Czym jest wirus opryszczki pospolitej?

Wirus opryszczki pospolitej (Herpes simplex, HSV) wyst臋puje w dw贸ch typach:

  • HSV-1 przenosi si臋 w kontakcie bezpo艣rednim (sk贸ra do sk贸ry), wywo艂uj膮c przewa偶nie opryszczk臋 w obr臋bie jamy ustnej.
  • HSV-2 przenosi si臋 w kontakcie seksualnym, wywo艂uj膮c przede wszystkim zmiany w obr臋bie narz膮d贸w p艂ciowych. 

W tym artykule skupimy si臋 g艂贸wnie na wirusie opryszczki zwyk艂ej typu 1, kt贸rym najcz臋艣ciej zara偶amy si臋 w dzieci艅stwie. 

Wirus opryszczki zaka偶a wy艂膮cznie ludzi. Jest bardzo powszechny. Wyst臋puje globalnie i szacuje si臋, 偶e jego nosicielami jest ponad 60% os贸b w wieku poni偶ej 50 lat. W艣r贸d nich s膮 rodzice ma艂ych dzieci, nie艣wiadomie zara偶aj膮cy swoje pociechy wirusem, kt贸rego nie da si臋 usun膮膰 z organizmu. 

Wirus opryszczki pospolitej po wnikni臋ciu do organizmu namna偶a si臋, wywo艂uj膮c zapalenie b艂ony 艣luzowej dzi膮se艂, jamy ustnej, czasem te偶 gard艂a. Infekcja po kilku dniach mija, ale wirus pozostaje w kom贸rkach uk艂adu nerwowego w utajeniu. Na co dzie艅 nie daje o sobie zna膰, ale pod wp艂ywem sprzyjaj膮cych warunk贸w reaktywuje si臋, wywo艂uj膮c opryszczk臋 wargow膮 albo inne zmiany sk贸rne

Takie nawrotowe objawy pojawiaj膮 si臋 艣rednio dwa razy w roku. Zaka偶enie wirusem opryszczki jest nie tylko przewlek艂e, ale i niewyleczalne. Chocia偶 istniej膮 leki przeciwwirusowe, pozwalaj膮ce zmniejszy膰 cz臋stotliwo艣膰 wyst臋powania nawrotowej opryszczki wargowej i z艂agodzi膰 jej objawy, nie s膮 w stanie zwalczy膰 chorobotw贸rczego patogenu. Ponadto zaka偶enie HSV-1 nie chroni przed zaka偶eniem HSV-2. 

Przeczytaj tak偶e: Czy wirus HPV jest gro藕ny? Tak! I mog膮 nim si臋 zarazi膰 nastoletnie dzieci

Jak dzieci zara偶aj膮 si臋 wirusem opryszczki?

Dzieci najcz臋艣ciej zara偶aj膮 si臋 HSV-1 od innych dzieci oraz doros艂ych – swoich rodzic贸w, dziadk贸w, bliskich krewnych. Do zaka偶enia dochodzi na drodze kropelkowej lub w wyniku bezpo艣redniego kontaktu. Wirus przenosi si臋 na cz膮steczkach 艣liny i innych wydzielinach fizjologicznych (np. krwi i p艂ynach surowicznych zranionej sk贸ry). Jest te偶 obecny na powierzchni sk贸ry wok贸艂 ust, dlatego wystarczy poca艂unek, aby zainfekowa膰 nowego gospodarza. 

Do zaka偶enia HSV-1 najcz臋艣ciej dochodzi we wczesnym dzieci艅stwie, mi臋dzy 5. a 6. rokiem 偶ycia, chocia偶 mo偶liwe jest tak偶e zaka偶enie w okresie noworodkowym. Dzieje si臋 to jednak bardzo rzadko. Wirus opryszczki u noworodka zawsze wymaga szczeg贸lnej uwagi ze wzgl臋du na ryzyko powa偶nych komplikacji (zaka偶enia uog贸lnionego, sepsy). 殴r贸d艂em zaka偶enia g艂贸wnie jest matka, ale nie tylko. Niemowl臋 mo偶e zakazi膰 si臋 od ka偶dego, kto jest nosicielem wirusa, dlatego wszyscy odwiedzaj膮cy nowego cz艂onka rodziny powinni powstrzyma膰 si臋 od ca艂owania dziecka i pami臋ta膰 o zasadach higieny. 

