Promieniowanie ultrafioletowe – właściwości i rodzaje
Promieniowanie ultrafioletowe to część promieniowania elektromagnetycznego, które składa się z trzech długości fal, a mianowicie UVC (200–290 nm), UVB (290–320 nm) oraz UVA (320–400 nm). Warstwa ozonowa naszej atmosfery w pewnym stopniu chroni nas przed promieniowaniem ultrafioletowym, nie jest to jednak pełna ochrona. Warstwa ta pochłania całe promieniowanie UVC, 90% promieniowania UVB, nie ma jednak wpływu na ilość docieranego do nas promieniowania UVA, którego znaczenie w kontekście zdrowia skóry nie powinno być pomijane.
Promieniowanie UVB to główny czynnik odpowiedzialny za rozwój nowotworów złośliwych skóry, ale również poparzeń słonecznych. Z kolei UVA dociera do głębszych warstw skóry i odpowiada przede wszystkim za procesy starzenia się skóry będące konsekwencją uszkodzenia włókien kolagenowych i nasilenia syntezy wolnych rodników tlenowych. Zarówno UVB, jak i UVA nasilają stres oksydacyjny i sprzyjają nowotworzeniu.
Warto jednak wyraźnie zaznaczyć, że promieniowanie UVA bez problemu przenika przez chmury i szyby (samochodowe, okienne), co sprawia, że pochmurny dzień, czy przebywanie w aucie nie oznacza ochrony przed jego konsekwencjami. Właśnie dlatego używanie ochrony przeciwsłonecznej w postaci kremów z filtrem jest tak ważne nawet w pochmurne dni.
Dlaczego poleca się filtry mineralne?
Filtry mineralne, nazywane również filtrami fizycznymi działają poprzez odbijanie i rozpraszanie fotonów promieniowania ultrafioletowego. Z kolei filtry chemiczne posiadają zdolność do absorbowania fotonów i przekształcenia pochłoniętej energii w ciepło. W dermatologii swoje miejsce znajdują zarówno filtry chemiczne, jak i fizyczne.
Jednak zauważono, że filtry fizyczne cechują się mniejszą tendencją do wywoływania alergizacji. Z tego właśnie powodu są one zalecane tym pacjentom, którzy borykają się ze schorzeniami skóry o podłożu alergicznym. Tego rodzaju filtry powinny więc wybierać osoby chorujące na atopowe zapalenie skóry, pokrzywkę, czy alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Filtry fizyczne są również polecane w populacji pediatrycznej, w której częściej obserwuje się choroby alergiczne skóry.
Na co zwracać uwagę w składzie SPF?
Jeżeli chodzi o produkty przeciwsłoneczne należy zwrócić uwagę na wskaźnik ochrony SPF. Warto wybierać produkty SPF 50, cechujące się wysoką ochroną przed promieniowaniem. Więcej cennych informacji o wskaźnikach ochrony przeciwsłonecznej znajdziemy w kolejnych akapitach tego artykułu.
Należy zwrócić również uwagę na ochronę przeciwko UVA. Na opakowaniu tych produktów znajduje się napis UVA otoczony kółkiem. Oznacza to, że dany produkt spełnia europejskie wymagania dotyczące stopnia ochrony przed UVA. Dobry krem z filtrem powinien chronić skórę zarówno przed UVB, jak i UVA. Substancje dobrze chroniące przed promieniowaniem UVA to m. in. Diethylamino Hydroxybenzoyl Hexyl Benzoate i Bis-Ethylhexyloxyphenol Methoxyphenyl Triazine.
W filtrach mineralnych należy szukać tlenku cynku, który zapewnia ochronę przed UVA i UVB. Kolejną kwestią jest wodoodporność. Wskazane jest wybieranie produktów oznaczonych jako water resistant, choć trzeba podkreślić, że nie zwalnia nas to z reaplikacji produktu po kąpieli.
Ile SPF nakładać?
Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest aplikacja zbyt małej ilości kremu. W odniesieniu do pacjentów dorosłych zaleca się aby na całe ciało nałożyć 30–35 ml kremu z filtrem (jest to około 6–7 łyżeczek preparatu). Na samą twarz i szyję powinna to być 1 łyżeczka. W kontekście populacji pediatrycznej i w odniesieniu do powierzchni całego ciała:
- u małego dziecka (1–3 lata) – powinno to być około 10–15 ml,
- w wieku 4–10 lat – około 15–20 ml,
- u nastolatków – najlepiej taka ilość jak u pacjenta dorosłego.
Dzieci do 6 miesiąca życia nie powinny być bezpośrednio eksponowane na promieniowanie UV, ponieważ ich skóra jest jeszcze na tyle niedojrzała, że promieniowanie może mieć na nią wyjątkowo szkodliwy wpływ. Między 6, a 12 rokiem życia również warto minimalizować tę ekspozycję, a kremy z filtrem nakładać w ilości 2 mg kremu na każdy cm² skóry dziecka. Niemowlęta, jak i noworodki są niezwykle wrażliwe na poparzenia słoneczne, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych skóry w późniejszym życiu.
Jak często reaplikować SPF?
Po pierwsze, krem z filtrem powinno aplikować się 20-30 min przed wyjściem, aby dać preparatowi czas na wchłonięcie się. Ponowne aplikacje w warunkach plenerowych powinny mieć miejsce nie rzadziej niż co 2 godziny, ponieważ właściwości preparatów zmieniają się m. in. pod wpływem potu i temperatury. Warto pamiętać, że aplikację należy wykonać po każdej kąpieli.
Dlaczego sztyfty SPF nie zawsze działają?
Sztyfty z produktami SPF to ciekawe rozwiązanie i pomoc w ochronie przeciwsłonecznej. Jednak w tym przypadku trudniej może być o nałożenie odpowiedniej ilości produktu, aby zapewnić skórze optymalną ochronę. Stosowanie sztyftów SPF częściej może wiązać się z nierównomiernym pokryciem skóry, szczególnie w miejscach, gdzie obecne są jej nierówności. Z tego powodu sztyfty powinny być używane raczej jako uzupełnienie ochrony stosowanej w postaci kremów.
Plasterki UV zmieniające kolor – jak działają?
Tego rodzaju produkty to niewielkie, najczęściej okrągłe plasterki, które nakleja się na skórę, a następnie na całą jej powierzchnię (również na plaster) nakłada się produkt ochronny w postaci kremu z filtrem. Po pewnym czasie, gdy dochodzi do starcia lub zmycia preparatu, plaster zmienia kolor na skutek oddziaływania promieniowania ultrafioletowego. Jest to znak, że skóra nie jest już odpowiednio chroniona przed UV i konieczna jest reaplikacja preparatu.
Tego rodzaju produkty należy traktować jedynie jako pomocniczy wskaźnik ochrony. Mimo stosowania plastrów UV nie powinno zapominać się o nakładaniu produktu w odpowiedniej ilości, a także jego reaplikacji co 2 godziny i po każdej kąpieli.
SPF a skóra problematyczna
Jak już wspomniano w przypadku skóry atopowej i ze skłonnością do alergii lepiej wybierać filtry mineralne (fizyczne). W tym przypadku warto unikaćstosowania produktów zawierających w swoim składzie potencjalnie alergizujące składniki takie jak benzofenon 3 i 4-metoksycynamonian 2-etyloheksylu. W przypadku cery trądzikowej można stosować zarówno filtry chemiczne, jak i mineralne, warto jednak wybierać w tym przypadku produkty oznaczone jako niekomedogenne.
Ektoina (Ectoin) w pielęgnacji skóry
Ektoina to substancja pochodzenia naturalnego, której właściwości mogą dobrze sprawdzić się w pielęgnacji skóry po ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe, szczególnie, gdy pojawił się rumień, podrażnienie lub wysuszenie skóry. Substancja ta ma zdolność do wiązania cząsteczek wody, dzięki czemu poprawia nawilżenie skóry.
