Co to są siatki centylowe?
Siatka centylowa to graficzne przedstawienie norm rozwojowych określonej populacji, np. zdrowych dziewczynek w wieku 5 lat. Na siatce można odczytać, czy dana wartość, np. wysokość ciała, mieści się w granicach normy populacyjnej.
Używana głównie przez lekarzy pediatrów siatka centylowa służy do oceny rozwoju dziecka, określenia, czy przebiega harmonijnie i w normie wiekowej.
Jak czytać siatki centylowe?
Oto prosta instrukcja w 3 krokach.
- Określamy, jaki parametr nas interesuje.
Najczęściej za pomocą siatek centylowych sprawdza się:
- wagę dziecka,
- jego długość lub wzrost,
- obwód głowy.
2. Teraz musimy poszukać odpowiedniego wykresu: inne wykresy są stosowane do dziewczynek, a inne do chłopców.
Siatki centylowe często znajdują się w książeczce zdrowia dziecka. To wygodne rozwiązanie, gdyż dzięki temu można zaznaczać, jak zmienia się dany parametr w kolejnych miesiącach.
Gdy mamy określone, co nas interesuje i znaleźliśmy odpowiednią siatkę, należy przyjrzeć się dokładnie, jak opisane są osie. Siatki wyglądają jak układ współrzędnych, mamy dwie osie, z których każda określa inne zmienne, jak waga, wzrost, obwód głowy, ale również wiek w miesiącach czy latach.
3. Na koniec przechodzimy do odczytania siatki centylowej. Najpierw jednak zaznaczamy kropką miejsca przecięcia interesujących nas zmiennych.
Przykład. Jeśli chcemy sprawdzić, w jakim kanale centylowym znajduje się nasza 5-miesięczna, ważące 8 kg córka:
- szukamy siatki, która jest opisana jako siatka centylowa proporcji masy ciała i wieku dziewczynki.
- Na siatce zaznaczamy dane i szukamy punktu, który im odpowiada.
- Punkt umieszczony pomiędzy dwoma liniami oznacza, w jakim centylu znajduje się nasze dziecko.
Na siatce widać narysowane linie, które sąsiadując ze sobą, tworzą kanały centylowe. Jeśli dziecko cały czas oscyluje wokół jednego kanału, to oznacza, że jego rozwój jest prawidłowy.
Co oznaczają centyle i kanały centylowe?
Centyle zawsze umieszczone są po prawej stronie wykresu, a ich zakres obejmuje wartości od 3 do 97.
Jeśli naniesiona przez nas wartość jest poniżej linii prowadzącej do cyfry 3 albo powyżej linii prowadzącej do cyfry 97 – oznacza to zaburzenie i odchylenie od normy.
Dwie sąsiadujące linie tworzą kanał; jeśli wartości z kolejnych badań mieszczą się w jednym kanale, oznacza to, że dziecko rozwija się optymalnie.
Gdy wynik dziecka mieści się w normie, ale znajduje się zaraz powyżej 3 percentyla lub poniżej 97, dziecko należy obserwować pod kątem wystąpienia ewentualnych odchyleń od normy, a lekarz powinien zlecić badania wyjaśniające, dlaczego dziecko jest na granicy norm.
Siatki centylowe dla dziewczynek (wzrost, waga, obwód głowy)
Siatki centylowe wzrostu dla dziewczynek
Dziewczynki, zgodnie z siatkami centylowymi WHO, mają średnio 45,6 cm długości zaraz po porodzie. Już w drugim miesiącu można średnio zmierzyć, że ich długość wzrasta do 57,1 cm. Półroczna pociecha ma nawet 65,7 cm długości, a roczna – 74 cm. Rezolutna dwulatka może bez problemu dosięgać stołu ze wzrostem 86,4 cm.
Tabela przedstawia długość/wzrost dziewczynek w zależności od miesiąca życia, z podziałem na 3. centyl, medianę (średnią) oraz 97. centyl.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 45,6 cm | 49,1 cm | 52,7 cm |
| 2 | 53,2 cm | 57,1 cm | 60,9 cm |
| 6 | 61,5 cm | 65,7 cm | 70,0 cm |
| 12 | 69,2 cm | 74,0 cm | 78,9 cm |
| 24 | 80,3 cm | 86,4 cm | 92,5 cm |
Siatki centylowe wagi dla dziewczynek
Zgodnie z siatką centylową, mediana, czyli średnia waga dziewczynek w momencie urodzenia, wynosi 3200 g. Jednak pierwszy rok życia to czas intensywnego wzrostu, więc waga zmienia się bardzo dynamicznie. Dwumiesięczny maluszek może ważyć 5,1 kg, a półroczny nawet 7,3 kg. W momencie osiągnięcia pierwszego roku życia masa ciała dziecka to około 8,9 kg, gdy dwulatka waży 11,5 kg (o ile dziecko przybiera zgodnie z medianą).