Jak objawia si臋 pierwotne zaka偶enie wirusem opryszczki u dzieci?

Pierwotne zaka偶enie wirusem opryszczki u wielu dzieci jest bezobjawowe. Jednak cz臋sto u niemowl膮t i 2-5.-latk贸w rozwija si臋 ostre opryszczkowe zapalenie b艂ony dzi膮se艂, jamy ustnej, a niekiedy tak偶e gard艂a. Niemowl臋ta z atopowym zapaleniem sk贸ry s膮 nara偶one na nasilone zmiany sk贸rne i tzw. egzem臋 opryszczkow膮. U niekt贸rych dzieci zaka偶enie HSV wywo艂uje zmiany w obr臋bie narz膮du wzroku. Opryszczkowe wykwity mog膮 obejmowa膰 spoj贸wk臋 i/lub rog贸wk臋 oka, a tak偶e wyst臋powa膰 na powiekach. 

Najcz臋stsz膮 objawow膮 postaci膮 zaka偶enia HSV-1 u dzieci jest ostre zapalenie jamy ustnej i gard艂a. Choroba rozpoczyna si臋 gwa艂townie. Pojawia si臋 wysoka gor膮czka i og贸lne z艂e samopoczucie. W臋z艂y ch艂onne s膮 powi臋kszone i tkliwe. Do tego dochodzi zaczerwienienie, mrowienie i bolesno艣膰 dzi膮se艂 oraz charakterystyczne zimno na ustach. W buzi, na wargach i wok贸艂 ust pojawiaj膮 si臋 p臋cherzyki, kt贸re z czasem zlewaj膮 si臋 i tworz膮 bolesne owrzodzenia. Przez to dziecko nie chce je艣膰 ani pi膰, jest rozdra偶nione i os艂abione. 

Ostre objawy utrzymuj膮 si臋 od 5 do 7 dni. Rany po opryszczce goj膮 si臋 do dw贸ch tygodni. Cz臋艣膰 wirus贸w wydalana jest w 艣linie przez okres nawet trzech tygodni. Pozosta艂a cz臋艣膰 ukrywa si臋 w zwojach uk艂adu nerwowego. HSV-1 pozostaje w stanie utajenia przez wiele miesi臋cy, a nawet lat, reaktywuj膮c si臋 pod wp艂ywem sprzyjaj膮cych czynnik贸w tj.:

  • os艂abienie odporno艣ci,
  • infekcje wirusowe,
  • infekcje bakteryjne,
  • niedob贸r witamin,
  • miesi膮czka,
  • silny stres,
  • wyzi臋bienie organizmu,
  • ekspozycja na silne promienie UV.

Jakie s膮 objawy nawrotowego zaka偶enia wirusem opryszczki?

Zaka偶enia nawrotowe najcz臋艣ciej maj膮 posta膰 opryszczki wargowej. U dzieci, podobnie jak u doros艂ych, przebieg jest znacznie 艂agodniejszy ni偶 przy pierwotnym zaka偶eniu. Wyst臋puj膮 tylko zmiany miejscowe. Pierwszym zwiastunem jest dziwne uczucie w okolicy ust i nosa – tzw. zimno na ustach. W miejscu, w kt贸rym uaktywni艂 si臋 wirus, dziecko mo偶e czu膰 pieczenie, sw臋dzenie czy k艂ucie. Taki dyskomfort zwykle trwa od 2 godzin do 2 dni.  Potem pojawia si臋 opryszczka – jeden lub kilka p臋cherzyk贸w, wype艂nionych p艂ynem surowiczym, kt贸re p臋kaj膮, tworz膮c bolesne owrzodzenia. 

Nawrotowa opryszczka wargowa u dzieci zwykle goi si臋 szybciej ni偶 przy pierwotnym zaka偶eniu. Kr贸tszy jest te偶 okres wydalania wirusa, kt贸ry zajmuje oko艂o 5 dni. 

