Metody łagodzenia bólu porodowego
Ból w czasie porodu można łagodzić trzema podstawowymi sposobami: niefarmakologicznie (masaż, immersja wodna, aromaterapia, akupunktura, TENS, itp.), farmakologicznie (opioidy podawane dożylnie lub gaz wziewny) oraz poprzez analgezję regionalną, czyli znieczulenie podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe.
Metody niefarmakologiczne są szeroko stosowane przez położne, gdyż nie mają negatywnego wpływu na rodzącą i dziecko, a często są w stanie przyspieszyć poród, dzięki rozluźnieniu i relaksacji kobiety. Pomagają również przetrwać kolejne skurcze, a część działa na zasadzie efektu placebo.
Sposoby farmakologiczne, czyli z zastosowaniem leków, to głównie podawanie opioidów dożylnie oraz stosowanie gazu wziewnego Entonox. Opioidy, jak Dolargan, są często używane na porodówkach, gdyż działają szybko i kobieta widzi zauważalną różnicę w odczuwaniu bólu porodowego. Warto jednak wiedzieć, że opioidy mogą wywołać niepożądane skutki, jak zaburzenia oddychania u matki oraz trudności adaptacyjne maluszka tuż po narodzinach. Przez to kobieta, która dostaje opioidy w ramach łagodzenia bólu porodowego, musi być pod stałą i wnikliwą obserwacją położnych i lekarza.
Entonox, potocznie znany jako gaz rozweselający, to mieszanina tlenu i podtlenku azotu, która ma działanie przeciwbólowe i relaksujące, pozwala na szybki efekt terapeutyczny, który mija chwilę po zaprzestaniu wdychania gazu. Może wywoływać nudności czy zawroty głowy, ale uznaje się go za bezpieczny sposób łagodzenia bólu porodowego.
Znieczulenie przy porodzie dzieli się na dwa główne rodzaje: podpajęczynówkowe oraz zewnątrzoponowe. Czym się różnią?
Rodzaje znieczulenia okołoporodowego
Jak wcześniej wspomniano, wyróżniamy dwa rodzaje znieczulenia, które rodząca może otrzymać w czasie porodu. Znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe dla kobiety może wyglądać tak samo, bo polega na wykonaniu wkłucia w okolicy lędźwiowej, potocznie mówiąc „wkłucia w kręgosłup”, jednak różnią się m.in. miejscem podania leku, samym lekiem oraz szybkością działania.
Znieczulenie zewnątrzoponowe w trakcie porodu
Ten rodzaj znieczulenia stanowi złoty standard w łagodzeniu bólu porodowego. Znieczulenie zewnątrzoponowe polega na podaniu substancji przeciwbólowych do przestrzeni zewnątrzoponowej. Działanie znieczulenia można poczuć po kilku minutach i zwykle polega ono na zniesieniu bólu oraz zachowaniu możliwości poruszania. Ból może być całkowicie nieodczuwalny lub odczuwalny dość słabo, rodząca czuje skurcze macicy jako rytmiczne napinania brzucha.
Co ważne, kobieta powinna zachować zdolność chodzenia po podaniu znieczulenia zewnątrzoponowego w czasie porodu.
Czas trwania znieczulenia to około 2 godzin, po tym czasie lekarz powinien ponownie podać dawkę leku do przestrzeni zewnątrzoponowej. Jak to zrobi? Po wkłuciu igły pomiędzy kręgi kręgosłupa pozostawia się w przestrzeni zewnątrzoponowej malutki cewnik (jest to znieczulenie ciągłe), czyli cienką rurkę, dzięki której jest możliwe podawania leku bez konieczności ponownego wkłucia w okolicę lędźwiową. To sprawia, że znieczulenie jest podawane tak, jak kobieta tego potrzebuje.
Znieczulenie podpajęczynówkowe w czasie akcji porodowej
Znieczulenie podpajęczynówkowe polega na wprowadzeniu leków przeciwbólowych do płynu mózgowo-rdzeniowego, który otacza rdzeń kręgowy, czyli do przestrzeni podpajęczynówkowej. Ten rodzaj znieczulenia jest stosowany rzadziej niż analgezja zewnątrzoponowa. Proponuje się je pacjentkom, które chorują na schorzenia układu krążenia, choroby kręgosłupa, jak skolioza, czy kobietom z nadwagą.
Znieczulenie podpajęczynówkowe można podać jednorazowo lub w trybie ciągłym. Podane jednorazowo działa właściwie natychmiastowo, ale efekt przeciwbólowy utrzymuje się do 1,5 godziny i nie ma możliwości zwiększenia dawki czy ponownego podania. Zbyt duża dawka podana jednorazowo jest w stanie zahamować akcję skurczową. Analgezja w trybie ciągłym pozwala na dawkowanie i zwiększanie znieczulenia, jeśli kobieta odczuwa, że ból narasta.