W tabeli dla porównania przedstawiono wagę w poszczególnych miesiącach życia, gdy dziecko osiąga 3. lub 97. centyl.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 2,4 kg | 3,2 kg | 4,2 kg |
| 2 | 4 kg | 5,1 kg | 6,5 kg |
| 6 | 5,8 kg | 7,3 kg | 9,2 kg |
| 12 | 7,1 kg | 8,9 kg | 11,3 kg |
| 24 | 9,2 kg | 11,5 kg | 14,6 kg |
Dowiedz się więcej: 6 pytań do dietetyka – otyłość u dzieci
Siatki centylowe obwodu głowy dziewczynki
Obwód głowy to bardzo ważny parametr, który określa, czy nasza mała dziewczynka rozwija się prawidłowo. W momencie urodzenia obwód głowy noworodka wynosi około 33,9 cm. To ważne, by głowa miała średnie wymiary (nie za duże, ani nie za małe), gdyż głowa to kluczowy element ciała maluszka w czasie porodu.
Średni obwód głowy noworodka płci żeńskiej w drugim miesiącu to 38,5 cm, a półroczny maluch może mieć już 42,2 cm obwodu główki. Obwód głowy dziecka kończącego rok wynosi 44,9 cm, a dwulatka – 47,2 cm.
Tabela przedstawia obwód głowy dziewczynek od urodzenia do 2. roku życia, z uwzględnieniem 3. centyla, mediany i 97. centyla.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 31,7 cm | 33,9 cm | 36,1 cm |
| 2 | 36,0 cm | 38,3 cm | 40,5 cm |
| 6 | 39,7 cm | 42,2 cm | 44,6 cm |
| 12 | 42,3 cm | 44,9 cm | 47,5 cm |
| 24 | 44,6 cm | 47,2 cm | 49,8 cm |
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Nawilża śluzówkę nosową.
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Udrażnia i oczyszcza nos z gęstego kataru, łagodzi objawy przeziębienia przebiegającego z mokrym kas...
Krople enzymatyczne z laktazą kwaśną i neutralną.
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Siatki centylowe dla chłopca (wzrost, waga, obwód głowy)
Chłopcy rozwijają się nieco inaczej niż dziewczynki, chociaż w pierwszym roku życia te różnice są minimalne i często trudno je zauważyć.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 46,3 cm | 49,9 cm | 53,4 cm |
| 2 | 54,7 cm | 58,4 cm | 62,2 cm |
| 6 | 63,6 cm | 67,6 cm | 71,6 cm |
| 12 | 71,3 cm | 75,7 cm | 80,2 cm |
| 24 | 82,1 cm | 87,8 cm | 93,6 cm |
Siatki centylowe wzrostu dla chłopca
Zgodnie z danymi z siatek centylowych proporcji długości do wieku, chłopcy rodzą się mając około 49,9 cm. Już w drugim miesiącu życia rosną do około 58,4 cm, by mając pół roku mierzyć 67,6 cm. Zaraz w okolicach pierwszych urodzin chłopiec rosnący zgodnie z medianą, czyli średnią wartością długości/wzrostu, może mieć około 75,7 cm. Dwulatek mierzy średnio 87,8 cm.
Siatki centylowe wagi dla chłopca
Chłopcy rodzą się ze średnią wagą na poziomie 3300 g, ale już w drugim miesiącu życia mogą ważyć 5,6 kg. Półroczny bobas rosnący harmonijnie, zgodnie z medianą siatki centylowej, ma 7,9 kg, a roczniak nawet 9,6 kg. Po ukończeniu roku wzrost wagi malucha nieco zwalnia, dlatego dwulatek może ważyć 12,2 kg.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 2,5 | 3,3 | 4,3 |
| 2 | 4,4 | 5,6 | 7,0 |
| 6 | 6,4 | 7,9 | 9,7 |
| 12 | 7,8 | 9,6 | 11,8 |
| 24 | 9,8 | 12,2 | 15,1 |
Siatki centylowe obwodu głowy dla chłopca
Obwód głowy chłopców to identycznie jak w przypadku dziewczynek ważny czynnik, pokazujący, czy dziecko rozwija się prawidłowo.
