*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Akronim TORCH pochodzi od pierwszych liter wybranych infekcji, do których należą:
T – Toksoplazmoza,
O – Others- inne infekcje, np. kiła, parvowirus B19, ospa, listerioza, HIV, WZW typu B,
R – Różyczka,
C – Cytomegalia,
H – Wirus opryszczki.
Dziś na tapet bierzemy literkę “C”, czyli cytomegalię.
Co to jest wirus CMV i dlaczego jest tak groźny właśnie w ciąży?
CMV – cytomegalowirus to wirus z rodziny herpes (tej samej co np. opryszczka). Jest w społeczeństwie dość powszechny, ale większośc ludzi przechodzi go bezobjawowo. Zazwyczaj jest niegroźny dla dorosłych. Wirus CMV w ciążypowoduje cytomegalię u przyszłej mamy. Zakażenie cytomegalią stanowi zagrożenie dla płodu. Jest to bowiem najczęstsza wirusowa przyczyna wad wrodzonych.
Interpretacja wyników na cytomegalię – IgG dodatnie i IgM ujemne
Jako dodatkowe badanie w ciąży pacjentka może mieć zlecone przeciwciała w kierunku cytomegalii. Jej wykrycie nie jest takie proste. Objawy przypominają grypę lub przeziębienie. Są to: zmęczenie, stan podgorączkowy, kaszel, ból głowy, powiększenie węzłów chłonnych czy ból mięśni. Badanie z krwi polega na oznaczeniu przeciwciał cytomegalii. Jak interpretować wyniki badań? Cytomegalia może mieć IgG dodatne i IgM ujemne. Ten wynik mówi nam,że w przeszłości przebyliśmy zakażenie. Możliwe warianty zestawień wyników przeciwciał to:
- IgG (-), IgM (-) – Brak odporności (grupa wysokiego ryzyka). Kobieta nie chorowała wcześniej na cytomegalię, nie ma odporności takiej, jaka chroniłaby ją i dziecko, gdyby przebyła cytomegalię,
- IgG (+), IgM (-) – Odporność (najbezpieczniejsza sytuacja). Mama przechorowała cytomegalię w przeszłości najpewniej nie wiedząc, że u niej wystąpiła,
- IgG (+), IgM (+) – Podejrzenie świeżej infekcji lub reaktywacji. Przy takim wyniku mamy do czynienia z chorobą, która mogła się uaktywnić lub kobieta po przebytej cytomegalii zachorowała na nią ponownie,
- IgG (-), IgM (+) – Świeża infekcja pierwotna. Kobieta, która nigdy nie miała cytomegalii jest na nią chora. Bez przeciwciał IgG jest ona niebezpieczna dla płodu.
Każdy wynik należy omówić z lekarzem. Laboratoria mają swoje normy badań i inne sprzęty, na których je wykonują, więc wynik wynikowi nierówny. Jak zobaczysz sporą wartość przeciwciał “starych”, czyli IgG, to nie panikuj. Dodatnie IgG powstałe przed ciążą to „tarcza ochronna”. Dzięki temu organizm “wie z czym to się je” w przypadku ewentualnego ponownego zakażenia!
Zakażenie pierwotne a reaktywacja wirusa – jaka jest różnica dla płodu?
Zakażenie pierwotne następuje wtedy, gdy kobieta zaraża się cytomegalią po raz pierwszy (nie tylko w ciąży, ale i w życiu). Organizm nie zna tej choroby, więc nie ma odporoności. Musi nauczyć się z nią walczyć, aby ją zwalczyć. Jest to sytuacja niebezpieczna, bowiem niesie największe ryzyko przedostania się do płodu.
Zakażenie wtórne CMV następuje wtedy, gdy kobieta zachoruje na cytomegalię ponownie – wirus się uaktywnia. Organizm zna temat, posiada przeciwciała. Dzięki temu układ odpornościowy reaguje szybciej. Takie zakażenie jest “lepszą opcją z dwóch”. Ryzyko dla dziecka jest bowiem o wiele mniejsze. Transmisja wirusa na płód to szansa 1-2%. Przez to powikłania są rzadkie. Podsumowując, reaktywacja cytomegalii w ciąży jest mniej groźna niż świeże zakażenie.
Istnieje również badanie zwane awidnością przeciwciał IgG przeciw CMV. Służy ono do odróżnienia przeciwciał powstałych w wyniku dawnego zakażenia CMV od przeciwciał powstałych podczas niedawnego zakażenia. Wykonywane u kobiet w ciąży podejrzewanych o pierwotne zakażenie CMV, u których otrzymano dodatni wynik w kierunku przeciwciał IgG. Wynik awidnosci >40% świadczy o zakażeniu, które miało miejsce ponad 20 tygodni temu.
Jak dochodzi do zarażenia? Rola małych dzieci i „choroba brudnych rąk”
Jak można się zarazić cytomegalią? Drogi zakażenia to między innymi droga kropelkowa, krew czy preparaty krwiopochodne (np. przy przetaczaniu krwi). Szczególną grupą zawodową narażoną na zakażenie się CMV są pracownicy ochrony zdrowia, żłobków czy przedszkoli.
Te miejsca nie są przypadkowe. Małe dzieci przechodzą cytomegalię najczęściej bezobjawowo. W środowisku żłobka/przedszkola, gdzie kontakt z płynami ustrojowymi takimi jak ślina i mocz dzieci jest częsty, łatwo o zakażenie. Nie zawsze jest czas na umycie rąk między jednym a drugim dzieckiem, więc dłonie są nośnikiem.
