Akronim TORCH pochodzi od pierwszych liter wybranych infekcji, do których należą:
T – Toksoplazmoza,
O – Others- inne infekcje, np. kiła, parvowirus B19, ospa, listerioza, HIV, WZW typu B,
R – Różyczka,
C– Cytomegalia,
H – Wirus opryszczki.
Dziś na tapet bierzemy literkę “H”, czyli opryszczkę.
*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Wirus opryszczki zwykłej (HSV) – dlaczego budzi niepokój u ciężarnych?
Zakażenie wirusem opryszczki jest wywoływane przez wirusa HSV- herpes simplex virus. Wnika on do organizmu przez uszkodzenie błony śluzowej i skóry. Po wniknięciu jest to nasz stały towarzysz. Jak się nim zarazimy, to zostanie w naszym organizmie przez całe życie (w stanie uśpienia).
Pierwotna infekcja jest zazwyczaj bezobjawowa. Kolejne dają objawy (w różnych miejscach na ciele w zależności od typu wirusa). Infekcje nawracające pojawiają się przy okazji wystąpienia czynników stresowych czy spadków odporności.
Ciąża jest dla organizmu kobiety niezwykle wymagającym okresem. Łatwo o infekcje, ponieważ jak wiemy, jest to czas stresu o samą siebie, stan zdrowia dziecka, a także nietrudno o zachorowanie. Opryszczka w ciąży jest w tym przypadku częstym problemem kobiet, zwłaszcza w okresie obniżonej odporności społecznej (okres jesienno-zimowy).
Typy wirusa opryszczki: Czym różni się HSV-1 od HSV-2?
Dwa główne typy wirusa opryszczki to:
- HSV 1- wirus powodujący zmiany w jamie ustnej,
- HSV 2- wirus powodujący infekcje dróg rodnych.
Różnice między HSV 1 a HSV 2 dotyczą głównie miejsca, w którym występują objawy opryszczki. Oba typy zostają w organizmie na całe życie, nawracają, a także do zakażenia dochodzi przez błony śluzowe lub skórę.
Typ HSV 1- to zakażenie dość szybkie. Wirus rozwija się tylko 3-6 dni. Kojarzony głównie z krostkami na ustach przy zimnie na dworze. Objawy charakterystyczne dla tego typu to: ból, zaczerwienienie, zmiany pęcherzykowe, uszkodzenie tkanek, gorączka, a także zapalenie jamy ustnej. Opryszczka wargowa w ciąży jest tak samo możliwa. Wirus może zostać przeniesiony na narządy płciowe!
Typ HSV 2- opryszczka narządów płciowych. Zmiany pojawiają się ok 2-12 dni od zakażenia. Występuje głównie na sromie i w pochwie. Objawia się pęcherzykami. Powodują one pieczenie i świąd. Zmiany często pękają, przez co może nastąpić zakażenie wtórne. W konsekwencji mogą pojawić się płytkie owrzodzenia. Zmiany na sromie (zwłaszcza te pierwotne) stwarzają konieczność porodu przez cięcie cesarskie. Jest to zminimalizowanie ryzyka zakażenia dla dziecka.
Mimo, że za zakażenie genitaliów jest spowodowane przez HSV 2, to coraz częściej przyczyną jest typ 1. Dlaczego? Między innymi przez zwiększenie oralnych kontaktów seksualnych. Ważne jest określenie typu tego wirusa. Przy HSV 2 leczenie częściej trwa dłużej.
Zakażenie pierwotne vs. nawrotowe – ryzyko dla płodu i noworodka
Jak sytuacja wygląda w przypadku zakażenia się mamy w ciąży? Pierwsza opryszczka w ciąży (a właściwie w całym życiu!) to sytuacja wymagająca największej ostrożności. Kobieta nie posiada przeciwciał HSV. One przechodzą przez łożysko i są tarczą ochronną dla płodu. Ich brak stwarza większe ryzyko transmisji choroby na dziecko. Największą czujność mamy w trzecim trymestrze.
Reaktywacja (nawrót) jest zazwyczaj łagodniejsza dla dziecka dzięki obecności matczynych przeciwciał IgG. Przeciwciała chronią płód. Nawrót opryszczki przed porodem niesie ze sobą ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko, ale jest ono o wiele, wiele mniejsze.
Informacja czy zakażenie jest pierwotne czy nawrotowe jest kluczowa, bowiem ma decydujący wpływ na drogę porodu. Jeśli kobieta miała HSV wcześniej, a w chwili porodu nie ma żadnych zmian – to dobra informacja, Poród drogami natury może się odbyć. Przeciwciała przeszły przez łożysko do dziecka.
Jeśli jednak zauważymy aktywne zakażenie, objawiające się pęcherzykami czy owrzodzeniem skóry, zaleca się cesarskie cięcie. Dlaczego? Dziecko mając kontakt z takimi zmianami może się bardzo łatwo zarazić. W końcu pęcherzyki mogą występować nie tylko na skórze, ale i w pochwie. Unikanie kontaktu jest profilaktyką zakażenia noworodka.
Opryszczka narządów płciowych a poród – kiedy cesarskie cięcie jest konieczne?
Zalecenia ginekologów i położników mówią jasno: “Objawowe zakażenie HSV o lokalizacji genitalnej w okresie okołoporodowym jest wskazaniem do zakończenia ciąży drogą cięcia cesarskiego”.