Jak wygl膮da opryszczka u dziecka na ciele? Jak j膮 rozpozna膰?

zdj臋cie dziecka z opryszczk膮 na ustach

Opryszczk臋 u dziecka, kt贸ra pojawia si臋 w obr臋bie jamy ustnej i gard艂a, mo偶na pomyli膰 z zaka偶eniami innego typu, w tym:

  • angin膮 ropn膮 (zaka偶enie bakteryjne),
  • kandydoz膮 jamy ustnej (zaka偶enie grzybicze),
  • chorob膮 r膮k, st贸p i jamy ustnej, tzw. bostonk膮 (zaka偶enie enterowirusowe). 

Angina ropna, podobnie jak pierwotne zaka偶enie opryszczkowe, przebiega z wysok膮 gor膮czk膮, silnym b贸lem gard艂a i jad艂owstr臋tem. Jednak zmiany na b艂onie 艣luzowej s膮 nieco inne. Przy anginie 艣luz贸wka jest 偶ywoczerwona lub krwistoczerwona, obrz臋kni臋ta. Na podniebieniu wida膰 wybroczyny, a na migda艂kach odgraniczone skupiska wysi臋ku. Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i gard艂a te偶 powoduje zaczerwienienie i obrz臋k, ale w 艂agodniejszym stopniu. Poza tym wywo艂uje charakterystyczne wykwity p臋cherzykowe, wype艂nione p艂ynem surowiczym. 

Kandydoza jamy ustnej wyst臋puje g艂贸wnie u niemowl膮t korzystaj膮cych z butelek i smoczk贸w. Pojawia si臋 pod postaci膮 typowych (przypominaj膮cych zsiad艂e mleko) bia艂awych lub 偶贸艂tawych nalot贸w w jamie ustnej, g艂贸wnie na policzkach i podniebieniu, czasem te偶 w k膮cikach ust i na j臋zyku. Takie zmiany s膮 bezbolesne, ale je艣li kandydoza rozszerza si臋 na gard艂o, mo偶e powodowa膰 b贸l podczas jedzenia i picia.

Na tzw. bostonk臋 g艂贸wnie zapadaj膮 dzieci poni偶ej 10. roku 偶ycia, cho膰 zdarza si臋, 偶e i starsze. To choroba wirusowa, kt贸ra powoduje zmiany podobne do opryszczki – p臋cherzykowe wykwity, kt贸re oblewaj膮 nie tylko b艂on臋 艣luzow膮 jamy ustnej, lecz r贸wnie偶 sk贸r臋 st贸p i d艂oni. 

Opr贸cz powy偶szych, opryszczk臋 wargow膮 trzeba odr贸偶ni膰 te偶 od afty. Obie zmiany maj膮 podobn膮 posta膰 i nawrotowy charakter. Obie lokalizuj膮 si臋 na b艂onie 艣luzowej jamy ustnej i wywo艂uj膮 podobny dyskomfort. Wykwit opryszczkowy sk艂ada si臋 z p臋cherzyk贸w wype艂nionych p艂ynem surowiczym. Z kolei afty to ma艂e, pojedyncze, okr膮g艂e, i co wa偶ne, niezaka藕ne owrzodzenia. W 艣rodku maj膮 bia艂y wysi臋k, od zewn膮trz  偶ywoczerwony pier艣cie艅 zapalny oddzielaj膮cy zmian臋 od zdrowej sk贸ry. 


zdj臋cie rodziny w ma艂ym zielonym kole
Polecane przez rodzic贸w w stanach zapalnych jamy ustnej:
utrzymuje si臋 w miejscu aplikacji
delikatny, kr贸tki sk艂ad
bezpieczny dla dzieci
Aftargent Nano

Czy zaka偶enie wirusem opryszczki u dzieci jest niebezpieczne?

