*Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz i in., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024; 9(2): 154-156
Czym jest siara?
Siara (colostrum) to pierwszy pokarm dla noworodka. Na pierwszy rzut oka wcale nie przypomina mleka, które znamy. Jest gęsta, lepka i ma intensywnie żółty lub pomarańczowy kolor. Choć jest jej mało, jej właściwości są wręcz magiczne.
Kiedy możesz się jej spodziewać?
Będziesz zaskoczona, ale siara może pojawić się… jeszcze w czasie ciąży!
- W ciąży: Już między 16. a 20. tygodniem ciąży możesz zauważyć na biustonoszu małe, mokre plamki. To znak, że Twoje piersi szykują się do nowej roli.
- Po porodzie: To pierwszy posiłek noworodka. Występuje w niewielkich ilościach aż do 3. lub 4. doby, kiedy to zazwyczaj przychodzi tzw. nawał i pojawia się mleko przejściowe.
Dlaczego każda kropla jest na wagę złota?
Wyjątkowość siary tkwi w jej skoncentrowanym składzie. To nie jest „rozwodniony” pokarm – to potężny koktajl zdrowia:
- Naturalna szczepionka: Siara jest napakowana przeciwciałami (immunoglobulinami), które budują tarczę ochronną Twojego dziecka.
- Bomba witaminowa: Zawiera mnóstwo witamin A i E, karotenu oraz laktoferyny. Ma w sobie znacznie mniej wody i cukru (laktozy) niż późniejsze mleko, za to o wiele więcej białka.
- Wsparcie dla brzuszka: Ma dużą zawartość soli mineralnych (sód, potas), które działają jak delikatny środek przeczyszczający. Pomagają dziecku wydalić smółkę (pierwszą kupkę), co realnie zmniejsza ryzyko wystąpienia silnej żółtaczki noworodkowej.
Pierwsze karmienie po porodzie
Pierwszy kontakt mamy z dzieckiem jest niezwykle ważny.
Jeśli rodziłaś siłami natury, maluszek ląduje prosto na Twojej piersi. To kangurowanie. W tym momencie hormony w Twoim ciele szaleją z miłości, co stymuluje wydzielanie siary. Dziecko, pijąc te pierwsze krople, nie tylko zaspokaja głód, ale też „kolonizuje” swój organizm dobrymi bakteriami z Twojej skóry.
A co z siarą po cięciu cesarskim (CC)? Wtedy zazwyczaj kanguruje tata, ale po przeniesieniu z bloku operacyjnego na oddział położniczy mama również może kangurować maluszka. Po CC laktacja i siara pojawiają się zazwyczaj trochę później, więc na spokojnie – noworodek nic nie straci przez to, jaką drogą przyszedł na świat.
Jaką rolę pełni siara dla zdrowia wcześniaka?
Wcześniak (urodzony przed 37. tygodniem) wymaga szczególnego wsparcia, a siara odgrywa tu kluczową rolę:
- Naturalna szczepionka: Wspiera układ odpornościowy, gdy nie wszystkie przeciwciała zdążyły zostać przekazane w łonie mamy.
- Ochrona jelit: Siara uszczelnia niedojrzałe jelita, sprzyja ich kolonizacji dobrym bakteriami i zawiera czynniki przeciwzapalne. Przygotowuje je do pracy i redukuje nietolerancje pokarmowe.
- Zapobieganie infekcjom: Pomaga chronić maluszka przed groźnymi powikłaniami, takimi jak sepsa, co jest kluczowe przy kontakcie z aparaturą medyczną.
- Wzrost: Zawarte w niej czynniki wzrostu pomagają wcześniakowi rosnąć i rozwijać narządy.
Warto podkreślić, że siara dostosowuje swój skład do potrzeb dziecka – ma tyle czynników wzrostowych i białek, ile wymaga niedojrzały organizm maluszka.
Nie karmię piersią, ale chciałabym podać dziecku siarę, jak?
Nie każda mama może lub chce karmić piersią, ale jeśli chcesz podać dziecku siarę – jest to jak najbardziej możliwe! Siarę można nabrać do strzykawki (często dostępne są specjalne zestawy na oddziałach intensywnej terapii). Wymaga to precyzji i cierpliwości, ale bez wątpienia warto.
