Suchość w ustach jako jeden z pierwszych objawów ciąży
Suchość w ustach jest jednym z objawów, który może wystąpić w każdym momencie ciąży. Czasem nawet stanowi pierwszy sygnał informujący o jej początku.
Przewlekłe występowanie suchości w ustach nazywane jest kserostomią. Jest to zaburzenie wydzielania śliny przez gruczoły ślinowe tzw. ślinianki. Ślina zawiera składniki wpływające na utrzymanie odpowiedniej wilgotności błony śluzowej, zachowanie prawidłowego pH, ochronę jamy ustnej przed drobnoustrojami oraz dostarczanie enzymów trawiennych. Zmniejszone wydzielanie śliny oraz zmiana jej składu powodują uczucie suchości, lepkość w ustach, a nawet mogą prowadzić do trudności w połykaniu oraz zwiększać podatność na podrażnienia.
Kserostomia ciążowa nie należy do najbardziej charakterystycznych objawów ciąży, jednak u niektórych kobiet może pojawić się bardzo wcześnie i utrzymywać się przez dłuższy czas, powodując dyskomfort.
Dlaczego w ciąży pojawia się suchość w ustach?
W ciąży proces wytwarzania śliny często zostaje zaburzony w związku ze zachodzącymi w organizmie zmianami. Zmniejszona ilość śliny oraz zaburzenie utrzymania prawidłowego nawilżenia błon śluzowych jamy ustnej mogą wynikać z kilku czynników:
- zwiększonego zapotrzebowania organizmu na płyny, niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka oraz funkcjonowania organizmu matki,
- częstszego oddawania moczu, które sprzyja utracie wody,
- zmian hormonalnych – podwyższony poziom progesteronu i estrogenów wpływa na pracę ślinianek,
- wymioty i nudności, podczas których dochodzi do znacznej utraty wody i elektrolitów, a w konsekwencji odwodnienia,
- cukrzycy ciążowej – podwyższony poziom glukozy we krwi, powoduje zwiększenie ilości wydalanego moczu, nasilając niedobór płynów.
U niektórych kobiet suchość w ustach może być związana z zatkanym nosem oraz towarzyszącym mu tzw. katarem ciążowym. Zmiany hormonalne wpływają na błonę śluzową jamy nosowej, powodując jej obrzęk i uczucie zatkania nosa. W efekcie dochodzi do częstszego oddychania przez usta, szczególnie w nocy, co sprzyja wysuszaniu śluzówki i uczucia suchości w jamie ustnej.
Suchość w ustach w ciąży: 1 trymestr
W pierwszym trymestrze suchość w ustach najczęściej związana jest z gwałtowną zmianą poziomu hormonów oraz pojawiającymi się wymiotami. To właśnie w tym okresie szybka utrata płynów prowadzi do uczucia suchości w jamie ustnej.
Suchość w ustach w ciąży: 2 trymestr
W drugim trymestrze suchość w ustach może się utrzymywać jednak jest mniej nasilona lub całkowicie znika. W tym okresie kluczowe jest odpowiednie nawodnienie i dostarczanie dużej ilości płynów. Kobiety w ciąży powinny przyjmować około 2-3 litrów wody dziennie.
Suchość w ustach w ciąży: 3 trymestr
W trzecim trymestrze suchość w ustach może ponownie się nasilać. Wynika to m.in. z częstszego oddawania moczu spowodowanego uciskiem powiększającej się macicy na pęcherz, a także z problemów z oddychaniem przez nos. Dodatkowo pojawiająca się zadyszka sprzyja częstszemu oddychaniu przez usta, co prowadzi do wysuszenia błony śluzowej i nasilenia uczucia suchości.
Jakie objawy towarzyszą suchości w ustach?
Suchości w ustach zwykle towarzyszą dodatkowe objawy, które związane są z niewystarczającą produkcją śliny. Do najczęstszych z nich należą:
- uczucie lepkości w jamie ustnej,
- drapanie i pieczenie w gardle,
- pieczenie języka i warg,
- trudności w połykaniu,
- wzmożone pragnienie.
Zmniejszona produkcja śliny oraz niewystarczające nawilżenie zaburzają funkcję ochronną błony śluzowej jamy ustnej. Przez to jest ona narażona na mikrourazy oraz podrażnienia, a także może stanowić wrota dla drobnoustrojów. Długotrwała suchość w ustach sprzyja rozwojowi próchnicy oraz zwiększać skłonność do występowania stanów zapalnych dziąseł.
Dlaczego suchość w ustach w ciąży występuje również w nocy?
Suchość w ustach w ciąży może nasilać się szczególnie nocą, powodując wybudzanie się oraz wzmożone pragnienie po przebudzeniu. Jest to związane zarówno z fizjologicznymi procesami zachodzącymi podczas snu, jak i innymi dolegliwościami typowymi dla tego okresu.
