Akronim TORCH pochodzi od pierwszych liter wybranych infekcji, do których należą:
T – Toksoplazmoza,
O – Others- inne infekcje, np. kiła, parvowirus B19, ospa, listerioza, HIV, WZW typu B,
R – Różyczka,
C – Cytomegalia,
H – Wirus opryszczki.
Dziś na tapet bierzemy literkę “R”, czyli różyczkę.
*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Wirus różyczki a ciąża – dlaczego ta choroba wieku dziecięcego jest tak niebezpieczna?
Różyczka jest chorobą, która przenosi się drogą kropelkową. Łatwo się nią zarazić przez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub z otoczeniem, na którym mogą znajdować się wydzieliny pacjenta, np. krew czy wydzielina nosowo-gardłowa.
Wirus różyczki upodobał sobie atakowanie głównie dzieci, ale nie oznacza to, że nie atakuje dorosłych. Kobiety w ciąży lub planujące poczęcie w najbliższym czasie, pracujące z dziećmi, np. w żłobkach czy przedszkolach, w których wystąpiły zachorowania, powinny unikać pracy w takim środowisku. Zakażenie jest niebezpieczne, zwłaszcza na początku ciąży. W wybranych przypadkach, jeśli ciężarna miała kontakt z osobą chorą, podaje się jej specjalny lek, zwany globuliną seronegatywną.
Różyczka w ciąży jest zazwyczaj łagodna dla mamy, natomiast niebezpieczna dla zarodka. Wirus jest dla niego czynnikiem teratogennym, czyli uszkadzającym jego małe ciałko. Wnika do organizmu płodu poprzez łożysko. Zakażenie może zakończyć się uszkodzeniem dziecka- tzw. wrodzonym zespołem różyczkowym lub nawet jego śmiercią.
Zakażenie różyczką nie jest na szczęście pospolite. Wszystko dzięki szczepieniom, które od ponad 20-stu lat są obowiązkowe w naszym kraju. Na początku ciąży (do 10. tygodnia) ciężarne mają wykonywane badania na różyczkę, które potwierdzą lub wykluczą niedawne zakażenie.
Interpretacja wyników przeciwciał przeciw różyczce – co oznacza wysokie IgG?
Co oznacza dodatni wynik badania igG na różyczkę? Co oznacza wynik ujemny? Jakie są normy badania na różyczkę? Sytuacja wygląda następująco:
- IgG (+) IgM (-) – Sytuacja idealna: odporność poszczepienna lub po przebytej chorobie. Organizm mamy ma przeciwciała i w razie choroby będzie mógł się bronić,
- IgG (-) IgM (-) – Brak odporności: konieczność zachowania szczególnej ostrożności i unikania skupisk dzieci. Mama nie była szczepiona i nie była chora w przeszłości, a także w ostatnim czasie. Bardzo łatwo o zachorowanie jeśli wystąpią czynniki ryzyka. Dzięki szczepieniom jest to jednak sytuacja dość rzadka,
- IgG (+) IgM (+) – Świeże zakażenie lub niedawne szczepienie. Stąd przeciwciała świeże (IgM) dodatnie,
- IgG (-) IgM (+) – Niedawne zakażenie, brak wcześniejszej odporności, sytuacja niebezpieczna. Dzięki szczepieniom sytuacja dość rzadka.
Co jest ważne? Jeśli przyszła mama dostanie wyniki badań, a przeciwciała IgG wyjdą wysokie- nie ma co się martwić! To dobrze! Oznacza w większości przypadków przebyte w przeszłości szczepienie. Organizm w razie zakażenia zna sytuację i wie, jak reagować. Nie ma powodu do paniki.
Zespół różyczki wrodzonej (CRS) i Triada Gregga – skutki dla dziecka
Zespół różyczki wrodzonej jest powikłaniem płodu wywołanym przez wirusa różyczki. Ryzyko wystąpienia tego zespołu jest największe w pierwszych 8 tygodniach ciąży. Z każdym kolejnym tygodniem na szczęście maleje. Im wcześniej wystąpi, tym skutki są większe. Ok. 16. tygodnia, przy zakażeniu mamy ryzyko wystąpienia wad u dziecka jest już niskie.
Pewien australijski okulista zauważył zależność między występowaniem poszczególnych wad rozwojowych dzieci a wystąpieniem różyczki u mam w ciąży. Od jego nazwiska wzięła się nazwa triada Gregga.
Cechy, które łączy, to wystąpienie u dzieci:
- Wady wzroku (np. zaćma, jaskra, zez, które mogą pogłębiać się z wiekiem),
- Wady słuchu (głuchota odbiorcza lub zaburzenia słuchu. To ryzyko występuje najdłużej ze wszystkich trzech wad),
- Wady serca (np. przetrwały przewód tętniczy, ubytki w przegrodach, czy zwężenie tętnicy płucnej).
Sytuacja nie jest jednak zerojedynkowa. Różyczka może powodować zaburzenia neurologiczne, takie jak zapalenie opon mózgowych, małogłowie, a także zwiększone ryzyko zachorowania np. na schizofrenię. Objawy ze strony innych układów to np. wady narządów płciowych, wysypka, schorzenia innych narządów (płuc czy wątroby), a także zaburzenia układu kostnego.
Dzieci w późniejszym wieku mogą mieć zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę lub problemy z tarczycą czy ze wzrokiem.
Szczepienie przeciw różyczce – czy można się szczepić w trakcie ciąży?
