Nie traktujmy rozwoju niemowlęcia jak wyścigu
Porównywanie dzieci niszczy dzieci. To pułapka, w którą wpada wielu rodziców. Zupełnie niepotrzebnie. Twój maluch nie musi pełzać dokładnie w tym samym tygodniu, w którym zaczęło robić to dziecko kuzynki.
Rozwój motoryczny to proces biologicznie zaprogramowany, ale podlegający ogromnym wpływom indywidualnym, obejmującym m.in.:
- temperament dziecka,
- warunki środowiskowe,
- predyspozycje anatomiczne,
- a nawet… nastrój i ilość snu.
W medycynie i fizjoterapii posługujemy się tzw. cezurami wiekowymi, czyli orientacyjnymi przedziałami czasowymi, w których większość dzieci osiąga daną umiejętność.
„Norma” to zakres, a nie konkretny miesiąc zapisany w kalendarzu.
Ale – i to ważne – „norma” to zakres, a nie konkretny miesiąc zapisany w kalendarzu. Na przykład: jedno dziecko może zacząć samodzielnie siadać w wieku 6 miesięcy, inne dopiero w 9. miesiącu i każde z nich rozwija się prawidłowo. Oczywiście o ile dochodzą inne umiejętności samodzielnie i bez niepokojących objawów, a także mieszczą się w przedziale czasu, w którym powinny taką umiejętność nabyć.
Rozwój niemowlaka nie powinien być jednak oceniany przez pryzmat liczby osiągnięć, ale przez jakość ruchu i sposób dojścia do kolejnego etapu.
Wiedz też, że wiele dzieci pomija niektóre fazy (np. raczkowanie). Nie musi to oznaczać problemów, o ile fazy te są kompensowane prawidłową kontrolą posturalną, czyli zdolnością do utrzymania stabilnej pozycji ciała i dostosowywania jej do konkretnego ruchu.
Pierwsze ruchy i pierwsza niezależność. Jak rozwija się motoryka niemowlęcia w pierwszym roku życia?
Każda nowa umiejętność ruchowa niemowlęcia bazuje na wcześniejszych, mniej zaawansowanych. Dobrze rozwijające się dziecko przechodzi przez kolejne fazy stopniowo, we własnym tempie, ale w określonym porządku neurologicznym.
Poniżej przedstawiam Ci uproszczoną mapę rozwoju motorycznego, która pokazuje naturalny kierunek rozwoju maluszka:
Rozwój niemowlaka w kolejnych miesiącach życia
🔹 1–3 miesiąc życia
• Dziecko zaczyna unosić głowę w leżeniu na brzuchu i utrzymywać ją przez chwilę.
• Pojawiają się pierwsze symetryczne ruchy kończyn i napięcie w obrębie osi ciała.
🔹 3–5 miesiąc życia
• Maluch podpiera się na przedramionach w leżeniu na brzuchu, potem na wyprostowanych rękach.
• Zaczyna obracać się z pleców na bok, a później na brzuch.
• Ruchy stają się coraz bardziej płynne i celowe. Dziecko sięga po zabawki i bawi się własnym ciałem.
🔹 5–7 miesiąc życia
• Pojawiają się próby samodzielnego przemieszczania: pełzanie, turlanie, obracanie wokół własnej osi.
• Pełzanie może być niesymetryczne lub na brzuchu, co jest naturalnym etapem przed raczkowaniem.
• Wzmaga się kontrola tułowia i aktywność obręczy biodrowej, będące przygotowaniem do samodzielnego siadu.
• W pozycji na brzuchu dziecko potrafi już długo utrzymać stabilny podpór.
🔹 6–9 miesiąc życia
• Dziecko uczy się siadać samodzielnie, zazwyczaj przez bok.
• Równolegle rozwija się raczkowanie (naprzemienne poruszanie się na czworakach).
🔹 9–11 miesiąc życia
• Dziecko staje przy meblach, przemieszcza się bokiem trzymając się podparcia.
• Doskonali siad, próbuje samodzielnie kucać i powracać do pozycji stojącej.
• Nadal raczkuje i może preferować tę formę przemieszczania mimo zdolności do stania.
• Zaczyna eksperymentować z równowagą w pozycji stojącej bez podparcia.
🔹 11–15 miesiąc życia
• Dziecko puszcza się i stawia pierwsze samodzielne kroki.
• Chód początkowo bywa niepewny, szerokotorowy i chwiejny – to norma.
• Z czasem uczy się dostosowywać kroki do otoczenia i utrzymywać równowagę podczas zmiany kierunku.
• Niektóre dzieci zaczynają chodzić dopiero po 14–15 miesiącu, co nadal mieści się w granicach normy.
A co z rozwojem wcześniaków?
U wcześniaków (dzieci urodzonych przed 37. tygodniem ciąży) oceniamy rozwój według tzw. wieku korygowanego, czyli liczonego od planowanego terminu porodu, a nie daty urodzenia.
Przykład: jeśli dziecko przyszło na świat 2 miesiące wcześniej, to osiągnięcie danego kamienia milowego w 9. miesiącu życia może się przesunąć nawet na 11. miesiąc życia kalendarzowego.
Co robić, gdy coś nas niepokoi? Do kogo się zgłosić i jak wygląda ocena rozwoju maluszka?
Niepokój o rozwój dziecka to naturalna reakcja uważnego i zaangażowanego rodzica. Czasem coś trwa za długo, a czasem trudno nawet dokładnie powiedzieć, co jest nie tak. Po prostu czujesz, że warto to sprawdzić u specjalisty.