Pobranie polega na ściąganiu kropel siary do strzykawki poprzez delikatne stymulowanie i ściskanie brodawki sutkowej.
Pamiętam, jak pomagałam zbierać siarę mamie wcześniaka. Szło nam powoli, ale udało się uzbierać pierwsze 2 ml. Ktoś pomyśli: „co to jest?”, ale dla odseparowanej od dziecka mamy i dla maluszka, dla którego ten pokarm jest najlepszy, to naprawdę wiele. Kolejnym razem było to już 5 ml, a laktacja z czasem fajnie się rozkręciła.
Siara to nasze płynne złoto – nieoceniony prezent na start. Buduje więź, daje poczucie wyjątkowości i ma rewelacyjny wpływ na noworodka. To mały, gęsty dar, który jest najlepszym, co możemy dać dziecku na początku drogi.
FAQ. Najczęstsze pytania o siarę
Siara w ciąży – czy to już poród?
Wiele kobiet, widząc pierwsze kropelki na koszulce, wpada w lekką panikę: „Czy to znaczy, że zaraz zacznę rodzić?”. Uspokajam, siara nie zwiastuje porodu. Jej pojawienie się w drugim czy trzecim trymestrze to jedynie znak, że Twoje ciało wykonuje świetną robotę i przygotowuje się do roli mamy. Hormony laktacyjne pracują niezależnie od tych, które wywołują skurcze macicy. Możesz mieć siarę od 20. tygodnia i urodzić po terminie, a możesz nie mieć jej wcale aż do dnia porodu – obie sytuacje są całkowicie normalne.
Czy siarę w ciąży można wyciskać?
Choć kropelki na biustonoszu mogą kusić, by sprawdzić, „ile tam tego jest”, najlepiej zostawić piersi w spokoju. Nie zaleca się wyciskania siary w trakcie ciąży. Dlaczego? Po pierwsze, intensywna stymulacja brodawek sutkowych może powodować wyrzut oksytocyny – hormonu, który odpowiada za skurcze macicy. W rzadkich przypadkach, przy zagrożonej ciąży, mogłoby to być ryzykowne. Po drugie, niepotrzebne uciskanie może prowadzić do podrażnienia delikatnej skóry brodawek. Jeśli siara wycieka sama, po prostu użyj wkładek laktacyjnych i pozwól naturze działać w swoim tempie.
Ile dni leci siara po porodzie?
Siara towarzyszy nam przez pierwsze doby po przyjściu dziecka na świat. Zazwyczaj organizm produkuje ją od 1. do około 3.-5. doby po porodzie. To czas, w którym każda kropla jest niezwykle gęsta i treściwa. Około trzeciego lub czwartego dnia zauważysz zmianę – pokarmu zacznie przybywać, stanie się on rzadszy i nieco jaśniejszy. To sygnał, że siara zmienia się w tzw. mleko przejściowe, a Twój organizm powoli przygotowuje się do nawału pokarmu. Pamiętaj jednak, że to sprawa indywidualna i u każdej z nas ten moment przejścia może nastąpić dzień wcześniej lub później.
A co z siarą po cięciu cesarskim?
Wiele mam obawia się, że brak porodu siłami natury zablokuje laktację. Spokojnie – siara po cesarskim cięciu zazwyczaj jest dostępna od razu, ponieważ Twój organizm produkował ją już w trakcie ciąży. To, co może nastąpić nieco później (zazwyczaj o 1–2 doby w porównaniu do porodu naturalnego), to tzw. nawał pokarmu, czyli przejście z siary w mleko właściwe. Jeśli jednak chodzi o te pierwsze, najcenniejsze krople, to zazwyczaj są one gotowe w piersiach tuż po operacji. Kluczowe jest, aby jak najszybciej po pionizacji i powrocie na oddział (lub jeszcze na sali pooperacyjnej, jeśli to możliwe) przystawić maluszka do piersi. To właśnie ssanie dziecka jest najlepszym „wyzwalaczem” dla laktacji po CC. Choć zazwyczaj po cięciu najpierw kanguruje tata, noworodek na pewno nie straci swojej porcji „płynnego złota” – po prostu otrzyma je od Ciebie chwilę później.
Czy maluszek na pewno się najada?
