- Aktywność fizyczna w ciąży może skrócić poród, ale nie u wszystkich działa tak samo.
- Ćwiczenia mają największy wpływ na pierwszą fazę porodu (rozwieranie szyjki macicy). Dzięki lepszej wydolności organizmu i ukrwieniu macicy skurcze mogą być bardziej efektywne i lepiej zsynchronizowane.
- Aktywność fizyczna może zmieniać sposób odczuwania bólu porodowego. Nie zawsze zmniejsza jego intensywność biologicznie, ale zwiększa poczucie kontroli i sprawczości. Kobiety aktywne częściej stosują skuteczne strategie radzenia sobie z bólem i rzadziej potrzebują interwencji przeciwbólowych.
- Regularny ruch zmniejsza ryzyko interwencji medycznych podczas porodu. Może obniżyć ryzyko cesarskiego cięcia i porodów zabiegowych.
- Nawet dobre przygotowanie fizyczne nie gwarantuje łatwego i krótkiego porodu. Na jego przebieg wpływa wiele czynników niezależnych od kobiety, np. ułożenie dziecka czy reakcja organizmu. Dlatego komplikacje nie są oznaką błędu ani braku przygotowania.
*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Aktywność fizyczna w ciąży a pierwsza faza porodu
Pierwsza faza porodu, czyli skracanie i rozwieranie szyjki macicy do pełnego rozwarcia (10 cm), może trwać nawet kilkanaście godzin. Jej przebieg i czas trwania są zależne od wielu czynników, a jednym z nich jest właśnie poziom aktywności fizycznej w ciąży. Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2023 roku wykazały, że regularna aktywność fizyczna w okresie prenatalnym może skrócić czas pierwszej fazy porodu.
Badacze przeanalizowali 15 randomizowanych badań klinicznych z udziałem 4797 kobiet. Łączne wyniki sugerują, że kobiety aktywne fizycznie rodziły w tej fazie krócej (średnio o godzinę) niż te, które nie podejmowały regularnego ruchu. Warto jednak podkreślić, że wyniki poszczególnych badań były dość zróżnicowane, co oznacza, że efekt ten nie był obserwowany w takim samym stopniu u wszystkich uczestniczek. Kiedy przyjrzano się wynikom bliżej (np. w zależności od wieku), różnice przestawały być już tak wyraźne.
Jak ruch wpływa na pierwszą fazę porodu?
Aktywność w ciąży:
- poprawia ogólną sprawność,
- wzmacnia układ krwionośny,
- zwiększa wydolność serca,
- poprawia ukrwienie macicy,
- wzmacnia mięśnie i sprawia, że wolniej się męczą (zwłaszcza mięśnie dna macicy).
Dzięki temu skurcze mogą być bardziej wydajne, lepiej zsynchronizowane, a szyjka macicy szybciej się skracać i rozwierać. Wszystko to może potencjalnie zwiększyć wydajność i postęp porodu.
Jaka aktywność w ciąży działa najlepiej i jak dużo ćwiczyć?
Nie każda aktywność fizyczna działa tak samo, dlatego warto wiedzieć, co faktycznie ma sens z punktu widzenia zdrowia mamy i przygotowania do porodu. W ciąży najlepiej sprawdza się ruch umiarkowany, regularny i dostosowany do samopoczucia oraz etapu ciąży.
Najczęściej rekomendowane formy aktywności to:
- spacery – najprostsza i bardzo dobrze przebadana forma ruchu, poprawia krążenie i wydolność bez nadmiernego obciążenia;
- pływanie i ćwiczenia w wodzie – odciążają stawy i kręgosłup, a jednocześnie angażują całe ciało;
- joga prenatalna – poprawia mobilność, uczy świadomości ciała i prawidłowego oddechu, co może być pomocne w trakcie porodu,
- pilates dla ciężarnych – wzmacnia mięśnie głębokie i poprawia stabilizację,
- lekki trening siłowy – poprawia ogólną sprawność, siłę mięśni i zwiększa odporność na ból.
Ważna jest nie tylko forma, ale też regularność i objętość. Zgodnie z zaleceniami WHO, w zdrowej, niepowikłanej ciąży warto dążyć do około 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo, czyli np. 30 minut ruchu 5 razy w tygodniu. Nie musi to być jednak sztywny plan – jednego dnia możesz zrobić np. 40 minut spaceru, a innego 20 minut jogi.