Podczas snu naturalnie zmniejsza się wydzielanie śliny, co sprzyja wysychaniu błony śluzowej jamy ustnej.Proces ten może nasilać się przy równoczesnym występowaniu zatkanego nosa i tzw. kataru ciążowego. Zatkany nos w ciąży jest efektem zwiększonego poziomu hormonów (progesteronu i estrogenów), które wywołują obrzęk błony śluzowej nosa zwężając kanały jamy nosowej, co utrudnia swobodny przepływ powietrza. Dodatkowo dochodzi do nadprodukcji wodnistej wydzieliny, która jeszcze bardziej nasila uczucie niedrożności.
Objawy te często pogłębiają się w nocy, gdy ciało znajduje się w pozycji leżącej, co utrudnia odpływ wydzieliny z nosa.
Jakie są domowe sposoby na suchość w ustach w ciąży?
Aby złagodzić suchość w ustach, w pierwszej kolejności warto sięgnąć po domowe sposoby, które pomogą poprawić nawilżenie błony śluzowej oraz zlikwidować nieprzyjemne objawy.
Kluczowe jest odpowiednie nawodnienie organizmu przez przyszłą mamę. Standardowo zaleca się spożywanie w ciągu dnia około 2 litrów wody, jednak w czasie ciąży zapotrzebowanie wzrasta do około 2-3 litrów. Wodę należy pić regularnie, małymi łykami przez cały dzień. Spożycie dużej ilości wody w krótkim czasie, może spowodować jej szybkie wydalanie i brak odpowiedniego nawodnienia organizmu.
Istotne jest zwrócenie uwagi na codzienną dietę, która pozwoli wyeliminować produkty będące czynnikiem wywołującym lub nasilającym suchość w jamie ustnej. Należą do nich:
- ostre potrawy z dużą ilością przypraw,
- słone przekąski,
- napoje z kofeiną (np. kawa, mocna herbata)
- suche przekąski.
Dobrym rozwiązaniem jest również zadbanie o odpowiednią wilgotność powietrza w domu, zwłaszcza w sypialni. Suche powietrze może nasilać objawy, dlatego w razie potrzeby warto korzystać z nawilżacza powietrza lub regularnie wietrzyć pomieszczenia.
Preparaty na suchość w ustach w ciąży – co stosować?
Jeśli domowe sposoby nie przyniosą wystarczającej ulgi, łagodzenie suchości w jamie ustnej u kobiet w ciąży można wspomóc stosując gotowe preparaty o działaniu nawilżającym.
Skutecznym rozwiązaniem są specjalistyczne żele przeznaczone do płukania jamy ustnej. Zawierają one w swoim składzie substancje, które skutecznie łagodzą błonę śluzową oraz wspierają jej odbudowę, pozostawiając długotrwały efekt nawilżenia. Jedną z nich jest ektoina, czyli naturalna cząsteczka tworząca na powierzchni błony śluzowej powłokę, chroniąc ją przed nadmiernym wysychaniem i zapewniając utrzymanie odpowiedniego nawilżenia, a jednocześnie wywierając działanie łagodzące oraz zabezpieczające przed podrażnieniem. Tego typu preparaty przynoszą szybką ulgę i poprawiają komfort, szczególnie w nocy lub w sytuacjach nasilonych objawów.
Żele do płukania jamy ustnej stosuje się bezpośrednio na błonę śluzową jamy ustnej. Niewielką ilość rozprowadza się dokładnie po błonie śluzowej, a nadmiar wypluwa. Najlepiej stosować je wieczorem przed snem oraz w ciągu dnia w razie potrzeby. Po aplikacji warto przez chwilę powstrzymać się od jedzenia i picia, aby wzmocnić działanie preparatu.
Żele przeznaczone są wyłącznie do stosowania miejscowego, nie wchłaniają się do krwioobiegu, dzięki czemu stanowią bezpieczne rozwiązanie dla kobiet w ciąży.
Bibliografia:
1) Agnieszka Pichór, Anna Doboszyńska – Suchość jamy ustnej – niedoceniany problem kliniczny; Medycyna Paliatywna w Praktyce 2008; 2: 26–28
2) B. Błaszczak, Piotrowska M., I. Brukwicka, Z. Kopański, J. Rowiński, J Strychar – Problemy zdrowotne jamy ustnej u kobiet w ciąży; Journal of Clinical Healthcare 1/2017; 15-19
3) Marlena Warowna,Katarzyna Tokarczyk, Anna Hordyjewska, Beata Kręcisz – Styl życia oraz zmiany ogólnoustrojowe u kobiet w ciąży; Kosmetologia Estetyczna 1 / 2019 / vol. 8
4) Nabhira Aftabi Binte Islam, Atiqul Haque – Pregnancy-related dental problems: A review; Heliyon. 2024 Jan 29;10(3)