*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Dlaczego warto zaszczepić się na RSV w ciąży?
Kobietom w ciąży zaleca się przyjęcie szczepionki przeciw wirusowi RSV, głównie w celu przekazania przeciwciał chroniących niemowlęta w pierwszych miesiącach życia. Dzięki zaszczepieniu mamy w ciąży dziecko jest lepiej chronione, co zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu RSV i hospitalizacji po urodzeniu.
Jeśli chcemy uchronić noworodka przed RSV, mamy dwie możliwości do wyboru: podanie bezpośrednio przeciwciał dziecku albo szczepienie kobiety w ciąży szczepionką, która jednocześnie chroni jeszcze nienarodzone dziecko. Ma to szczególne znaczenie w pierwszych tygodniach życia dziecka, kiedy jego układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty i nie potrafi skutecznie zwalczać infekcji.
Czy szczepionka przeciw RSV jest bezpieczna dla mamy i dziecka?
Szczepionka przeciw RSV podawana w ciąży jest uznawana za bezpieczną dla mamy i dziecka. Badania pokazują, że jest dobrze tolerowana i jednocześnie zapewnia ochronę noworodka po urodzeniu, zmniejszając ryzyko hospitalizacji z powodu infekcji RSV. [1][2]
Dostępne dane wskazują, że szczepienie nie zwiększa ryzyka wad wrodzonych oraz ma niewielki lub żaden wpływ na rozwój płodu, w tym na ryzyko zahamowania wzrostu w życiu płodowym czy martwego urodzenia.[1][2]
Kiedy najlepiej przyjąć szczepienie? Optymalny tydzień ciąży
Według kalendarza szczepień kobiet planujących ciążę oraz kobiet w ciąży, zaleca się przyjmowanie jednej dawki szczepionki przeciw RSV. Powinna być podana być między 26. a 36. tygodniem ciąży. Przyjęta w tym czasie szczepionka zapewnia ochronę dziecka w pierwszych 6 miesiącach życia. [3]
Jedynym trwałym przeciwwskazaniem do podania kobiecie w ciąży szczepionki przeciw RSV jest nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu – tak jak w przypadku innych szczepień.
Czy po szczepieniu kobieta w ciąży może nadal zachorować na RSV?
Żadna szczepionka nie daje 100% ochrony, dlatego kobieta w ciąży po szczepieniu przeciwko RSV nadal może ulec zakażeniu. Kluczowe jest jednak to, że szczepienie znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji, zarówno u matki, jak i u dziecka.
Łożysko odgrywa kluczową rolę w budowaniu odporności dziecka jeszcze przed jego narodzinami. Nie tylko dostarcza składniki odżywcze, ale również aktywnie uczestniczy w przekazywaniu przeciwciał z organizmu matki do krwi płodu.
Po przyjęciu szczepionki przeciw RSV organizm kobiety zaczyna wytwarzać przeciwciała neutralizujące, które rozpoznają wirusa i blokują jego wnikanie do komórek. Następnie są one selektywnie transportowane przez barierę łożyskową do organizmu dziecka, dzięki czemu noworodek rodzi się już z gotową ochroną, mimo że jego własny układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Zjawisko to określa się jako bierne uodpornienie i stanowi ono naturalną formę zabezpieczenia w pierwszych miesiącach życia.
Dlaczego ochrona przed RSV jest szczególnie ważna dla niemowląt i dzieci?
Niemowlęta i małe dzieci są szczególnie narażone na cięższy przebieg zakażenia RSV, ponieważ ich układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni dojrzały. W tej grupie wiekowej infekcja może prowadzić do zapalenia oskrzelików oraz trudności w oddychaniu, co czasem wymaga intensywniejszej opieki medycznej.
Dlatego ochrona przekazana od matki w okresie ciąży ma szczególne znaczenie – może zmniejszać ryzyko ciężkiego przebiegu choroby w pierwszych miesiącach życia dziecka, kiedy jest ono najbardziej podatne na infekcje.
Jakie objawy niepożądane (NOP) mogą wystąpić po szczepieniu?
Jak wszystkie leki, szczepionki mogą powodować działania niepożądane. Dzieje się tak, ponieważ szczepionki działają poprzez stymulację odpowiedzi układu odpornościowego. Większość działań niepożądanych jest łagodna i krótkotrwała, a nie u każdego one wystąpią. Najczęstsze działania niepożądane utrzymują się przez jeden lub dwa dni.