Chocia偶 pierwotne zaka偶enie wirusem opryszczki u dzieci cz臋sto przebiega gwa艂townie, z wysok膮 gor膮czk膮 i innymi uci膮偶liwymi objawami, zwykle przemija w ci膮gu kilku dni, nie pozostawiaj膮c na sk贸rze ani w organizmie 偶adnych szkodliwych zmian. Nie oznacza to, 偶e HSV-1nie niesie ryzyka powik艂a艅. Na te nara偶one s膮 przede wszystkim noworodki, osoby z ci臋偶kim niedoborem odporno艣ci i z zapaleniem m贸zgu, u kt贸rych mo偶e doj艣膰 do:

  • wt贸rnego zaka偶enia bakteryjnego lub grzybiczego wykwit贸w,
  • zaka偶enia rozsianego (zapalenia w膮troby, m贸zgu, sepsy).

Zaka偶enie HSV-1 jest niebezpieczne dla ma艂ych dzieci, kt贸re przez b贸l nie chc膮 je艣膰 ani pi膰, przez co mog膮 si臋 odwodni膰. Taki stan jest bardzo niebezpieczny, dlatego cz臋sto opryszczka u niemowl膮t wymaga leczenia szpitalnego. Ryzyko powik艂a艅 HSV-1 dotyczy te偶 kobiet w ci膮偶y. Mo偶e doprowadzi膰 do porodu przedwczesnego, wewn膮trzmacicznego zahamowania wzrastania p艂odu i samoistnego poronienia. Wyst臋powanie zaka偶enia HSV w ci膮偶y jest wskazaniem do cesarskiego ci臋cia.  


Dowiedz si臋 wi臋cej: TORCH – jedne z najgro藕niejszych infekcji w ci膮偶y

Jak leczy膰 opryszczk臋 u dzieci?

Spos贸b leczenia opryszczki u dzieci zale偶y od ich wieku oraz postaci zaka偶enia. Je艣li objawy s膮 nasilone lub cz臋sto nawracaj膮, trzeba poda膰 odpowiedni lek przeciwwirusowy (np. z inozyn膮 pranobeks), kt贸ry hamuje namna偶anie HSV. Ponadto w razie potrzeby wskazane jest:

  • podawanie lek贸w przeciwgor膮czkowych, przeciwb贸lowych i przeciwzapalnych,
  • stosowanie sprayu na b贸l gard艂a np. z nanokoloidami srebra, kt贸re ograniczaj膮 rozw贸j chorobotw贸rczych drobnoustroj贸w i mentolem 艂agodz膮cym objawy zapalenia jak b贸l i zaczerwienienie,
  • miejscowe aplikowanie preparat贸w przeciwwirusowych ale te偶 wysuszaj膮cych i odka偶aj膮cych. 

W przypadku nawracaj膮cej opryszczki wargowej trzeba zadba膰 o dobr膮 kondycj臋 uk艂adu immunologicznego. Warto te偶 dok艂adnie przestrzega膰 zasad higieny osobistej. Niekiedy zaleca si臋 profilaktyczne przyjmowanie lek贸w przeciwwirusowych, pozwalaj膮cych d艂u偶ej utrzyma膰 wirusy w u艣pieniu i wzmocni膰 odporno艣膰 organizmu. 

Czy da si臋 wyleczy膰 opryszczk臋 u dziecka w jeden dzie艅?

Nie da si臋 wyleczy膰 opryszczki w jeden dzie艅. Dost臋pne leki przeciwwirusowe pozwalaj膮 j膮 skutecznie z艂agodzi膰, ale nie uzdrowi膮 sk贸ry w ci膮gu 24 godzin.

Istnieje szansa, 偶e im wcze艣niej zostan膮 zastosowane, tym objawy opryszczki b臋d膮 mniejsze i 艂atwiejsze do wyleczenia. Wszystko jednak zale偶y od indywidualnych predyspozycji organizmu. Chc膮c przyspieszy膰 leczenie opryszczki u dziecka, warto si臋gn膮膰 po odpowiednie preparaty i zadba膰 o higien臋 rany. Maluszek nie powinien jej przygryza膰, drapa膰 ani dotyka膰. 

Czy dziecko z opryszczk膮 mo偶e p贸j艣膰 do przedszkola?