Aktywność fizyczna w ciąży a druga faza porodu
Druga faza porodu to moment, w którym szyjka macicy jest już w pełni rozwarta, a dziecko przemieszcza się przez kanał rodny. To często najbardziej intensywny etap całego porodu, ponieważ wiąże się z silnymi skurczami i aktywną pracą mięśni.
Część badań sugeruje, że kobiety aktywne fizycznie mogą przechodzić ten etap nieco sprawniej, jednak wyniki nie są spójne i nie pozwalają na jednoznaczne wnioski. Na przykład we wspomnianej wcześniej metaanalizie nie zaobserwowano wpływu ćwiczeń na skrócenie drugiej fazy porodu.
Naukowcy zwracają uwagę, że te różnice mogą wynikać m.in. z:
- odmiennych grup badanych kobiet,
- różnych programów aktywności,
- czynników związanych już bezpośrednio z samym porodem (np. interwencje medyczne czy ułożenie dziecka).
Z drugiej strony warto spojrzeć na to bardziej praktycznie: druga faza porodu wymaga intensywnej pracy mięśni, zaangażowania całego ciała i dobrej koordynacji. Regularna aktywność fizyczna w ciąży może więc wspierać ogólną siłę, wydolność i świadomość ciała, a także zwiększać poczucie sprawczości, co u części kobiet może ułatwiać parcie i koordynowanie oddechu ze skurczami.
Czy aktywność fizyczna zmniejsza ból podczas porodu?
Niektóre badania wykazują, że u kobiet aktywnych fizycznie w ciąży, ból odczuwany podczas porodu może być mniejszy, jednak nauka nie daje nam jednoznacznej odpowiedzi.
Warto wspomnieć, że sam ból porodowy to nie tylko fizjologia, ale też psychika, wcześniejsze doświadczenia i przekonania. Z badań wynika coś bardzo ciekawego: kobiety aktywne fizycznie w ciąży częściej mają poczucie, że mogą wpływać na to, jak odczuwają ból. Inaczej mówiąc, rzadziej widzą go jako coś całkowicie zależnego od czynników zewnętrznych (np. personelu), a częściej jako coś, z czym mogą aktywnie pracować.
To ważne, bo choć aktywność fizyczna nie zawsze bezpośrednio zmniejsza intensywność bólu w sensie biologicznym, to może zmieniać sposób jego przeżywania. Kobiety, które czują większą sprawczość:
- częściej podejmują aktywne strategie radzenia sobie z bólem i skurczami (ruch, zmiana pozycji, oddech),
- lepiej współpracują z personelem,
- rzadziej decydują się na interwencje przeciwbólowe,
- częściej postrzegają poród jako proces, w którym uczestniczą, a nie coś, co im się przydarza.
Z perspektywy fizjologii regularny ruch w ciąży poprawia tolerancję wysiłku, zwiększa wydolność organizmu i może wpływać na sposób przetwarzania bodźców bólowych (m.in. poprzez układ nerwowy i hormonalny). Dodatkowo aktywność bywa powiązana z niższym poziomem lęku przed porodem, a to właśnie lęk jest jednym z czynników nasilających odczuwanie bólu.
Aktywność fizyczna a komplikacje okołoporodowe
Duży przegląd systematyczny obejmujący aż 60 randomizowanych badań klinicznych pokazuje, że regularna aktywność fizyczna w ciąży może:
- zmniejszyć ryzyko cięcia cesarskiego o ok. 13%,
- obniżyć ryzyko porodu instrumentalnego (np. z użyciem próżnociągu lub kleszczy) o ok. 16%,
- skrócić pierwszy etap porodu średnio o ponad godzinę.
Podobne wnioski pojawiają się w innych analizach. Badania wykazują, że kobiety aktywne fizycznie w trakcie ciąży częściej rodzą drogami natury i rzadziej wymagają interwencji. Wynika to m.in. z lepszej wydolności, sprawniejszych mięśni i bardziej efektywnej pracy podczas porodu.
Aktywność fizyczna wpływa też na przebieg samej ciąży, a to ma ogromne znaczenie dla porodu. W badaniach wykazano, że regularny ruch wiąże się z niższym ryzykiem:
- cukrzycy ciążowej,
- nadmiernego przyrostu masy ciała,
- makrosomii płodu.