Wystąpienie działań niepożądanych jest indywidualne i zależy m.in. od reakcji organizmu oraz ogólnego stanu zdrowia.
Do częstych skutków ubocznych należą:
- ból głowy,
- ból mięśni,
- ból i zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wstrzyknięcia.
Do rzadkich i bardzo rzadkich skutków ubocznych szczepionki należą:
- Zespół Guillaina-Barrégo (rzadka choroba nerwów powodująca osłabienie mięśni),
- reakcje alergiczne takie jak obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła, pokrzywka (wypukła, swędząca wysypka), trudności w przełykaniu i zawroty głowy.
Reakcje alergiczne zazwyczaj pojawiają się w ciągu 15 minut od szczepienia. Dlatego najlepiej po każdym szczepieniu odczekać kwadrans w miejscu, w którym zostało wykonane szczepienie.
Dotychczasowe dane nie wskazują na istotne ryzyko działań niepożądanych u dzieci urodzonych przez zaszczepione matki [2].
Czy szczepienie na RSV jest refundowane?
W Polsce szczepionka przeciw wirusowi RSV jest refundowana kobietom w ciąży i dostępna dla nich bezpłatnie. Preparat został objęty refundacją od 2025 roku w ramach systemu refundacji leków dla kobiet w ciąży ( „Ciąża+”). Z bezpłatnego szczepienia mogą skorzystać także kobiety nieubezpieczone, pod warunkiem posiadania dokumentu potwierdzającego ciążę.
Dodatkowo kobiety w ciąży mają prawo do refundacji wybranych leków stosowanych w przebiegu ciąży oraz w chorobach przewlekłych (np. schorzeniach tarczycy, astmie czy w terapii podtrzymującej ciążę). Rozwiązanie to ma na celu ograniczenie kosztów leczenia i poprawę dostępności opieki medycznej dla przyszłych mam.
RSV a inne szczepienia w ciąży – czy można je łączyć?
Szczepienie przeciwko wirusowi RSV można stosować razem z innymi szczepionkami podawanymi w ciąży, ponieważ należą one do grupy szczepionek inaktywowanych, które uznaje się za bezpieczne do łączenia lub podawania w dowolnych odstępach czasu. W praktyce jednak szczepienia te często planuje się osobno.
Schemat szczepień w ciąży ustalany jest indywidualnie z lekarzem, tak aby zapewnić jak najlepszą ochronę zarówno mamie, jak i dziecku.
Podsumowanie:
Szczepienie przeciw RSV w ciąży to prosty sposób, by dać dziecku dodatkową ochronę już na starcie. Przekazywane przez mamę przeciwciała pomagają zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji RSV u niemowlęcia w pierwszych miesiącach życia, czyli w okresie, kiedy jego odporność dopiero się rozwija i jest najbardziej podatne na zakażenia.
Dla wielu przyszłych mam to po prostu kolejny element świadomego przygotowania do porodu i pierwszych miesięcy z dzieckiem. Warto jednak decyzję o szczepieniu omówić z lekarzem prowadzącym ciążę, który pomoże dobrać najlepszy moment i rozwiać ewentualne wątpliwości.
Dla mamy po porodzie
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Silikonowy żel na rany i blizny
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Bibliografia:
[1] Nitsch-Osuch A., Antczak A., Barczyk A., Czupryniak L., Grabowski M., Kupczyk M., Ledwoch J., et al., „Rekomendacje grupy ekspertów w zakresie szczepień przeciw wirusowi RSV osób dorosłych”, Lekarz POZ, 2023 r., t. 9, s. [301–308].
[2] Centers for Disease Control and Prevention (CDC), RSV in Infants and Young Children, dostęp: https://www.cdc.gov/rsv/infants-young-children/
[3] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, Kalendarze szczepień dorosłych, dostęp: https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarze-szczepien-doroslych-2/
Hall C.B., Walsh E.E., Long C.E., et al., „Immunity to and frequency of reinfection with respiratory syncytial virus”, J Infect Dis, 1991 r., t. 163, s. [693–698].
Jain S., Williams D.J., Arnold S.R., et al., „Community-acquired pneumonia requiring hospitalization among U.S. children”, N Engl J Med, 2015 r., t. 372, s. [835–845].