Co ze szczepieniem w ciąży? Na różyczkę nie należy się szczepić w ciąży. Jest to bowiem szczepionka tzw. żywa. Istnieje w tym przypadku ryzyko przeniesienia osłabionego wirusa na płód jeszcze w łonie mamy. Jak możemy się domyślać, sytuacja jest wtedy zagrożeniem zdrowia i życia takiego dziecka. Pierwszy trymestr jest przeciwwskazaniem do szczepień, nawet tych, które są zalecane w późniejszych etapach ciąży (np. na grypę).
Planowanie ciąży a różyczka. Co możemy zrobić, aby się uchronić?
Jak już wiemy, szczepionka MMR (żywa) nie jest zalecana w ciąży, natomiast przed ciążą – jak najbardziej. Kiedyś mówiono o 3. miesiącach, natomiast teraz wytyczne mówią, że wystarczy jeden miesiąc przed planowanym poczęciem, aby się zaszczepić. Szczepienie na różyczkę przed ciążą to dobra inwestycja w zdrowie swoje i swojego dziecka. Powinny to rozważyć kobiety, które mogą nie mieć szczepienia z przeszłości.
Jeśli kobieta nie wie czy miała różyczkę lub nie jest pewna, “czy to było to, bo kiedyś miałam jakąś wysypkę”, należy sprawdzić przeciwciała, nawet przed ciążą. To może przyspieszyć decyzję o podaniu szczepionki.
Co robić w przypadku kontaktu z chorą osobą? Postępowanie w ciąży
Jak wygląda postępowanie po kontakcie z taką osobą? Przede wszystkim musimy się upewnić, że to na pewno była różyczka, a nie inna choroba, która mogła wywołać wysypkę na ciele. Jak już potwierdzimy chorobę (na przykład u lekarza pierwszego kontaktu), należy ten fakt zgłosić lekarzowi prowadzącemu ciąże. Tak jak wspomnieliśmy na początku- jeśli ciężarna miała kontakt z osobą chorą, badamy przeciwciała i w wybranych przypadkach podaje się jej specjalny lek, zwany globuliną seronegatywną.
Kontakt z różyczką w ciąży może nastąpić wszędzie, ale zwracamy uwagę na miejsca zatłoczone i te, w których przebywają dzieci. Ryzyko w żłobkach czy przedszkolach jest największe. Warto się obserwować.
Objawy różyczki u dorosłych to:
- złe samopoczucie,
- gorączka,
- zapalenie spojówek,
- powiększenie węzłów chłonnych w okolicy głowy,
- wysypka, która zaczyna się od twarzy i szyi, postępująca na całe ciało,
- rzadziej zapalenie stawów.
Przy chorobie wskazana jest izolacja w ciąży. Wirus jest wysoce zakaźny, dlatego kontakt z osobą chorą powinien być ograniczony do minimum. Łatwo się zarazić od osoby przez ok. tydzień od momentu wystąpienia zmian. Dlatego izolacja powinna być zachowana przez osobę, która jest chora, niezależnie, czy to kobieta ciężarna czy ktoś inny.
Jeśli podejrzewamy u siebie różyczkę, warto zajrzeć do książeczki zdrowia. Tam pojawi się informacja o tym, czy mamy szczepienie na tę chorobę oraz liczbę dawek. Dają one czynną odpornosć. Pozwoli to się trochę uspokoić.
Diagnostyka różnicowa – czy każda wysypka to różyczka?
Oczywiście odpowiedź brzmi nie. Każda choroba ma swoje objawy, ale jak wiemy, bywają baaardzo podobne. Wysypka w ciąży może być spowodowana przez różne patogeny, takie jak bakterie czy wirusy. Choroby zakaźne w ciąży też się zdarzają! Jaka jest różnica między odrą a szkarlatyną? Parwowirusem a różyczka? Nie przy każdej kostce panikujemy!
Wysypka przy różyczce wygląda zazwyczaj jak jasno różowe plamki. Nie są one duże. Pojawiają się w pierwszej kolejności na twarzy. Następnie schodzą przez szyję do reszty ciała.
Zakażenie parwowirusem B19 występuje pod postacią wysypki na skórze, która wygląda jak okręgi. Umiejscawia się głównie na policzkach. Mogą wystąpić także zmiany w postaci wybroczyn na skórze dłoni i stóp. Wtedy mówimy o tzw. zespole rękawiczek i skarpetek.
Odra objawia się plamami, które są żywoczerwone. Nachodzą na siebie, jakby tworzyły jedną, spójną całość. Początek zakażenia objawia się zazwyczaj w okolicy za uszami. Na odrę można się zaszczepić tą samą szczepionką MMR co na różyczkę.
Szkarlatyna, jako choroba bakteryjna zostawia za sobą wysypkę niewielkich rozmiarów, ale za to szorstką. Lokalizuje się w zgięciach ciała – np. zgięcia łokciowe lub pachwiny. Objaw to również “malinowy język”.
Jak więc widzimy, choroby są podobne, jednak występują między nimi różnice. Oczywiście z każdą niepokojącą zmianą należy się udać na konsultację lekarską. Dbajmy też o profilaktykę, stosując higienę osobistą, unikanie skupisk ludzi, osób chorych i miejsc, gdzie istnieje szansa na spotkanie zbiorowiska dzieci. Pamiętajmy o szczepieniach!
Dla mamy po porodzie
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Silikonowy żel na rany i blizny
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Bibliografia:
Gajewski, P. (red.). (2024). Interna Szczeklika 2024/25. Medycyna Praktyczna.
Bień, A. M. (red.). (2009). Opieka nad kobietą ciężarną. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Iwanowicz-Palus, G., & Bień, A. (2020). Edukacja przedporodowa. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
E. Torok, F. Moran, F.Cooke, Parvovirus B19, „Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology” 2017, s. 390–392.
Ilość znaków przed redakcją: 8906