Makrosomia oznacza nadmierną masę ciała dziecka w chwili urodzenia (zwykle >4000 g). To ważny czynnik ryzyka powikłań okołoporodowych. Duże dziecko trudniej przechodzi przez kanał rodny, co może powodować zatrzymanie postępu porodu i jego wydłużenie. Ponadto makrosomia istotnie zwiększa ryzyko cięcia cesarskiego i porodu kleszczowego lub próżniowego. Badania wskazują, że jest to jeden z głównych czynników wskazań do interwencji położniczych.
Poród nie przebiegł zgodnie z oczekiwaniami? Bądź dla siebie wyrozumiała!
Można zrobić naprawdę dużo, żeby dobrze przygotować się do porodu: ćwiczyć regularnie, dbać o ciało, chodzić na zajęcia do szkoły rodzenia, wzmacniać mięśnie dna miednicy. Wszystko to ma sens, bo rzeczywiście zwiększa szansę na sprawniejszy przebieg porodu (i mamy na to mnóstwo dowodów w postaci literatury naukowej). Trzeba jednak pamiętać o jednej bardzo ważnej rzeczy: to przygotowanie nie daje gwarancji konkretnego scenariusza!
Poród to nie jest egzamin, do którego da się nauczyć na 100%. To proces biologiczny, na który wpływa masa czynników. Na niektóre z nich mamy wpływ, na inne nie. Liczy się nie tylko kondycja fizyczna, ale też m.in.:
- ułożenie dziecka,
- reakcja organizmu na skurcze,
- przebieg danej ciąży,
- indywidualna fizjologia.
Dlatego może się zdarzyć, że kobieta, która była bardzo aktywna przez całą ciążę:
- rodzi długo,
- potrzebuje interwencji,
- ma nacięcie krocza albo inne procedury.
I to nie oznacza, że zrobiła coś źle lub zrobiła za mało. Kobiety niestety często obwiniają się o przebieg swojego porodu. Jest to bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe, do tego może wpłynąć na samopoczucie psychiczne w połogu i długo po nim, a nawet przerodzić się w depresję.
Ważne jest więc, aby pamiętać, że nawet przy bardzo dobrym przygotowaniu fizycznym mogą wystąpić komplikacje, i nie jest to niczyją winą. Nie obwiniaj się więc o to, że Twój poród nie przebiegł tak, jak sobie wymarzyłaś. Bądź dla siebie wyrozumiała i doceń swój wysiłek, bo niezależnie od przebiegu porodu – na pewno był ogromny!
Saszetki z czystym mio-inozytolem – izomeryczną formą inozytolu, która występuje naturalnie w organ...
Silikonowe plastry na bliznę po cesarskim cięciu
Tworzy warstwę ochronną na powierzchni błony śluzowej. Dzięki temu intensywnie nawilża i chroni ją p...
Wspomaga prawidłowe widzenie, wzrost i rozwój kości u dzieci.
Starannie dobrane składniki wspierają prawidłowy rozwój dziecka i dbają o zdrowie mamy
Pomaga przy problemach intymnych w ciąży.
Dla zdrowia układu moczowego.
Naturalne wsparcie przez cały okres karmienia piersią.
Bibliografia
Barakat R. et al. (2018). Exercise during pregnancy is associated with a shorter duration of labor – randomizowane badanie pokazujące związek aktywności fizycznej z krótszym czasem porodu.
https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2018.03.009
Dudziak D., Guszkowska M. (2013). Labor pain control among physically active and inactive pregnant women – analiza wpływu aktywności fizycznej na odczuwanie bólu porodowego.
https://www.researchgate.net/publication/275998548_Labor_Pain_Control_Among_Women_Physically_Active_and_Inactive_During_Pregnancy
Gablankowska M. (2020). Aktywność fizyczna kobiet a przebieg ciąży i porodu – przegląd zależności między ruchem w ciąży a jej przebiegiem.
(brak stabilnego linku online)
Zhang D. et al. (2023). Influence of physical activity during pregnancy on type and duration of delivery – metaanaliza badań nad wpływem aktywności na poród i interwencje medyczne.
https://doi.org/10.3390/jcm12155139