Wirus opryszczki jest wysoce zaka藕ny. 艁atwo przenosi si臋 drog膮 kropelkow膮 i w bezpo艣rednim kontakcie, zw艂aszcza w grupie dzieci, kt贸re wsp贸lnie si臋 bawi膮, jedz膮 i sp臋dzaj膮 czas. Dlatego zaleca si臋, aby dzieci z opryszczk膮 (tak t膮 pierwsz膮, jak i nawrotow膮) zosta艂y w domu. Izolacja powinna trwa膰 tyle, ile trwa wydalanie wirusa z organizmu i jest to:

  • do trzech tygodni przy pierwotnym zaka偶eniu opryszczkowym,
  • oko艂o pi臋膰 dni przy opryszczce nawrotowej. 

Wirus opryszczki u dziecka – kiedy do lekarza?

Pierwotne zaka偶enie mo偶e mie膰 powa偶ny przebieg, dlatego je艣li dziecko ma opryszczk臋 i gor膮czk臋 si臋gaj膮c膮 38-39鈩, nale偶y skonsultowa膰 si臋 z lekarzem. Wizyta u pediatry jest wskazana zw艂aszcza niemowl臋tom i ma艂ym dzieciom. 

W wi臋kszo艣ci przypadk贸w nawrotowa opryszczka na ustach nie jest zbyt uci膮偶liwa i mo偶e by膰 z powodzeniem leczona w domu. Jednak cz臋ste nawroty opryszczki u dziecka powinny sk艂oni膰 do rozmowy z lekarzem, a by膰 mo偶e i podj臋cia diagnostyki w poradni immunologicznej. 

Czy da si臋 uchroni膰 dzieci przed wirusem opryszczki?

dziecko z opryszczk膮 dotyka ust mamy

Wirus opryszczki jest bardzo powszechny, dlatego trudno si臋 przed nim uchroni膰. Nie pomaga w tym tak偶e brak szczepie艅. Ryzyko zaka偶enia jest wysokie, mimo to mo偶na mu w pewnym stopniu zapobiega膰. Doro艣li z cz臋sto nawracaj膮cymi opryszczkami powinni pomy艣le膰 o profilaktyce farmakologicznej. Wa偶ne jest r贸wnie偶 stosowanie 艣rodk贸w ochrony osobistej. 

Kobiety ci臋偶arne, kt贸re kiedy艣 mia艂y opryszczk臋 narz膮d贸w p艂ciowych, powinny poinformowa膰 o tym swojego lekarza. M艂odzi rodzice mog膮 wykaza膰 si臋 przezorno艣ci膮 i zabrania膰 ca艂owania dziecka przez osoby trzecie. Warto to zrobi膰 r贸wnie偶 dlatego, 偶e dla dzieci taki spos贸b powita艅 czy okazywania sympatii nie zawsze jest komfortowy. 

Profilaktyka to tak偶e higiena, a wi臋c nieu偶ywanie wsp贸lnych r臋cznik贸w, sztu膰c贸w, kubk贸w, innych naczy艅 i przedmiot贸w. Dzi臋ki temu mo偶na unikn膮膰 nie tylko opryszczki, lecz r贸wnie偶 innych zaka偶e艅 wirusowych, bakteryjnych czy grzybiczych. 

Mo偶e zainteresowa膰 Ci臋 r贸wnie偶: Dlaczego dzieci tak cz臋sto choruj膮 i co mo偶na z tym zrobi膰?


zdj臋cie rodziny w ma艂ym zielonym kole
Wspiera prawid艂owe funkcjonowanie uk艂adu odporno艣ciowego u dzieci:
starannie dobrane, naturalne sk艂adniki
zawiera certyfikowany MI脫D MANUKA MGO 263+, wyci膮g z kwiatostanu lipy oraz witamin臋 C i cynk, kt贸re uczestnicz膮 w procesach 艂agodz膮cych b艂ony 艣luzowe gard艂a
Mantusil

Herpes simplex virus (who.int) 

Dermatologia po Dyplomie – Afty nawracaj膮ce w praktyce lekarskiej

Interna Szczeklika. Ma艂y podr臋cznik 2019/2020, Medycyna Praktyczna, Krak贸w 2019