
Czym jest astaksantyna?
Astaksantyna to naturalny barwnik z grupy karotenoidów, który nadaje charakterystyczny czerwonawy kolor niektórym rybom i skorupiakom. Wyróżnia się bardzo silnym działaniem przeciwutleniającym, pomaga neutralizować wolne rodniki i wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Jej budowa sprawia, że działa zarówno w środowisku wodnym, jak i tłuszczowym, dzięki czemu może działać bezpośrednio w błonach komórkowych. Jest wyjątkowo trwała, odporna na światło, wysoką temperaturę i łatwo przenika do różnych tkanek organizmu, w tym także przez barierę krew-mózg. Ze względu na te właściwości astaksantyna zyskała popularność jako składnik suplementów diety i naturalny barwnik oznaczany symbolem E161j [1].
Źródła astaksantyny
Astaksantyna występuje naturalnie w kilku wybranych mikroorganizmach, jednak jej głównym źródłem przemysłowym są algi Haematococcus pluvialis, które mogą zawierać nawet do 7% astaksantyny w suchej masie. Mniejsze ilości wytwarzają również algi Chlorella zofingiensis oraz specjalne szczepy drożdży, takie jak Xanthophyllomyces dendrorhous. W produkcji na większą skalę wykorzystuje się także odpady z przetwórstwa skorupiaków, zwłaszcza pancerzyków [1].

Astaksantyna w pożywieniu
W diecie człowieka najwięcej astaksantyny dostarczają owoce morza – langusty zawierają jej około 15 mg na 100 g, kraby około 12 mg, a krewetki od 3 do 15 mg. Wśród ryb największe ilości notuje się w łososiu (ok. 0,44 mg/100 g) i pstrągu (ok. 0,28 mg/100 g).
Warto jednak dodać, że rzeczywista zawartość astaksantyny w rybach może być wyższa ze względu na to, że dodaje się ją do pasz stosowanych w hodowli. Zgodnie z unijnymi przepisami, od 1998 roku dopuszcza się stosowanie astaksantyny jako dodatku paszowego, a w Polsce jej maksymalna ilość została określona na 100 mg czystej astaksantyny na każdy kilogram suchej paszy, zarówno w formie czystej, jak i w mieszankach z innymi barwnikami np. kantaksantyną [1].
Astaksantyna w kosmetologii
Astaksantyna zyskuje coraz większe uznanie w kosmetologii jako składnik o silnym działaniu przeciwstarzeniowym. Zarówno suplementacja doustna, jak i miejscowe stosowanie astaksantyny może skutecznie spowalniać procesy starzenia się skóry. Badania wskazują, że regularne stosowanie astaksantyny przyczynia się do poprawy nawilżenia, elastyczności oraz redukcji widocznych zmarszczek. Dzięki silnym właściwościom antyoksydacyjnym, astaksantyna neutralizuje wolne rodniki, chroniąc skórę przed stresem oksydacyjnym i promieniowaniem UV. Jej naturalne pochodzenie i skuteczność sprawiają, że stanowi obiecujący składnik preparatów anti-aging oraz suplementów wspierających zdrowy wygląd skóry [2].
Astaksantyna w suplementach diety
W suplementach diety astaksantyna stosowana jest najczęściej w dawkach od 2 do 12 mg dziennie, choć w niektórych badaniach klinicznych stosowano również wyższe dawki wynoszące do 20 mg/dobę, szczególnie w kontekście wsparcia płodności czy poprawy funkcji sportowych. [3]
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wykazuje, iż suplementacja astaksantyną w dawce 8 mg dziennie jest bezpieczna dla zdrowia. Zaktualizowano także wartość dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI) dla tej substancji, podnosząc ją z wcześniejszych 0,034 mg/kg masy ciała do 0,2 mg/kg masy ciała na dzień [4].

Astaksantyna i jej wpływ na męską płodność
Coraz więcej badań wskazuje, że astaksantyna może wspierać męską płodność, zwłaszcza poprzez poprawę funkcjonowania plemników. Jedno z badań z udziałem astaksantyny przeprowadzono na parach bezskutecznie starających się o dziecko przez ponad rok. Mężczyznom z obniżoną jakością nasienia podawano przez 3 miesiące 16 mg astaksantyny dziennie lub placebo. W grupie przyjmującej astaksantynę aż 54,5% par zaszło w ciążę (w porównaniu do 10,5% w grupie placebo). Zmniejszył się również poziom stresu oksydacyjnego, a plemniki wykazywały lepszą ruchliwość liniową [5].
Co ważne, korzystny wpływ astaksantyny potwierdzono także u zdrowych mężczyzn. W jednym z nowszych badań stwierdzono poprawę parametrów ruchu i funkcjonalności plemników, mimo że uczestnicy mieli już dzieci i prawidłowe wyniki nasienia. To sugeruje, że astaksantyna może być pomocna nie tylko w terapii niepłodności, ale również jako wsparcie dla ogólnej jakości nasienia. Badanie potwierdza, że astaksantyna może działać wielokierunkowo – nie tylko chroni plemniki przed stresem oksydacyjnym, ale również aktywnie wspiera ich biologiczną gotowość do zapłodnienia [6].
Choć dotychczasowe wyniki są obiecujące, potrzeba więcej dobrze zaprojektowanych badań klinicznych, szczególnie z udziałem większych grup mężczyzn, by jednoznacznie ocenić skuteczność suplementacji w kontekście płodności i wskaźników ciąż. Astaksantyna jest jednak uznawana za bezpieczny związek, a w badaniach stosowana nawet w dawkach do 20 mg dziennie nie wiązała się z występowaniem skutków ubocznych.

Bibliografia
- Pogorzelska E., Hamulka J., Wawrzyniak A. (2016). Astaksantyna – budowa, właściwości i możliwości zastosowania w żywności funkcjonalnej. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, marzec 2016.
- Zhou X., Cao Q., Orfila C., Zhao J., Zhang L. (2021). Systematic Review and Meta-Analysis on the Effects of Astaxanthin on Human Skin Ageing. Nutrients, 13(9), 2917.
- Leung L.Y.-L., Chan S.M.-N., Tam H.-L., Wong E.S.-W. (2022). Astaxanthin Influence on Health Outcomes of Adults at Risk of Metabolic Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 14, 2050.
- EFSA NDA Panel (Turck D. i wsp.) (2020). Scientific Opinion on the safety of astaxanthin for its use as a novel food in food supplements. EFSA Journal, 18(2), 5993, 9 s.
- Comhaire F.H., El Garem Y., Mahmoud A., Eertmans F., Schoonjans F. (2005). Combined conventional/antioxidant “Astaxanthin” treatment for male infertility: A double blind, randomized trial. Asian Journal of Andrology, 7(3), 257–262.
- Andrisani A. i wsp. (2015). Astaxanthin Improves Human Sperm Capacitation by Inducing Lyn Displacement and Activation. Marine Drugs, 13(9), 5533–5551.