Wiele mam patrzy na te kilka kropel i martwi się, że dziecko będzie głodne. Spokojnie – siara jest w zupełności wystarczająca. Musisz pamiętać o dwóch rzeczach: Żołądek jak wisienka: W pierwszej dobie żołądek noworodka ma objętość zaledwie 5–7 ml. To naprawdę maleńka przestrzeń, którą te kilka kropel gęstej siary wypełnia idealnie. Zapasy z życia płodowego: Twoje dziecko nie rodzi się „na czczo”. Przez ostatnie tygodnie w brzuchu gromadziło zapasy energii i płynów, które pozwalają mu spokojnie przetrwać pierwsze kilkanaście godzin, zanim laktacja na dobre ruszy.
Czy warto mrozić siarę z ciąży?
Jeśli siara wypływa sama (samoistny wyciek), warto ją zebrać – każda kropla jest cenna. Takie „zapasowe” mililitry w zamrażarce mogą być wybawieniem w pierwszych dobach po porodzie, jeśli np. maluszek ma trudności z ssaniem, ma obniżony poziom cukru (co zdarza się u dzieci mam z cukrzycą) lub gdy Ty i dziecko zostaniecie na chwilę rozdzieleni. Jak to robić bezpiecznie? Nie wyciskaj na siłę: Jak już wcześniej wspominaliśmy, nie zaleca się celowego, mocnego uciskania piersi przed 37. tygodniem ciąży ze względu na ryzyko wywołania skurczów. Zbieraj to, co wypływa: Jeśli krople pojawiają się same, możesz je zebrać bezpośrednio do małej, sterylnej strzykawki (np. 1 ml lub 2 ml). Mrożenie: Strzykawkę należy szczelnie zabezpieczyć zatyczką (korkiem), opisać datą i włożyć do zamrażarki. Siara może być tak przechowywana przez około 3–6 miesięcy. Transport do szpitala: Jeśli chcesz zabrać swoje zapasy na poród, zapakuj zamrożone strzykawki do torby termoizolacyjnej z wkładami chłodzącymi i od razu po przyjeździe przekaż położnym do szpitalnej lodówki/zamrażarki. Kiedy szczególnie warto o tym pomyśleć? Kolekcjonowanie siary jest szczególnie zalecane kobietom z cukrzycą ciążową. Dzieci tych mam po porodzie bywają narażone na spadki cukru, a podanie im Twojej własnej siary zamiast mieszanki modyfikowanej jest najlepszym rozwiązaniem.
Trudno Ci karmić piersią?
Słód jęczmienny - galaktogog - to naturalny środek stymulujący laktację. Stosowany od wieków, obecni...
Masaż laktacyjny może zdziałać cuda! tym artykule pokażę Ci, jak możesz zrobić go sama skutecznie i...
Fizjoterapeutka podpowiada, jak wygodnie karmić piersią maluszka. Wypróbuj te pozycje.
Co jeść i pić, by naturalnie wspomóc laktację? Wyjaśnia doświadczona dietetyczka i mama Karolina Jac...
Nie można się postarać ani nastawić, aby nie mieć baby bluesa. To reakcja organizmu na lawinę emocji...
Sposób żywienia matki karmiącej piersią powinien zapewnić kobiecie jak najlepsze warunki przebiegu l...
Wspólna droga mleczna, szczególnie zaraz po porodzie, nie zawsze jest łatwa. Jest wiele czynników, k...
Certyfikowany Doradca Laktacyjny to często ostatni ratunek dla kobiet, chcących karmić piersią swoje...
Bibliografia:
Bień, A. M. (red.). (2009). Opieka nad kobietą ciężarną. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie
Kim YJ. Immunomodulatory Effects of Human Colostrum and Milk. Pediatr Gastroenterol Hepatol Nutr. 2021 Jul;24(4):337-345. doi: 10.5223/pghn.2021.24.4.337. Epub 2021 Jul 5. PMID: 34316468; PMCID: PMC8279828.
Slouha E, Anderson ZS, Ankrah NMN, Kalloo AE, Gorantla VR. Colostrum and Preterm Babies: A Systematic Review. Cureus. 2023 Jul 17;15(7):e42021. doi: 10.7759/cureus.42021. PMID: 37593258; PMCID: PMC10430891.