Co więcej, ektoina ma działanie przeciwzapalne, co zmniejsza nieprzyjemne skutki narażenia na promieniowanie UV. Kremy lub balsamy z ektoiną to produkty, których warto używać po ekspozycji na promieniowanie UV, a także po kąpielach w słonej wodzie.
Najczęstsze błędy rodziców przy SPF
Zdecydowanie najczęstszym błędem jest aplikowanie zbyt małej ilości preparatu, a także zapominanie o reaplikacji. Należy mieć świadomość, że nawet kremy z filtrem SPF 50 nie zapewniają stuprocentowej ochrony przed UV, dlatego niezbędne jest stosowanie się do dodatkowych zaleceń.
Warto pamiętać przede wszystkim o:
- unikaniu ekspozycji w godzinach 11:00 a 16:00 – wtedy właśnie promieniowanie UVB jest najsilniejsze,
- aplikacji kremu z filtrem również w trudno dostępne miejsca takie jak małżowiny uszne, grzbiety dłoni i stopy,
- używaniu odzieży ochronnej z filtrem, noszeniu kapeluszy, czapek z daszkiem, certyfikowanych okularów przeciwsłonecznych,
- odpowiednim nawodnieniu – przebywanie na słońcu sprzyja utracie wody i odwodnieniu,
- pielęgnacji skóry po ekspozycji – z wykorzystaniem dedykowanych dermokosmetyków.
Dużo kontrowersji wiąże się ciągle z tematem wpływu stosowania filtrów przeciwsłonecznych na syntezę witaminy D w skórze. Badania naukowe zdecydowanie podkreślają, że aplikacja kremów z filtrem (również ich używanie długoterminowe) nie wpływa na syntezę witaminy D i nie sprzyja ujawnieniu się schorzeń związanych z jej niedoborem (np. osteoporozy).
Jak czytać oznaczenia SPF?
SPF, a więc sun protection factor to w języku polskim współczynnik ochrony przeciwsłonecznej, który używany jest w celu opisania stopnia ochrony danego preparatu. Jeżeli na preparacie mamy informację SPF 30 to oznacza to, że dawka promieniowania ultrafioletowego, która powoduje rumień po zastosowaniu danego kremu może być 30-krotnie wyższa, niż dawka niezbędna do wywołania rumienia na skórze niechronionej kremem.
Jeżeli jest to krem SPF 50, to oznacza to, że dawka ta może być 50-krotnie wyższa. Wskaźnika SPF nie należy jednak interpretować jako czas ochrony. Nie oznacza to, że możemy przebywać na słońcu 30, czy 50 razy dłużej. Warto zaznaczyć, że opisywany w tym akapicie wskaźnik SPF odnosi się wyłącznie do promieniowanie UVB, nie zaś UVA.
Podsumowując, odpowiednie używanie produktów chroniących przed promieniowaniem ultrafioletowym i stosowanie się do zasad ochrony przeciwsłonecznej pozwala istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia schorzeń onkologicznych skóry i spowolnić fotostarzenie. Warto więc pamiętać o ochronie przeciw UVA i UVB nie tylko latem, ale i w sezonie jesienno-zimowym. Szczególnie ważna jest ochrona przeciwsłoneczna w kontekście dzieci, ponieważ każde oparzenie słoneczne zwiększa ryzyko wystąpienia czerniaka w przyszłości.
Z ektoiną
prosto z natury
Intensywnie nawilżający krem z ektoiną do codziennej pielęgnacji wrażliwej, suchej i atopowej skóry...
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Bibliografia
- J. Narbutt i inni, Fotoprotekcja. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część 1: Promieniowanie ultrafioletowe i preparaty zawierające filtry UV, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2018, 105, 19–29,
- J. Narbutt i inni, Fotoprotekcja. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część 2: Stosowanie preparatów zawierających filtry UV, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2018, 105, 30–40,
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
- S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,
- C. Calles i inni, Infrared A radiation influences the skin fibroblast transcriptome: mechanisms and consequences. J Invest Dermatol 2010, 130, 1524-1536.