Rozbijając to na czynniki pierwsze: jeśli w momencie porodu występują aktywne zmiany (pęcherzyki) w drogach rodnych, standardem jest cięcie cesarskie, aby uniknąć zakażenia noworodka. Jest to wskazanie do cesarki.
Opryszczka a poród naturalny? Ta występująca na ustach nie zagraża matce i dziecku. Można rodzić drogami natury. To najpewniej kolejny taki nawrót, więc organizm jest odporny.
Aktywna opryszczka wargowa przy porodzie (tzw. zimno) nie stwarza zagrożenia. Jedynie musimy pilnować się później. Nie całujemy dziecka, unikamy kontaktu z naszymi ustami. Łatwo przenieść wirusa na noworodka.
Opryszczka noworodkowa jest niebezpieczna dla dziecka. Jej skutki mogą być dużo poważniejsze, niż nam się wydaje. Mały organizm o niskiej odporności może mierzyć się z problemami, takimi jak zapalenie opon mózgowych czy zmianami wielonarządowymi w organizmie.
Leczenie przeciwwirusowe w ciąży – czy acyklowir jest bezpieczny?
Tak! Jest bezpieczny. Każdy lek na opryszczkę w ciąży musi być jednak skonsultowany z lekarzem. Na rynku są dostępne inne leki, np. walacyklowir. Jednak acyklowir w ciąży jest najlepiej przebadanym lekiem.
Przy bezobjawowej infekcji narządów płciowych u ciężarnej stosowany jest acyklowir. Zalecane jest stosowanie go od 34.-36. tygodnia ciąży do momentu porodu. Ginekolodzy często go zalecają właśnie w ramach profilaktyki, gdy opryszczka lubi nawracać. Dzięki skuteczności leków dostępnych na rynku, współczesna medycyna pozwala na bezpieczne zahamowanie namnażania wirusa.
Jak leczyć opryszczkę u ciężarnych? Leczenie doustne jest bardziej skuteczne niż miejscowe. Dlatego tabletka>maść. Przy cięższym przebiegu choroby leczenie odbywa się w szpitalu.
Jeśli mamy zakażenie pierwotne, stosujemy leczenie objawowe, czyli łagodzące objawy i zmniejszające ciężkość przebiegu choroby. Leki przeciwwirusowe, które są stosowane w II i III trymestrze ciąży nie mają wpływu na wystąpienie wad wrodzonych u dzieci.
Co w przypadku, gdy partner jest zakażony wirusem HSV? Powinien być przeleczony. Co do współżycia – zaleca się stosowanie prezerwatyw lub czasową rezygnację z życia seksualnego.
Opryszczka wargowa u mamy i kontakt z noworodkiem – zasady bezpieczeństwa
Przestrzeganie zasad higieny po porodzie i przy małym dziecku jest bardzo ważne, a przy objawach choroby wręcz kluczowe. Opryszczka po porodzie, występująca na ustach jest sygnałem ostrzegawczym dla rodzica. Całowanie noworodka jest czynnością, której nie wolno nam robić przy aktywnej zmianie opryszczkowej.
Jakie zasady jeszcze stosujemy? Takie, aby postawić przysłowiowy mur między naszą twarzą, a buzią dziecka.
- Przez pierwsze dni, gdy zmiany są świeże i łatwo o zakażenie, dobrze jest nosić maseczkę ochronną np. w czasie karmienia dziecka,
- Na rynku są dostępne plasterki na opryszczkę. To świetna opcja, aby zabezpieczyć zmiany na ustach. W późniejszych dniach infekcji to super alternatywa dla maseczki,
- Pamiętamy o częstym myciu rąk wodą z mydłem i dezynfekcji,
- Nie dzielimy się z nikim sztućcami, butelką z wodą, ręcznikami itp. Każda kolejna zakażona osoba w domu to ryzyko zachorowania dla noworodka,
- Unikamy odwiedzin gości, którzy mogą mieć opryszczkę,
- Karmienie piersią może odbywać się w czasie infekcji. Jednak zmiany nie powinny występować na piersiach. Jeśli tak się dzieje, karmimy mlekiem z piersi bez pęcherzyków lub (jeśli zmiany są na dwóch piersiach) czasowo rezygnujemy z takiej formy żywienia dziecka do momentu wyzdrowienia.
Z racji powagi sytuacji medycyna ma nawet specjalne określenie na tę sytuację. Mowa o „pocałunku śmierci” (neonatal herpes). Kilka lat temu miało miejsce wydarzenie, które (niestety) pokazało, jak bardzo delikatny i mało odporny jest organizm dziecka. Przez to, że mała dziewczynka była całowana przez rodzinę, zmarła. Ktoś miał aktywną opryszczkę i wystarczył niewielki kontakt ze śliną, żeby powstał malutki pęcherzyk w buzi dziecka. Dlatego podsumowując: higiena na pierwszym miejscu. Czasem może uratować zdrowie, a nawet życie.
Bibliografia:
Sabina Andreu, Daniel Galdo-Torres, Inés Ripa, Oliver Caballero, Raquel Bello-Morales, José Antonio López-Guerrero, From HSV-2 to HSV-1: A change in the epidemiology of genital herpes, Journal of Infection, Volume 91, Issue 5, 2025,
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w przypadku zakażenia wirusem HSV w położnictwie
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/herpes.htm Dostęp: 07.05.2026 r.
Opis przypadku neonatal herpes: https://zdrowie.interia.pl/dziecko/news-zmarla-12-dni-po-narodzinach-otrzymala-pocalunek-smierci,nId,6623402
Ilość znaków przed redakcją: 8473