Pasożyty u dzieci – dlaczego najmłodsi zarażają się częściej?
Choroby pasożytnicze w Polsce występują obecnie rzadko, co jest efektem znaczącej poprawy warunków sanitarnych na przestrzeni ostatnich dekad[1]. Nie oznacza to jednak, że problem całkowicie zniknął. Grupą najbardziej narażoną na zakażenia pasożytnicze są dzieci, a powody tego są dość prozaiczne:
- niedojrzałe nawyki higieniczne – wkładanie rąk i przedmiotów do ust, brak samodzielnego mycia rąk po toalecie[1][2],
- przebywanie w dużych skupiskach – żłobki, przedszkola i szkoły sprzyjają krążeniu pasożytów między dziećmi[1][2],
- kontakt z glebą i zwierzętami – zabawa w piaskownicy, geofagia (spożywanie ziemi) oraz bliski kontakt ze zwierzętami[1].
W badaniach przesiewowych z 2014 roku, obejmujących prawie 2000 dzieci w wieku 3-6 lat z Warszawy, infekcję pasożytniczą potwierdzono jedynie u 7 z nich[3]. Skala problemu jest zatem znacznie mniejsza, niż sugerują media społecznościowe.
Najczęstsze choroby pasożytnicze u dzieci
W Polsce najczęściej diagnozowanymi parazytozami u dzieci są owsica i giardioza. Powszechnie kojarzone tasiemczyce czy glistnice występują obecnie sporadycznie[1]. Wśród pasożytów u dzieci najczęściej wymienia się:
- owsicę – zarażenie owsikiem ludzkim (Enterobius vermicularis), najczęstsza parazytoza wieku dziecięcego w Polsce,
- giardiozę – zarażenie pierwotniakiem Giardia intestinalis, druga co do częstości parazytoza u dzieci,
- toksokarozę – zarażenie larwami glisty psiej lub kociej (Toxocara spp.), najczęściej u małych dzieci bawiących się w piaskownicach lub mających kontakt ze zwierzętami,
- wszawicę – zarażenie wszami, przenoszone przez bezpośredni kontakt między dziećmi; częste w środowisku przedszkolnym i szkolnym,
- świerzb – zarażenie świerzbowcem ludzkim (Sarcoptes scabiei), przenoszone przez bezpośredni kontakt skórny[1][2].
Objawy pasożytów u dzieci – kiedy podejrzewać chorobę pasożytniczą?
Najczęstsze zarażenia pasożytami jelitowymi u dzieci przebiegają zazwyczaj bezobjawowo, a jeśli objawy występują – są mało charakterystyczne[1].
Do najczęstszych należą:
- zaburzenia rytmu wypróżnień i/lub biegunka,
- bóle brzucha,
- wzdęcia i gazy,
- świąd okolicy odbytu, nasilający się w nocy,
- zaburzenia snu, drażliwość lub nadmierna senność,
- utrata masy ciała,
- nudności[1].
W przypadku ektopasożytów, takich jak wszawica czy świerzb, dominującym objawem jest uporczywy świąd skóry.
Wbrew powszechnemu przekonaniu, zgrzytanie zębami (bruksizm) nie jest objawem choroby pasożytniczej. Jego podłoże jest wieloczynnikowe i wiąże się przede wszystkim z zaburzeniami emocjonalnymi, oddechowymi lub neurologicznymi[1]. Zbyt duże znaczenie diagnostyczne przypisuje się również eozynofilii – w praktyce nie jest ona charakterystyczna dla najczęstszych parazytoz jelitowych w Polsce i znacznie częściej wynika z alergii lub reakcji polekowych[1].
Jak rozpoznać pasożyty u dziecka – ścieżka diagnostyczna
Diagnostyka pasożytów u dzieci może zostać przeprowadzona w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).
Pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza – pediatry lub lekarza rodzinnego. Na podstawie objawów, wywiadu (w tym informacji o podróżach, kontakcie ze zwierzętami, warunkach w przedszkolu lub szkole) lekarz decyduje, jakie badania zlecić i w kierunku jakich pasożytów je ukierunkować.
W wątpliwych bądź ciężkich przypadkach lekarz może wystawić skierowanie do Poradni Chorób Odzwierzęcych i Pasożytniczych lub Poradni Chorób Zakaźnych dla Dzieci. Przyjmujący tam specjaliści dysponują większym zakresem badań diagnostycznych i posiadają duże doświadczenie w leczeniu parazytoz.
Ważne!
Diagnostyka parazytologiczna powinna zostać ukierunkowana na konkretny rodzaj pasożyta – nie istnieje jedno badanie, które wykryje wszystkie możliwe zarażenia [1].
Jakie badania diagnozują pasożyty u dzieci?
W diagnostyce chorób pasożytniczych u dzieci stosuje się kilka metod. Ich dobór zależy od podejrzewanego pasożyta i lokalizacji zarażenia:
- Badanie koproskopowe – mikroskopowa ocena kału w kierunku obecności jaj, cyst lub dorosłych postaci pasożytów.
- Wymaz z okolicy odbytu – metoda z wyboru w owsicy, wykonywana rano przed toaletą.
- Badania immunoserologiczne z krwi – wykrywają przeciwciała wytwarzane przez organizm w odpowiedzi na zarażenie. Przydatne przede wszystkim w zarażeniach tkankowych, takich jak toksokaroza czy bąblowica. W przypadku pasożytów jelitowych badania te mają ograniczoną wartość.
- Badania molekularne (PCR) – wykrywają materiał genetyczny pasożyta w próbce kału lub krwi. Cechują się wysoką czułością i specyficznością, jednak ze względu na koszt i dostępność stosowane są głównie w ośrodkach specjalistycznych[1][2].
Jak prawidłowo pobrać próbkę kału do badania?
Prawidłowe pobranie materiału do badania ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności wyniku. Oto najważniejsze zasady:
- kał należy pobrać do czystego i suchego pojemnika – najlepiej zakupionego w aptece, z dołączoną łopatką,
- próbkę kału należy pobrać z kilku różnych miejsc stolca,
- próbkę kału należy dostarczyć do laboratorium jak najszybciej od momentu pobrania,
- kał nie powinien mieć kontaktu z moczem ani z wodą z toalety,
- próbka kału może być przechowywana maksymalnie do 24 godzin od pobrania, przy czym musi być przechowywana w lodówce (2-8°C),
- badanie należy powtórzyć trzykrotnie, w odstępach 2-3 dni[1][2][4].
Czego nie robić w diagnostyce pasożytów? Popularne testy bez wartości diagnostycznej
W Polsce panuje błędne przekonanie o bardzo częstym występowaniu pasożytów u dzieci. Niepokój rodziców, podsycany przez media społecznościowe, bywa wykorzystywany przez podmioty oferujące niesprawdzone metody diagnostyczne[1]. Warto wiedzieć, które z nich nie mają żadnej wartości w wykrywaniu pasożytów u dzieci:
- biorezonans – pseudonaukowa metoda, która nie jest w stanie wykryć żadnych pasożytów,
- badanie żywej kropli krwi – polega na oglądaniu pod mikroskopem niewybarwionej krwi; struktury interpretowane jako „larwy” czy „jaja pasożytów” to w rzeczywistości artefakty, takie jak szkiełka, włókna gazy czy kurz,
- niezwalidowane testy serologiczne – niektóre laboratoria oferują szerokie panele badań serologicznych z krwi, które często dają wyniki fałszywie dodatnie z powodu reakcji krzyżowych[1].
Konsekwencje korzystania z takich metod mogą być poważne: wynik fałszywie dodatni prowadzi do niepotrzebnego podawania dziecku leków przeciwpasożytniczych.
Leczenie pasożytów u dziecka – do kogo się udać?
Leczenie chorób pasożytniczych u dzieci powinno odbywać się wyłącznie po potwierdzeniu zarażenia odpowiednimi badaniami diagnostycznymi i pod nadzorem lekarza[1][2].
W większości przypadków, zwłaszcza w owsicy i giardiozie, leczenie prowadzi pediatra lub lekarz rodzinny w warunkach ambulatoryjnych. Pacjenci sprawiający trudności diagnostyczne bądź terapeutyczne mogą wymagać opieki w warunkach szpitalnych[2].
Nie należy sięgać po niezarejestrowane i niesprawdzone metody leczenia, takie jak np. chińskie zioła czy suplementy diety reklamowane jako „naturalne odrobaczanie”. Mogą być one nie tylko nieskuteczne, ale też szkodliwe dla organizmu dziecka[1].
Profilaktyczne odrobaczanie – zagrożenia dla dziecka
Profilaktyczne, regularne odrobaczanie dzieci to praktyka, o którą rodzice często dopytują w gabinetach POZ czy gabinetach pediatrycznych. W mediach społecznościowych można spotkać zalecenia podawania dzieciom leków przeciwpasożytniczych „na wszelki wypadek”, np. co pół roku.
Profilaktyczne odrobaczanie dzieci jest niezgodne z aktualną wiedzą medyczną i sytuacją epidemiologiczną w naszym kraju. Podawanie dziecku leków przeciwpasożytniczych bez potwierdzenia zarażenia niesie za sobą realne ryzyko:
- obciążenia organizmu dziecka lekami, które nie są mu potrzebne,
- wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego,
- narastania problemu lekooporności pasożytów,
- zamaskowania rzeczywistej przyczyny dolegliwości i opóźnienia właściwej diagnostyki.
Warto podkreślić, że nie istnieje jeden schemat leczenia, który będzie skuteczny wobec wszystkich pasożytów. Oznacza to, że wprowadzana terapia przeciwpasożytnicze powinna być dopasowana do konkretnego pasożyta, a zatem wdrażana dopiero po zakończeniu procesu diagnostycznego.
Naturalne składniki wspomagające pracę układu odpornościowego.
Naturalne składniki wspomagające pracę układu odpornościowego.
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
Wspomaga naturalną odporność.
W okresie przejściowego osłabienia, do regeneracji po infekcjach.
Na wzmocnienie odporności. Uzupełnia codzienną dietę w starannie dobrane, naturalne składniki, takie...
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego
Bibliografia:
[1] Własienko A, Kuchar E. Diagnostyka, leczenie i profilaktyka najczęstszych chorób pasożytniczych u dzieci – problemy współczesnego pediatry i specjalisty medycyny rodzinnej. Lekarz POZ. 2017;2:154-160.
[2] Jasonek J, Szenborn L, Kuchar E. Praktyczne aspekty rozpoznawania i leczenia najczęstszych chorób pasożytniczych. Fam Med Prim Care Review 2008; 10:887-892.
[3] Korzeniewski K. Inwazje pasożytami jelitowymi w środowisku dziecięcym Warszawy. Fam Med Primary Care Rev 2016; 2: 132-137
[4] Myjak P, Głowniak C, Gołąb E, et al. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego w zakresie laboratoryjnych czynności w parazytologii medycznej. Diagn Lab. 2020.