wędzonego śledzia bałtyckiego. Ryby takie jak karp, halibut, okoń, żabnica, makrela hiszpańska i śledź można spożywać nie częściej niż raz w tygodniu. Bezpieczniejszym wyborem są m.in. łosoś norweski hodowlany, sardynki, szprot, sum, langusta, dorsz, morszczuk, pstrąg hodowlany czy makrela atlantycka.
- Surowe jaja oraz potrawy przygotowane na ich bazie – np. domowy majonez, tiramisu, kogel-mogel, niektóre desery i kremy.
- Produkty wędzone na zimno – np. łosoś wędzony na zimno, pstrąg wędzony na zimno, makrela wędzona na zimno, szynka czy polędwica wędzona na zimno. Produkty te mogą zwiększać ryzyko zakażenia Listeria monocytogenes. Bezpieczniejszym wyborem są produkty wędzone na gorąco lub poddane dokładnej obróbce termicznej przed spożyciem.
- Surowe kiełki – np. kiełki lucerny, rzodkiewki, brokuła czy fasoli mung.
- Niepasteryzowane soki owocowe i warzywne.
- Gotowe produkty długo przechowywane w lodówce – szczególnie sałatki garmażeryjne, pasztety chłodzone oraz inne produkty o krótkim terminie przydatności do spożycia.
- Wątróbka i podroby, ze względu na wysoką zawartość witaminy A (retinolu) – ich nadmierne spożycie może zwiększać ryzyko wad rozwojowych płodu.
- Lukrecja oraz napary z korzenia lukrecji – zawarta w nich glicyryzyna może zwiększać ciśnienie tętnicze u matki oraz wiązać się z większym ryzykiem niekorzystnego wpływu na rozwój płodu.
- Alkohol – nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu w ciąży, dlatego zaleca się całkowitą abstynencję.
- Żywność wysokoprzetworzona oraz słodzone napoje – warto ograniczyć ich spożycie ze względu na niską wartość odżywczą oraz wysoką zawartość cukru, soli i tłuszczów nasyconych.
Kofeina w czasie ciąży – ograniczyć czy całkowicie unikać?
Kofeina jest jedną z najczęściej spożywanych substancji psychoaktywnych na świecie. Znajduje się nie tylko w kawie, ale również w herbacie, kakao, czekoladzie, napojach energetycznych oraz niektórych napojach typu cola. W okresie ciąży przenika przez łożysko, a rozwijający się płód ma ograniczoną zdolność do jej metabolizowania, dlatego jej spożycie od lat budzi zainteresowanie naukowców i jest przedmiotem licznych badań.
Choć większość aktualnych wytycznych zaleca, aby spożycie kofeiny w ciąży nie przekraczało 200 mg dziennie to w praktyce jej rzeczywista podaż może być trudna do oszacowania. Zawartość kofeiny w kawie zależy m.in. od rodzaju ziaren, sposobu parzenia oraz wielkości porcji. Badania pokazują, że kawy serwowane w kawiarniach, restauracjach czy na stacjach paliw często zawierają znacznie więcej kofeiny, niż mogłoby się wydawać. Dodatkowo kofeina znajduje się również w wielu innych produktach spożywczych dlatego łatwo nieświadomie przekroczyć zalecany limit.
Co więcej, choć obowiązujące rekomendacje uznają spożycie do 200 mg kofeiny dziennie za akceptowalne, to w ostatnich latach opublikowano badania obserwacyjne sugerujące, że nawet niższe dawki mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem niektórych niekorzystnych wyników ciążowych, takich jak utrata ciąży czy niska masa urodzeniowa dziecka. Z uwagi na trudności w kontrolowaniu całkowitej podaży kofeiny oraz ostrożnościowe podejście do zdrowia matki i płodu, warto ograniczyć jej spożycie do niezbędnego minimum.
Jak bezpiecznie przygotowywać żywność w ciąży
Oprócz unikania produktów wysokiego ryzyka, niezwykle ważne jest przestrzeganie zasad bezpiecznego przygotowywania i przechowywania żywności. Pozwala to ograniczyć ryzyko zakażeń bakteriami, takimi jak Listeria monocytogenes, Salmonella oraz Escherichia coli, a także pasożytami, m.in. Toxoplasma gondii, które mogą prowadzić do poważnych powikłań ciąży.