Głowa chłopca zaraz po narodzinach mierzy średnio 34,5 cm, ale już po przekroczeniu drugiego miesiąca życia może mieć 39,1 cm. Po ukończeniu szóstego miesiąca obwód główki maluszka to średnio 43,3 cm, by po 12. miesiącu życia wynosić 46,1 cm. Głowa dwulatka w obwodzie to około 48,3 cm.
| Miesiąc życia | 3. centyl | Mediana | 97. centyl |
| 0 | 32,1 | 34,5 | 36,9 |
| 2 | 36,9 | 39,1 | 41,3 |
| 6 | 41,0 | 43,3 | 45,6 |
| 12 | 43,6 | 46,1 | 48,5 |
| 24 | 45,7 | 48,3 | 50,8 |
Czym są ciążowe siatki centylowe (USG)?
W czasie badania ultrasonograficznego lekarz dokonuje pomiarów długości ciała płodu, by ustalić, czy dziecko rozwija się prawidłowo oraz, czy jego wielkość odpowiada wiekowi ciążowemu. Mierzenie dziecka już w łonie mamy pozwala na szybkie wykrycie anomalii, które wymagają pogłębionej diagnostyki.
W opisie badania można zauważyć, że opis jest często skrótowy.
- HC – obwód główki dziecka,
- AC – obwód brzucha,
- HL – długość kości ramiennej,
- FL – długość kości udowej,
- NF – grubość fałdu karkowego,
- AFI – ilość płynu owodniowego,
- EFW – orientacyjna waga płodu.
Czasem można zauważyć dodatkowe oznaczenia, jak:
- LV, określające szerokość komory bocznej w mózgu,
- CER – wymiar poprzeczny móżdżku,
- EDD oznaczające datę porodu,
- GA, czyli wiek ciążowy.
Skąd biorą się różnice w siatkach centylowych (WHO vs. OLA/OLAF)?
Siatki centylowe, które znajdują się w książeczkach zdrowia polskich dzieci, zostały opracowane w 1999 roku przez zespół Palczewska-Niedźwiedzka, w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie. Jednak później przeprowadzono badania OLA i OLAF (od 2007 do 2012 roku), które pozwoliły na modyfikacje siatek centylowych i ich uaktualnienie.
WHO opracowało siatki centylowe w 2006 roku, na podstawie oceny rozwojowej dzieci w 6 krajach: Brazylia, Ghana, Norwegia, Indie, Oman i USA. Do badania wybrano dzieci zdrowe, donoszone, z ciąż pojedynczych, których warunki społeczno-socjalne pozwalały przypuszczać, że będą mogły wykorzystać swój potencjał rozwojowy. Dzieci były karmione wyłącznie piersią przez pierwsze 4 miesiące życia, później karmione mlekiem matki co najmniej do ukończenia pierwszego roku.
Wielu badaczy uznało jednak, że warto opracować krajowe normy, gdyż uwarunkowania genetyczne, społeczne i środowiskowe powodują, że normy WHO nie odpowiadają stanowi zdrowia dzieci w poszczególnych krajach, w tym w Polsce.
Normy powinny być aktualizowane co 10-15 lat.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Wspomaga prawidłowy pasaż jelitowy, dzięki zawartości składnika pochodzenia roślinnego – manny z jes...
Wspomaga prawidłowy pasaż jelitowy, dzięki zawartości składnika pochodzenia roślinnego – manny z jes...
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
Na wzmocnienie odporności. Uzupełnia codzienną dietę w starannie dobrane, naturalne składniki, takie...
Wspiera pamięć i koncentrację, usprawnia procesy uczenia się.
Naturalne składniki wspomagające pracę układu odpornościowego.
Naturalne składniki wspomagające pracę układu odpornościowego.
Pierwszy preparat z fukoidanem, który wspomaga pracę zatok.
Spray usuwający złogi woskowiny usznej.
W okresie przejściowego osłabienia, do regeneracji po infekcjach.
Woda morska z ektoiną. Ochrona przed wnikaniem wirusów.
https://www.who.int/tools/child-growth-standards/standards, dostęp z dnia 05.12.2025 r.
Woynarowska B., Palczewska I., Oblacińska A.: Standardy WHO rozwoju fizycznego dzieci w wieku 0-5 lat. Siatki centylowe długości/ wysokości i masy ciała, wskaźnika masy ciała BMI i obwodu głowy. Medycyna Wieku rozwojowego, 2012, 16(3), 232-239.
Kułaga Z. i współ.: „Siatki centylowe dla oceny wzrastania i stanu odżywienia polskich dzieci i młodzieży od urodzenia do 18. roku życia”, Standardy Medyczne Pediatria, 2015, t. 12, 119-135.
Kułaga Z. i współ.: „Siatki centylowe wysokości, masy ciała i wskaźnika masy ciała dzieci i młodzieży w Polsce – wyniki badania OLAF”, Standardy Medyczne Pediatria, 2010, t. 7, 690-700.