Czy rodząca zawsze może otrzymać znieczulenie w czasie porodu?
Łagodzenie bólu w trakcie porodu to prawo pacjentki. Jednak w kwestii znieczulenia bardzo ważna jest kwalifikacja lekarska oraz wykluczenie przeciwwskazań. Konieczny jest również dostęp do lekarza anestezjologa, który powinien zajmować się pacjentką tuż po wykonaniu znieczulenia.
Przeciwwskazania do założenia znieczulenia w czasie porodu to m.in.:
- brak zgody pacjentki i/lub lekarza na wykonanie znieczulenia – nawet jeśli kobieta chce być znieczulona, lekarz może nie wyrazić na to zgody, jeśli stwierdzi, że jego wykonanie jest ryzykowne; lekarz proponuje znieczulenie, ale pacjentka nie chce z niego skorzystać,
- rodząca, która nie współpracuje w czasie porodu,
- choroby skóry, aktywne zmiany chorobowe w obrębie planowanego wkłucia,
- zaburzenia krzepnięcia,
- choroby neurologiczne – np. stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, choroby rozrostowe czy infekcyjne,
- stany naglące – np. rzucawka, wypadnięcie pępowiny, ostra zamartwica wewnątrzmaciczna.
Wskazania do przeprowadzenia znieczulenia w trakcie porodu
Najważniejszym wskazaniem jest życzenie pacjentki, która chce urodzić swoje dziecko bez bólu. Jeśli kobieta ma wysoką nietolerancję na ból, bardzo cierpi, a wykluczone zostały przeciwwskazania – nic nie powinno stać na przeszkodzie, aby otrzymała znieczulenie. I słowo „powinno” jest tu kluczowe.
Nowy standard opieki okołoporodowej 2026 reguluje kwestię otrzymania przez pacjentkę znieczulenia o wiele bardziej szczegółowo, niż odbywało się to do tej pory. Wcześniej jedna pacjentka mogła zostać znieczulona przez anestezjologa i pozostawała pod jego opieką cały czas. W tym czasie lekarz nie mógł znieczulić kolejnej pacjentki lub uczestniczyć w trakcie nagłego cesarskiego cięcia. To w wielu szpitalach sprawiało, że znieczulenie było dostępne, ale jego faktyczne otrzymanie graniczyło z cudem.
Zgodnie z nowym standardem opieki okołoporodowej lekarz anestezjolog może założyć znieczulenie kolejnej pacjentce, jeśli pierwsza jest w stabilnym stanie i zostanie przekazana pod opiekę pielęgniarki anestezjologicznej lub położnej anestezjologicznej – wszystko pod nadzorem lekarza położnika. To powinno sprawić, że znieczulenie będzie lepiej dostępne i faktycznie kobiety będą mogły rodzić bez bólu.
Kiedy można założyć znieczulenie w czasie porodu naturalnego?
Istnieją pewne warunki, które należy spełnić, aby otrzymać znieczulenie do porodu:
- aktywna I faza porodu, czyli okres, kiedy skurcze są regularne, a rozwarcie szyjki macicy się zwiększa,
- rozwarcie ma 3-5 cm.
Oczywiście otrzymanie znieczulenia zależy w dużej mierze od sytuacji klinicznej i stanu rodzącej, założenie analgezji wcześniej jest możliwe po konsultacji anestezjologa i położnika.
W rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii jest jasno określone, że znieczulenie nie powinno być przerywane w II okresie porodu, czyli momencie, gdzie jest 10 cm rozwarcia i kobieta ma skurcze parte, a maluch aktywnie pokonuje kanał rodny.
Powikłania znieczulenia w trakcie porodu
Znieczulenie porodowe to procedura medyczna, która niesie za sobą ryzyko powikłań, dlatego pacjentka, która ma otrzymać znieczulenie, powinna być dokładnie poinformowana o możliwych powikłaniach. Nowy standard opieki okołoporodowej wprowadza nowość w tym zakresie – konsultację anestezjologiczną w czasie ciąży, dzięki której przyszła mama ma możliwość zdobycia informacji, z jakiego rodzaju metod łagodzenia bólu może skorzystać i dowiedzieć się o ewentualnym ryzyku działań niepożądanych.
Konsultacja anestezjologiczna powinna się odbyć pomiędzy 33. a 37. tygodniem ciąży. Jeśli z jakichś powodów nie dochodzi ona do skutku, kobieta ma prawo z niej skorzystać w późniejszym czasie.
Powikłania, jakich można się spodziewać po wykonaniu znieczulenia w czasie porodu:
- popunkcyjny ból głowy, jeśli dojdzie do przebicia opony twardej,
- spadek ciśnienia tętniczego krwi,
- krwiak w przestrzeni zewnątrzoponowej,
- przedłużenie porodu.
Dlaczego warto zdecydować się na znieczulenie w czasie porodu?
Ból i skurcze porodowe powodują hiperwentylacje, czyli kobieta oddycha szybko i płytko, co sprawia, że do dziecka w tym momencie dopływa mniejsza ilość tlenu, a sama rodząca może doświadczyć zaburzeń świadomości, w tym utraty przytomności. Ból to także stresor, który sprawia, że kobieta jest w trybie walki – poziom kortyzolu w jej organizmie mocno wzrasta, ale w konsekwencji może to wpłynąć na wydłużenie porodu.
Ból porodowy, mimo że ma wielką siłę, jest możliwy do przeżycia. Ale w porodzie nie chodzi tylko o przetrwanie. To dzień, w którym kobieta rodzi dziecko, a sama rodzi się jako matka, i należy zadbać o to, by miała z tego dnia jak najlepsze wspomnienia, bez obawy o stan zdrowia jej i dziecka.
Znieczulenie w czasie porodu nie wpływa negatywnie na przebieg porodu, nie powoduje zaburzeń w dobrostanie dziecka, czyli nie odbija się to na zdrowiu maluszka, punktacja w skali APGAR nie jest obniżona w porównaniu do dzieci urodzonych bez znieczulenia.
Podanie znieczulenia nie sprawia, że kobietę bolą plecy, chociaż to często powtarzany mit – warto zauważyć, że po porodzie zmienia się całkowicie środek ciężkości. Ciężar, który był z przodu, nagle znika, a kręgosłup musi szybko przystosować się do nowych warunków. To główny powód bólu pleców, ale nie powikłanie po znieczuleniu porodowym.
Metody łagodzenia bólu a obowiązki szpitali
Szpitale mają narzucony obowiązek, by zapewnić dostęp do farmakologicznych metod łagodzenie bólu kobietom decydującym się na poród w wybranej placówce. Dodatkowo przynajmniej raz do roku szpital musi aktualizować na swojej stronie internetowej wykaz tych metod.
Tutaj jednak należy poczekać na działanie nowego standardu opieki okołoporodowej, gdyż do metod farmakologicznych należy np. stosowanie gazu wziewnego. Uznaje się, że szpital, który zapewnia jakąkolwiek metodę farmakologiczną, wypełnia wytyczne nowego standardu.
Niestety, w standardzie opieki okołoporodowej nie ma ani słowa, że szpital ma obowiązek zapewnić znieczulenie regionalne w czasie porodu. Jednak NFZ lepiej wycenia porody ze znieczuleniem, przez to takie porody są dla szpitala lepiej opłacalne. Może to realnie wpłynąć na zwiększenie dostępności znieczulenia dla kobiet rodzących.
Znieczulenie do porodu a plan porodu
Jeśli piszesz swój plan porodu i zawierasz tam informację, że chcesz skorzystać ze znieczulenia, a w wybranej placówce nie ma takiej metody łagodzenia bólu porodowego, to najprawdopodobniej tego znieczulenia nie dostaniesz.
Aby uniknąć takich sytuacji, warto śledzić na stronach szpitali, jakie metody łagodzenia bólu porodowego oferują swoim pacjentkom oraz udać się na konsultację anestezjologiczną do szpitala, w którym planujesz urodzić swojego maluszka. Świadomy wybór placówki oraz wiedza na temat dostępności znieczulenia sprawi, że nie będziesz się bała, czy Twój poród będzie taki, jak chcesz.
Plan porodu to wizja porodu, ale warto wiedzieć, że musi być dosyć elastyczny, gdyż akcja porodowa bywa nieprzewidywalna. Jeśli chcesz otrzymać znieczulenie w czasie porodu, ale wystąpią komplikacje, które uniemożliwiają jego bezpieczne przeprowadzenie, musisz być świadoma, że anestezjolog może nie podjąć się jego przeprowadzenia.
Zadbaj o to, by poród nie bolał Cię bardziej, niż to konieczne. Ciąża trwa 9 miesięcy, to sporo czasu, by świadomie zdecydować w kwestii szpitala i dowiedzieć, czy znieczulenie jest dla Ciebie najlepszą opcją.
Dla mamy po porodzie
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Silikonowy żel na rany i blizny
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Bibliografia:
1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001525, dostęp z dnia 04.05.2026 r.
2. https://www.gov.pl/web/zdrowie/znieczulenie-okoloporodowe, dostęp z dnia 05.04.2026 r.,
3.https://www.forumginekologii.pl/artykul/znieczulenie-zewnatrzoponowe-i-inne-metody-lagodzenia-bolu-porodowego, dostęp z dnia 05.04.2026 r.