Do najważniejszych zasad należą:
- Dokładna higiena rąk – ręce należy myć wodą z mydłem przed przygotowywaniem posiłków oraz po kontakcie z surowym mięsem, rybami, jajami, zwierzętami czy po skorzystaniu z toalety. Warto również unikać dotykania oczu, nosa i ust po kontakcie z surowym mięsem.
- Regularne mycie powierzchni i sprzętu kuchennego – blaty, deski do krojenia, noże i naczynia należy umyć gorącą wodą z płynem, a najlepiej korzystać ze zmywarki, która zapewnia wysoką temperaturę skutecznie eliminującą drobnoustroje. Warto również regularnie myć wnętrze lodówki gorącą wodą z łagodnym detergentem.
- Nie myj surowego mięsa i drobiu – płukanie mięsa przed przygotowaniem nie usuwa bakterii, a może powodować ich rozprzestrzenianie się na powierzchnie robocze, naczynia i inne produkty spożywcze.
- Dokładne mycie owoców i warzyw – wszystkie świeże produkty należy umyć pod bieżącą wodą, nawet jeśli przed spożyciem będą obierane ze skórki.
- Oddzielanie żywności surowej od gotowej do spożycia – surowe mięso, ryby i jaja powinny być przechowywane oraz przygotowywane oddzielnie od produktów, które nie będą już poddawane obróbce termicznej. Najlepiej używać osobnych desek i noży.
- Dokładna obróbka termiczna – mięso, ryby, owoce morza i jaja powinny być spożywane wyłącznie po pełnym ugotowaniu lub upieczeniu. Potrawy, zupy i sosy należy podgrzewać do temperatury co najmniej 74°C, co pozwala skutecznie zniszczyć większość chorobotwórczych drobnoustrojów.
- Prawidłowe przechowywanie żywności – produkty łatwo psujące się należy jak najszybciej schłodzić. Temperatura lodówki nie powinna przekraczać 4°C, a zamrażarki wynosić około – 18°C.
- Unikanie pozostawiania żywności w temperaturze pokojowej – gotowych potraw nie należy pozostawiać poza lodówką dłużej niż 2 godziny, a podczas upałów (powyżej 27°C) nie dłużej niż 1 godzinę.
- Kontrola terminów przydatności do spożycia – szczególną uwagę warto zwracać na produkty łatwo psujące się oraz gotowe dania przechowywane w lodówce.
- Unikanie żywności wysokiego ryzyka – warto wybierać produkty pochodzące ze sprawdzonych źródeł oraz śledzić komunikaty dotyczące wycofania żywności z obrotu ponieważ mogą one dotyczyć produktów zanieczyszczonych bakteriami lub innymi niebezpiecznymi substancjami.
W ciąży nie ma zatem potrzeby stosowania restrykcyjnej diety, warto natomiast unikać produktów zwiększających ryzyko zakażeń oraz zawierających potencjalnie szkodliwe substancje.
Odpowiednia obróbka termiczna, właściwe przechowywanie żywności i wybór bezpiecznych produktów pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko powikłań. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnych produktów najlepiej skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Bibliografia:
- Jafari A. i wsp., Relationship between maternal caffeine and coffee intake and pregnancy loss: a grading of recommendations assessment, development, and evaluation-assessed, dose-response meta-analysis of observational studies, „Frontiers in Nutrition”, 2022; 9:886224.
- Grzymisławski M. (red.), Dietetyka kliniczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2025.
- Al-Lami R.A., Smoking, alcohol, and coffee consumption and pregnancy loss: a Mendelian randomization investigation, „Fertility and Sterility”, 2022; 118(6):1201.
- Brito Nunes C. i wsp., Mendelian randomization study of maternal coffee consumption and its influence on birthweight, stillbirth, miscarriage, gestational age and pre-term birth, „International Journal of Epidemiology”, 2023; 52(1):165-177.
- Dube R. i wsp., The Fetal Effect of Maternal Caffeine Consumption During Pregnancy, „Biomedicines”, 2025; 13(2):390.