CMV a dzieci w przedszkolu to największe ryzyko zakażenia. To ważna informacja dla mam, które są w ciąży, a starszak uczęszcza do placówki edukacyjnej. Należy wtedy dbać o higienę rąk zdecydowanie bardziej. Sytuacja jest podobna przy pracy przyszłej mamy w żłobku czy przedszkolu. Trzeba zaznaczyć, że miejsce pracy stwarza ryzyko dla bezpieczeństwa ciąży.
Profilaktyka CMV – praktyczne zasady higieny, które chronią płód
Jak uniknąć cytomegalii w ciąży? Profilaktyka CMV pędzi z pomocą! Unikamy kontaktu ze śliną i moczem dziecka. Higiena w ciąży jest na wagę złota. Pamiętajmy o unikaniu kontaktu z osobami zakażonymi i myciu oraz dezynfekcji rąk. Przy dziecku:
- Nie oblizujemy smoczka i łyżeczki dziecka – kontakt ze śliną,
- Nie dojadamy po dziecku – kontakt ze śliną,
- Częste mycie rąk po zmianie pieluszki lub wycieraniu nosa malucha – kontakt z moczem, kałem i wydzieliną z nosa dziecka,
- Unikanie całowania dzieci w usta – kontakt ze śliną,
- Osobne ręczniki i przybory toaletowe,
- Regularne mycie zabawek dziecka – przy braniu przedmiotów do buzi pozostaje na nich ślina,
- Dezynfekcja przewijaka – kontakt z moczem, kałem,
- Unikanie całowania dziecka gdy płacze – kontakt z łzami,
- W przypadku infekcji u partnera – używanie prezerwatywy przy współżyciu.
Ryzyko zakażenia będzie zawsze, ale przy stosowaniu tych porad zostanie ono zminimalizowane.
Skutki cytomegalii wrodzonej i możliwości diagnostyki prenatalnej
Do zakażenia płodu dochodzi w łonie matki przez łożysko. Noworodek zakaża się przy porodzie po kontakcie z wydzieliną pochwową i przy karmieniu piersią.
Skutkiem cytomegalii wrodzonej są objawy takie jak:
- Głuchota (typu odbiorczego), często postępująca,
- Mała masa urodzeniowa,
- Żółtaczka,
- Powiększenie wątroby i śledziony,
- Małopłytkowość,
- Zapalenie płuc,
- Małogłowie,
- Zwapnienia śródczaszkowe.
Takie objawy dotyczą ok.10% noworodków z wrodzoną cytomegalią. Najbardziej charakterystycznym objawem jest niedosłuch. Często ta wada ujawnia się po latach.
Jak diagnozuje się cytomegalię? Oprócz badań z krwi korzystamy z diagnostyki prenatalnej, umożliwiającej wykrycie CMV. Badanie USG jest pierwszym, które może wskazać ewentualne zmiany wywołane wirusem cytomegalii. Nie wykrywa jego obecności, a jego skutki. To tu jesteśmy w stanie uwidocznić zahamowanie wzrastania dziecka czy zwapnienia wewnątrz jego czaszki. Nie są to jednak objawy charakterystyczne tylko dla tej choroby.
Diagnostyka często musi być pogłębiona. Warto podkreślić, że prawidłowy wynik USG nie zawsze oznacza brak zakażenia. Może być ono na bardzo wczesnym etapie i nie obrazować widocznych zmian u dziecka.
Pogłębieniem diagnostyki jest amniopunkcja. Polega na pobraniu płynu owodniowego. Jest to badanie inwazyjne, ale bezpieczne. Powłoki brzuszne mamy są nakłuwanie igłą (cienką!) pod kontrolą USG w celu pobrania płynu.
Amniopunkcję wykonuje się co najmniej po 7. tygodniach od zakażenia u mamy i po 21.tygodniu ciąży (nie wcześniej niż 18. tydzień). Wtedy płód wydala obficie CMV z moczem do płynu owodniowego. Badanie przeprowadza się głównie w przypadku pierwotnego zakażenia u mamy. Takie zakażenie jest bardziej niebezpieczne dla dziecka niż wtórne.
Po potwierdzeniu zakażenia i amniopunkcji obserwuje się stan dziecka za pomocą USG co 2-4 tygodnie. U mamy rutynowo stosuje się lek o nazwie walacyklowir. Rezygnuje się z niego jeśli wyniki badania amniopunkcji będą ujemne. Przy potwierdzonej infekcji CMV najczęściej jest kontynuowany do czasu porodu. Nie wpływa negatywnie na dziecko.
Samo zakażenie cytomegalią nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Poród może być zakończony drogami natury. Jedynie w przypadku stwierdzenia krwawienia dokomorowego u płodu wybiera się cięcie cesarskie. Poród musi odbyć się w ośrodku o wyższym stopniu referencyjności, najlepiej II* lub III*.
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Bibliografia:
Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące skriningu, diagnostyki i postępowania w przypadku zakażenia wirusem cytomegalii w ciąży oraz we wrodzonych zakażeniach CMV. https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2025-12/108130-493069-1-PB_1.pdf
https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63118,zakazenie-wirusem-cytomegalii-w-ciazy Dostęp: 08.04.2026 r.
Bień, A. M. (red.). (2009). Opieka nad kobietą ciężarną. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie