*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Po co wykonujemy w ciąży test obciążenia glukozą?
Tzw. krzywa cukrowa jest wykonywana u każdej kobiety, nawet jeśli stężenie glukozy jest prawidłowe lub na styku norm. Służy wczesnemu wykryciu cukrzycy ciążowej u mamy, co ma bezpośredni wpływ na dziecko.
Wysokie stężenie glukozy, potocznie cukru we krwi, stanowi czynnik ryzyka dla rozwoju wad:
- układu moczowego
- sercowo-naczyniowego
- nerwowego,
- oraz wystąpienia makrosomii płodu, czyli dużej masy urodzeniowej dziecka, powyżej 4 kg (co zwiększa ryzyko powikłań w trakcie porodu).
Wysoki poziom glukozy wpływa również na noworodka po urodzeniu, nasilając żóltaczkę, powodując nieprawidłowy poziom cukru oraz wapnia we krwi i problemy związane z układem oddechowym, takie jak zaburzenia oddychania.
Przygotowanie ciężarnej do testu obciążenia glukozą
Aby wynik krzywej cukrowej był jak najbardziej miarodajny, niezbędne jest odpowiednie przygotowanie do badania.
Oto kilka prostych wskazówek, których powinnaś przed badaniem:
- Do badania zgłoś się na czczo.
- Ostatni posiłek zjedz 8-12 godzin przed pobraniem krwi (jeśli był obfity to nawet 14 godzin).
- Na badanie najlepiej zgłoś się w godzinach porannych.
- Przed badaniem możesz, a nawet powinnaś pić wodę.
- Jeśli robisz krzywą cukrową na NFZ, weź ze sobą skierowanie.
W większości punktów pobrań dostępna jest bezpłatnie glukoza bezsmakowa. Jeśli boisz się jej mdlącego smaku, możesz kupić w aptece glukozę smakową, dostępną w różnych, owocowych wariantach. Ułatwia to wypicie roztworu.
W mojej codziennej pracy często podaję ciężarnym pacjentkom do testu OGTT glukozę cytrynową i (jeśli mają porównanie z przeszłości) smak daje im zazwyczaj większe poczucie komfortu i nie czują, aby „piły sam cukier w płynie”.
Przebieg testu obciążenia glukozą i czas trwania
Na test obciążenia glukozą zgłaszasz się w godzinach porannych. Pielęgniarka lub położna sprawdzi, czy spełniasz podstawowe kryteria do wykonania testu, takie jak bycie na czczo.
Przed wykonaniem testu trzeba upewnić się, że… możemy go wykonać!
1️⃣Dlatego najpierw sprawdzamy poziom glukozy we krwi. Do tego wystarczy małe nakłucie palca i odczytanie wyniku wyświetlanego przez glukometr.
- Jeśli poziom cukru będzie zbyt wysoki, nie możemy wykonać testu.
- Natomiast jeśli wynik wyszedł prawidłowy, możemy zaczynać!
2️⃣Kolejnym krokiem jest tzw. oznaczenie trzypunktowe. Krew pobierzemy trzy razy:
- Przed wypiciem glukozy (na czczo)
- Po 1 godzinie od wypicia glukozy
- 2 godziny od wypicia glukozy.
3 razy, 3 oznaczenia, stąd określenie „trzypunktowe”.
Po pierwszym pobraniu krwi dostaniesz do wypicia roztwór 75g glukozy z wodą. Wypij go w miarę możliwości szybko. Wszystko musi być wypite, najlepiej na raz. Nie możesz wypić połowy teraz, a połowy za 30 minut. Wtedy wynik będzie niemiarodajny.
Jeśli słodki smak glukozy Cię zemdli do tego, stopnia, że zwymiotujesz wypity roztwór, badanie zostanie przełożone na kolejny dzień. Zdarza się to jednak rzadko. Zazwyczaj pacjentki dają radę wypić całość i mają przeprowadzony test obciążenia glukozą tego samego dnia.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie laktacji i rozwoju niemowląt.
Krople enzymatyczne z laktazą kwaśną i neutralną.
Podczas badania krzywej cukrowej…
➡️Po wypiciu roztworu glukozy czekaj w poczekalni na kolejne pobrania krwi. Wykorzystaj to jako chwilę dla siebie, poczytaj książkę, posłuchaj podcastu lub muzyki.
➡️Możesz oczywiście iść do toalety, ale spacery po korytarzu lub przychodni nie są zalecane. Chodząc, spalasz glukozę, więc nie będziemy w stanie oszacować jak Twój organizm radzi sobie, aby ją „przetrawić”.
➡️Nie pij w tym czasie wody (oczywiście wszystko w granicach normy, łyk w trakcie 2 godzin oczekiwania nie będzie przestępstwem).
➡️Po tak dużej dawce cukru możesz poczuć się senna – to normalne!
➡️Gdy minie godzina wykonujemy kolejne pobranie. Potem sytuacja jest analogiczna. Czekasz kolejną godzinę i masz pobieraną krew po raz trzeci (i ostatni).
Ile czasu może zająć krzywa cukrowa?
Na test obciążenia glukozą musisz przeznaczyć około 2,5 godziny, wliczając test, sprawdzenie czy możesz go mieć, rejestrację badania w systemie i ewentualną kolejkę w punkcie pobrań (aczkolwiek jako ciężarna powinnaś być przyjęta poza kolejnością).
Nawet jeśli w punkcie pobrań będzie kolejka, to na pobranie krwi po 1h i 2h od wypicia glukozy wchodzisz od razu, omijając ją. Wyniki (w zależności od laboratorium) są zazwyczaj tego samego lub kolejnego dnia.
Kiedy wykonanie testu OGTT nie jest wskazane?
Istnieją sytuacje, kiedy testu obciążenia glukozą w ciąży się nie wykonuje. To m.in.:
- aktywna infekcja (więc przy przeziębieniu warto odłożyć badanie do czasu wyzdrowienia, tydzień nie zrobi różnicy, a przypomnę, masz na nie czas między 24 a 28 tygodniem ciąży)
- stan odwodnienia,
- rozpoznana cukrzyca przed ciążą,
- zaburzenia wchłaniania (np. celiakia),
- hipokaliemia (obniżone stężenie potasu we krwi),
- przyjmowanie leków wpływających na stężenie glukozy we krwi.
Na ten ostatni temat pojawia się wiele sprzecznych informacji. Co z lekami np. na tarczycę? Farmaceuci i dietetycy kliniczni najczęściej sugerują, aby tabletkę przyjąć po badaniu OGTT, ale przed śniadaniem, czyli wracasz po teście do domu, bierzesz tabletkę i po 30-60 minutach jesz śniadanie.
Normy testu obciążenia glukozą w ciąży
Prawidłowy wynik krzywej cukrowej występuje, gdy glikemia wynosi:
- <100 mg/dl na czczo
- <180 mg/dl po godzinie
- <140 mg/dl po dwóch godzinach od badania.
O cukrzycy ciążowej mówimy, gdy stężenie glukozy we krwi wynosi:
- 92-125 mg/dl na czczo
- ≥ 180 mg/dl po 1 godzinie od wykonania testu OGTT
- 153-199 mg/dl po 2 godzinach od wykonania testu OGTT
Aby rozpoznać cukrzycę ciążową wystarczy, że jedno z kryteriów będzie spełnione.
Kiedy test obciążenia glukozą w ciąży trzeba powtórzyć?
Krzywa cukrowa może być wykonana już na początku ciąży, jeśli istnieją ku temu wskazania. W pierwszych badaniach, które wykonuje się do 10 tygodnia ciąży sprawdzamy stężenie glukozy we krwi. Jeśli stężenie glukozy we krwi wynosi:
- poniżej 100 mg/dl – krzywą robimy raz, między 24 a 28 tygodniem ciąży
- 100-125 mg/dl – wykonujemy test obciążenia glukozą
- ≥126 mg/dl – powtarzamy badanie (jeśli wynik wyjdzie wysoki, rozpoznajemy cukrzycę ciążową)
- w przypadku, gdy miałaś w poprzedniej ciąży ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, należy w jak najkrótszym czasie wykonać test OGTT, a jak wyjdzie prawidłowo – powtórzyć w 24-28 tygodniu ciąży
- jeśli posiadasz jakiekolwiek zaburzenia tolerancji glukozy w przeszłości, wykonanie testu również jest wskazane.
Zalecenia przy prawidłowym wyniku testu obciążenia glukozą dla ciężarnych
Wynik badania OGTT jest prawidłowy, ulga! Mimo to zachowaj czujność, bo cukrzyca może pojawić się niespodziewanie, w dowolnym momencie ciąży.
Pamiętaj o zbilansowanej diecie, unikaniu produktów bogatych w cukry proste (czekolady, batony, ciastka), aktywności ruchowej w ciągu dnia, suplementacji zalecanej przez lekarza.
Zwracaj uwagę na dolegliwości, które mogą świadczyć o potencjalnie rozwijającej się cukrzycy ciążowej. Są to:
- wzmożone pragnienie,
- częste oddawanie moczu,
- senność,
- napady głodu.
Cukrzyca ciążowa
Cukrzyca ciążowa to różnego stopnia zaburzenia tolerancji glukozy przez organizm kobiety, wykryte dopiero w ciąży. Istnieją dwa typy.
- Typ pierwszy jest wtedy, gdy leczeniem jest dieta.
- Typ drugi wymaga diety i dodatkowo insuliny.
Czynniki ryzyka cukrzycy ciążowej
Czynnikami, które mogą mieć wpływ na rozwój cukrzycy ciążowej są:
- obciążenia genetyczne (występowanie cukrzycy w rodzinie),
- otyłość,
- cukrzyca ciążowa w poprzedniej ciąży,
- urodzenie dziecka o masie powyżej 4kg,
- wzrost poziomu hormonów wpływających na rozwój płodu,
- wiek powyżej 35 lat,
- nadciśnienie i choroby nerek,
- nietolerancja glukozy w przeszłości.
Jakie zmiany można wprowadzić w swoim stylu życia?
Jesteś już po badaniach i dostałaś diagnozę cukrzycy ciążowej. Od teraz musisz przywiązywać większą uwagę do utrzymania odpowiedniego poziomu cukru we krwi. Jak to zrobić?
Najważniejsza jest dieta i jej przestrzeganie! Jedz małe porcje, ale często. Zaplanuj 5-6 posiłków w ciągu doby, 3 główne i 3 dodatkowe.
Posiłki powinny składać się z:
- węglowodanów złożonych, czyli np. pieczywa pełnoziarnistego, warzyw, kaszy, (unikamy węglowodanów prostych, czyli słodyczy),
- białek (np. chude mięso, warzywa strączkowe) ,
- tłuszczy (ryby morskie, orzechy włoskie, olej słonecznikowy czy rzepakowy).
Obok diety twoim przyjacielem powinna być aktywność fizyczna, regularna i o umiarkowanym nasileniu. Już 30 minut spaceru dziennie wpływa korzystnie na poziom glukozy! Jeśli nie masz przeciwskazań do ćwiczeń gimnastycznych możesz je śmiało realizować w domu lub na specjalnie organizowanych zajęciach dla ciężarnych, np. jodze.
Leczenie cukrzycy ciążowej
Jeśli dieta i ruch nie są wystarczające, istnieje potrzeba wprowadzenia insuliny, aby obniżyć poziom glukozy we krwi. Jest ona całkowicie bezpieczna dla Ciebie i dziecka.
Podajemy ją we wstrzyknięciu podskórnym, najczęściej jest to po prostu „zastrzyk w ramię/udo”. Przed każdym podaniem należy umyć ręce, używać zawsze nowej igły, a także regularnie zmieniać miejsca podawania leku.
Dokładną instrukcję podawania insuliny otrzymasz od położnej (np. po wizycie ginekologicznej) lub pielęgniarki w przychodni. Schemat jest prosty i po kilku wstrzyknięciach zrobisz to „z zamkniętymi oczami’.
Jak mierzyć glukozę w domu?
Pomiary glukozy w domu powinny być wykonywane przynajmniej 4 razy na dobę, jeśli cukrzyca jest ustabilizowana. Dokonujemy ich za pomocą glukometru. Nakłuwamy palec, krew nanosimy na specjalny pasek, który jest włożony do glukometru i po kilku sekundach mamy wynik.
Dobrze jest monitorować poziomy cukru, zapisując je w notatkach, aby móc przedstawić wyniki lekarzowi na wizycie kontrolnej.
Aktualnie na rynku dostępne są sensory, czyli niewielkie urządzenia, zakładane również podskórnie, dzięki którym możemy monitorować stężenie glukozy we krwi nieprzerwanie nawet do 2 tygodni. Jest to bardzo komfortowe, zwłaszcza w ciąży, ponieważ nie trzeba wtedy używać glukometru i nakłuwać codziennie palców, aby zmierzyć cukier.
Zbyt niski poziom glukozy w ciąży
Istnieje sytuacja odwrotna do cukrzycy ciążowej. Robisz test, a poziom glukozy jest praktycznie taki sam po godzinie i po dwóch, jak na czczo? Jest to stan nazywany hipoglikemią reaktywną. Powinnaś w tym przypadku stosować dietę o niskim indeksie glikemicznym, jeść regularnie posiłki, aby utrzymywać stężenie glukozy we krwi na względnie stałym poziomie.
Cukrzyca a poród naturalny i przez cięcie
Cukrzyca u kobiety ciężarnej nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego (CC).
Możesz rodzić naturalnie, pod warunkiem, że:
- dziecko nie waży więcej niż 4200 g (wg USG),
- różnica wymiarów główki i brzuszka dziecka o więcej niż 4 cm, stwierdzona w badaniu USG.
Sytuacje te mogą prowadzić do urazów okołoporodowych u mamy i dziecka.
Kiedy możesz rodzić naturalnie z cukrzycą ciążową? Gdy poziom cukru we krwi jest unormowany, masa dziecka nie przekracza (najczęściej) 4000 g, a cukrzyca nie wywołuje żadnych powikłań u Ciebie i dziecka.
Omówmy jeszcze kwestię indukcji, czyli wywoływania porodu. Tę procedurę stosujemy, gdy:
- ciąża powikłana cukrzycą jest już donoszona, czyli powyżej 37 tygodnia ciąży,
- szacowana masa dziecka jest większa niż powinna być w tym tygodniu ciąży.
- dodatkowo stosunek obwodu główki do brzuszka jest w prawidłowych proporcjach, poniżej 4 cm (szacowany w USG).
Wywoływanie porodu polega na podaniu dożylnie syntetycznej oksytocyny, której zadaniem jest spowodowanie skurczów macicy prowadzących do porodu.
Cukrzyca ciążowa a noworodek
W przypadku noworodka urodzonego przez mamę chorującą na cukrzycę po porodzie:
- kontrolujemy u niego poziom cukru, zwłaszcza w pierwszej i drugiej dobie życia,
- karmimy regularnie, aby zachować stały poziom glukozy we krwi, najlepiej piersią co 2-3 godziny.
Ten sposób żywienia pozwala na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia cukrzycy u dziecka, co za tym idzie nadwagi, otyłości czy chorób serca w przyszłości.
Take home message
Na koniec kilka przydatnych informacji do zapamiętania!
- Test obciążenia glukozą jest wykonywany u każdej kobiety ciężarnej minimum raz, między 24 a 28 tygodniem ciąży.
- Jeśli poziom glukozy będzie nieprawidłowy przed 10 tygodniem ciąży, test może być wykonany już wtedy.
- Sam test trwa ok. 2,5 godziny. Zaopatrz się w tym czasie w książkę, krzyżówki lub przygotuj sobie film, bo czas w trakcie badania lubi się dłużyć…
- Cukrzyca ciążowa może być leczona tylko dietą i ruchem! Nie zawsze wskazane jest stosowanie insuliny.
- Jeśli masz problem z komponowaniem posiłków, możesz skorzystać z pomocy dietetyka, który rozpisze Ci odpowiednią dietę dostosowaną do Twojego stanu.
- Cukrzyca ciążowa wymaga również konsultacji z diabetologiem, nie tylko ginekologiem.
- Sensory umożliwiają mierzenie poziomu glukozy przez 24 godziny, 7 dni w tygodniu, a wszystkie wyniki dostępne są np. w aplikacji! Jest to bardzo wygodne. Co lepsza, są one refundowane dla kobiet w ciąży!
- Cukrzyca ciążowa nie jest sama w sobie wskazaniem do cięcia cesarskiego.
Dla mamy po porodzie
Naturalne wsparcie laktacji i rozwoju niemowląt.
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Silikonowy żel na rany i blizny
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Balsam z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopowej. Posiada...
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Emulsja do kąpieli z ektoiną do stosowania już od 1. dnia życia. Dla skóry wrażliwej, suchej i atopo...
Bibliografia:
Bień, A. M. (red.). (2009). Opieka nad kobietą ciężarną. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie
Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego postępowania u kobiet z cukrzycą
Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą
Iwanowicz-Palus, G., & Bień, A. (2020). Edukacja przedporodowa. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.