👉Pierwszy skok rozwojowy dziecka – co warto o nim wiedzieć?
Problem z kupką?
Twoje dziecko cierpi na zaparcia? Spróbujcie tych ćwiczeń!
Dietetyczka wyjaśnia, jak zmodyfikować dietę dziecka z zaparciami. PORADY i PRZEPISY
Manna z jesionu (Fraxinus ornus) zawiera mannitol, który wspomaga pasaż jelitowy i pomaga przy zapar...
Suszone śliwki można podać dziecku z zaparciami, bo to cenne źródło błonnika. Aby jednak zadziałały...
W aptekach dostępne są różne środki pomocne w leczeniu zaparć u dzieci. Dobierajmy je uwzględniając...
Alergia pokarmowa może powodować biegunki lub zaparcia. Lekarz wyjaśnia, jak rozpoznać, że to jest p...
Do kogo się zgłosić?
W zależności od sytuacji, warto rozpocząć od jednej z poniższych dróg:
- Pediatra pierwszego kontaktu oceni ogólny rozwój dziecka i w razie potrzeby skieruje do innego specjalisty.
- Fizjoterapeuta dziecięcy (najlepiej z doświadczeniem w terapii neurorozwojowej, np. NDT-Bobath lub Vojta) przeprowadzi szczegółową ocenę funkcjonalną, sprawdzi napięcie mięśniowe, jakość ruchu i strategię osiągania pozycji.
- Neurolog dziecięcy – w sytuacjach wymagających pogłębionej diagnostyki (np. podejrzenie zaburzeń napięcia, padaczki, mózgowego porażenia dziecięcego).
Na czym polega ocena rozwoju niemowlęcia?
Wizyta u fizjoterapeuty dziecięcego nie oznacza od razu rozpoczęcia terapii. Bardzo często jest to jednorazowa konsultacja kontrolna, podczas której fizjoterapeuta ocenia:
- napięcie mięśniowe,
- kontrolę postawy i symetrii,
- spontaniczną aktywność i jakości ruchu,
- jak dziecko zmienia pozycje i reaguje na stymulację.
⭐Przeczytaj WYWIAD z fizjoterapeutką: 6 pytań do Magdaleny Adaś o asymetrię ułożeniową u niemowląt
Kiedy warto zgłosić się do specjalisty na wszelki wypadek?
Nie musisz czekać, aż pojawi się ewidentny problem. Konsultacja u fizjoterapeuty dziecięcego w 3., 6. i 9. miesiącu życia to dobry pomysł nawet u dzieci rozwijających się prawidłowo. Pozwala wychwycić drobne asymetrie czy nieprawidłowe wzorce, zanim staną się utrwalone. To forma profilaktyki zupełnie tak, jak szczepienia czy bilanse zdrowia.
Jak wspierać rozwój motoryczny niemowlaka w domu?
Nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu, drogich mat edukacyjnych ani tony zabawek, by wspierać rozwój ruchowy dziecka. To, czego maluch naprawdę potrzebuje, to czas, przestrzeń, bliskość i Twoja uważna obecność.
To, czego maluch naprawdę potrzebuje, to czas, przestrzeń, bliskość i Twoja uważna obecność.
Pamiętaj też, że wspieranie rozwoju nie oznacza jego przyspieszania, a stwarzanie warunków, w których dziecko będzie samodzielnie chciało się poruszać, eksplorować i próbować nowych rzeczy.
Czas na brzuszku to fundament wszystkiego
Leżenie na brzuchu to najważniejszy trening motoryczny pierwszych miesięcy życia. Już od pierwszych dni warto codziennie układać dziecko na brzuchu – na klatce piersiowej opiekuna, na macie, na własnych kolanach. To pozycja, która:
- wzmacnia mięśnie karku, ramion i tułowia,
- uczy kontroli głowy,
- przygotowuje do obrotów, pełzania i siadania.
Swobodny ruch to rozwój. Nie ograniczaj aktywności
Unikaj sadzania dziecka w bujakach, leżaczkach, fotelikach (zwłaszcza typu „0+”) na dłuższy czas w ciągu dnia. Dziecko potrzebuje płaskiego i bezpiecznego podłoża, na którym może się obracać, pełzać, turlać. Pozwól mu próbować, nawet jeśli początkowo nie wszystko wychodzi idealnie.
Zabawki? Tak, ale nie za dużo
Najlepsze zabawki to te, które zachęcają do sięgania, obracania się, unoszenia głowy, np. grzechotki, piłeczki, książeczki kontrastowe. Nie kładź zabawek zawsze przed twarzą dziecka. Układaj je również po bokach, by stymulować ruch w różne strony.
Nie wyręczaj – obserwuj i wspieraj
Pozwól dziecku próbować samodzielnie obracać się, pełzać i podciągać. Nie podsadzaj, nie prowadź za rączki, nie „uciekaj” z zabawką. Zamiast tego daj mu czas i przestrzeń na własne inicjatywy. Twoja obecność i uważna obserwacja to najlepsze wsparcie rozwojowe.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Nawilża śluzówkę nosową.
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Udrażnia i oczyszcza nos z gęstego kataru, łagodzi objawy przeziębienia przebiegającego z mokrym kas...
Krople enzymatyczne z laktazą kwaśną i neutralną.
Krem z ektoiną do stosowania już od 1. miesiąca życia.
Bibliografia
- Adolph K., Franchak J., The development of motor behavior, Wiley Interdiscip Rev Cogn Sci. 2016, 8 (1-2).
- Marciniak M., Kamienie milowe w rozwoju psychoruchowym dziecka, Forum Media Polska sp. z o.o. 2022.